چشم‌انداز جهانی برای تئاتر ایران‌

جشنواره تئاتر فجر در حالی که بیست و ششمین تجربه خود را پشت‌سر می‌گذارد، تفاوت‌های زیادی با دوره‌های پیشین دارد، اما آنچه جشنواره امسال را با چند دوره اخیر مشابه می‌سازد، این است که دبیری آن به مدیران و چهره‌های هنری و دانشگاهی خارج از دایره اداره مرکز هنرهای نمایشی واگذار شده است.

در این ارتباط از حسین پارسایی، رئیس مرکز هنرهای نمایشی می‌پرسیم که نقش اداره هنرهای نمایشی در برپایی جشنواره تئاتر فجر چیست و او پاسخ می‌دهد: مرکز هنرهای نمایشی به عنوان متولی و سیاستگذار نقشی نظارتی، حمایتی و هدایتی دارد و با انتصاب دبیران و با همراهی شورای سیاستگذاری، رئوس و اهم برنامه‌ها تدوین می‌شود. آنچه در تئاتر فجر هر سال خود را نشان می‌دهد، تغییرات و دگرگونی‌های گسترده و فراوان در برنامه‌های جشنواره است. در دوره‌ای جشنواره به سمت کوچک شدن پیش می‌رود و در سال بعد با چرخشی 180 درجه‌ای به تنوع موضوعی و شاخه‌های آن افزوده می‌شود. پارسایی در توضیح این مساله می‌گوید: طبیعی است که هر دبیری با ایده‌ها و چشم‌اندازهای ویژه خود، جشنواره را طراحی کند. البته در این باره او به تنهایی تصمیم‌گیرنده نیست و برنامه‌هایش را در شورای سیاستگذاری مطرح می‌کند و در نهایت با یک خرد جمعی تصمیم‌گیری می‌شود.

رئیس مرکز هنرهای نمایشی در توضیح برنامه‌ها و طرح‌های مجید سرسنگی که به عنوان دبیر جشنواره بیست و ششم، جشنواره تئاتر فجر امسال را به یکی از متفاوت‌ترین دوره‌های این رویداد فرهنگی تبدیل کرده است، اظهار می‌دارد: دکتر سرسنگی بلافاصله پس از اختتامیه بیست و پنجمین جشنواره تئاتر فجر، فراخوانی را طراحی کرد که تقریبا می‌توان گفت نه‌تنها گسترده، بلکه بسیار بدیع و متنوع و با چشم‌اندازی جهانی تهیه شده بود.

راه اندازی تئاتر فراگیر

مجید سرسنگی،‌دبیر جشنواره تئاتر فجر در این باره توضیح می‌دهد: اضافه کردن بخش‌هایی مثل تئاتر دانشجویی، تئاتر دانش‌آموزی و تئاترهای رادیو و تلویزیونی به همین منظور صورت گرفته است.

علاوه بر این، با راه‌اندازی بخشی به عنوان تئاتر فراگیر، 30 گروه نمایشی وظیفه دارند تا در پادگان‌‌ها، سرای سالمندان و کارخانه‌ها به اجرای نمایش بپردازند. در واقع با این کار ما تئاتر را به میان مردم خواهیم برد.

وی در این باره توضیح می‌دهد: به عنوان مثال این جشنواره با شعار «تئاتر برای همه» تطبیق داده شده و برنامه‌های آن برای همه سطوح و سلایق برنامه‌ریزی شده است. قطعا با پایان جشنواره و در طول چند ماه‌ آینده می‌توانیم اثرات این رویکرد جدید جشنواره‌ای را در تئاتر کشور شاهد باشیم.

دکتر مجید سرسنگی، دبیر جشنواره تئاتر فجر نیز ضمن آن‌که مهمترین رویکرد جشنواره امسال را مردمی کردن این رویداد فرهنگی عنوان می‌کند، می‌گوید: یکی از مشکلات تئاتر ما در سال‌های اخیر این است که نتوانسته در میان عامه مردم نفوذ کند. در واقع برنامه‌ریزی‌ها بیشتر برای جلب مخاطبان خاص طراحی شده و نه برای جذب تماشاگرانی که تاکنون کمتر به تالارهای نمایش می‌آمده‌اند. وی با بیان این که تئاتر ما می‌تواند توفیق یابد تا فرهنگ نمایش دیدن در میان مردم نهادینه شود، می‌افزاید: جشنواره به عنوان بزرگترین رویداد تئاتر کشور و به عنوان فرصتی که می‌تواند با اقشار مختلف جامعه ارتباط برقرار کند، موقعیت و فرصت مناسبی است که هدف گسترش فرهنگ تئاتر در بین مردم تجلی پیدا کند.

سرسنگی ادامه می‌دهد حضور 180 گروه نمایشی در جشنواره، حدود 700 اجرا و استفاده از بیش از 100 سالن نمایش، ازجمله راهکارهایی است که برای تحقق مردمی کردن هنر تئاتر به کار گرفته‌ایم. امسال ما بر تنوع بخش‌ها نیز افزوده‌ایم تا افراد بیشتری با سلیقه‌های متفاوت بتوانند از جشنواره استفاده کنند. بخش بین‌الملل، یکی از قسمت‌‌های جشنواره‌ای تئاتر فجر است که هر سال حاشیه‌‌های فراوانی را به همراه دارد. یکی از مواردی که امسال شکل منسجم‌تر و تعریف‌ شده‌تری به خود گرفته، شرایط مدون دعوت از گروه‌های خارجی است. بررسی گروه‌های نمایشی بین‌المللی از اسفندماه سال گذشته آغاز شد و در مدت 10 ماه، گروهی از کارشناسان ایرانی ماموریت یافتند تا با حضور در رویدادها و جشنواه‌های جهانی، کارهای موردنظر و متناسب با جشنواره را انتخاب کنند.

حسین پارسایی درباره نحوه انتخاب گروه‌های خارجی توضیح می‌دهد: امسال انتخاب آثار نمایشی خارجی برای اولین بار از طریق دیدن فیلم‌های ویدئویی نبود و هیات انتخاب، آثار نمایشی گروه‌های خارجی را در کشور مبداء مورد بازبینی قرار داد.

مجید سرسنگی هم در ارتباط با شرایط مورد نظر برای دعوت از گرو‌ه‌های خارجی می‌گوید: مهم‌ترین ملاک ما کیفیت کارها بود و این ‌که اجرای آنها در ایران بتواند تجربیاتی را به هنرمندان ایرانی منتقل کند. وی با تاکید بر این‌ که بعضی از کارها با وجود تکنیک ‌برتر به دلیل آن‌که با مبانی فکری و فرهنگی ما همخوانی نداشتند، به ایران دعوت نشدند، می‌افزاید: در پاره‌ای از موارد با گروه‌ها وارد مذاکره می‌شویم و با انجام اصلاحاتی که به رفع دغدغه‌های ما می‌انجامد، نمایش را به ایران دعوت می‌کنیم.

دبیر جشنواره درباره چگونگی انعقاد قرارداد‌های خارجی نیز توضیح می‌دهد: قرارداد‌ها بسته به سطح گروه‌ها متفاوت است. کف قراردادها، پرداخت‌ هزینه‌های اقامت و رفت و آمد را شامل می‌شود و در موارد معدودی مبالغی برای حمل و نقل وسایل و دکور مورد نیاز و هزینه‌های اجرا نیز در نظر گرفته‌ایم. جشنواره تئاتر فجر امسال به نسبت دوره‌های گذشته در سطح شهر تهران گسترش بیشتری یافته است؛ اتفاقی که نوید می‌دهد در سال‌های آینده می‌توان به هر چه فراگیر‌تر شدن آن امیدوار بود.

سرسنگی درباره احتمال سراسری شدن تئاتر فجر در سال‌های آینده می‌گوید: در شورای عالی تئاتر طرحی 3 ساله تصویب شده که هدف نهایی آن برگزاری سراسری جشنواره تئاتر فجر در سطح کشور است و گسترش این رویداد در سال جاری را باید گام اول این اتفاق به‌ شمار آورد. وی درباره گام‌های بعدی این طرح توضیح می‌دهد: برای سال آینده قرار است این رویداد بزرگ در تهران و 4 یا 5 مرکز استان برگزار شود و در سال سوم تعداد زیادی از شهرستان‌ها در برگزاری جشنواره نقش خواهند داشت.

دکتر مجید سرسنگی در پایان با اشاره به این‌ که به احتمال زیاد آثار شرکت‌کننده در بخش منتخب اجراها در دوره‌های بعدی جشنواره در شهرستان‌ها روی صحنه خواهند رفت، می‌افزاید، با توجه به توان بالقوه تئاتر کشور و طرح 3 ساله‌ای که به تصویب رسیده و قائم به فرد نیست و با مسوولیت هر فردی در سمت دبیری جشنواره پیگیری خواهد شد، امیدواریم تئاتر فجر را به بزرگ‌ترین جشنواره نمایشی جهان تبدیل کنیم.

مهدی یاورمنش‌