استامینوفن ؛ دارویی که باید بیشتر مراقب آن بود

ممکن است بزودی بر روی بسته های استامینوفن ؛ داروی مسکنی که بدون نسخه پزشک از داروخانه ها قابل تهیه است و مورد استفاده فراوان مردم قرار دارد

کد خبر: ۱۵۷۳۰

، برچسب های هشدار را ببینید. برچسب هایی که روی آن نوشته شده است : «مصرف بیش از حد این دارو می تواند باعث آسیب جدی به کبد شود». چرا که مطالعات نشان داده است تعداد زیادی از مردم ، ناآگاهانه مقادیر بیش از حد مجاز این دارو را مصرف می کنند. کیت ترانک که پسر 23ساله اش ، مارکوس بعد از مسمومیت ناخواسته با استامینوفن جانش را از دست داد، در میزگردی که در این باره برگزار شد به خبرنگاران گفت : «مسوولان بیشتر از این نباید مردم بی گناه را در معرض خطر رها کنند. مرگ ، یک عارضه جانبی قابل قبول برای یک دارو نیست .» در ایالات متحده ، سالانه 100میلیون نفر مصرف کننده این دارو هستند و آسیب شدید کبدی ناشی از آن ، بسیار بندرت مشاهده می شود. در این کشور، استامینوفن در ترکیبات حدود 200دارو با نامهای تجاری و ژنریک مختلف وجود دارد که مردم بسیاری از آنها را نمی شناسند. از انواع قرصهای ضدسردرد گرفته تا قرص سرماخوردگی و... در حال حاضر توصیه می شود که در هیچ شرایطی مصرف این دارو به بیش از 4گرم در روز نرسد و این یعنی که مصرف تنها 12عدد قرص استامینوفن 325میلی گرمی ، می تواند حالت مسمومیت دارویی و آسیب شدید کبدی ایجاد کند. هستند کسانی که با خوردن یک کف دست قرصهای استامینوفن قصد خودکشی داشته اند. همین موضوع باعث شده که در بسیاری از کشورها حتی تعداد قرصهای استامینوفن که داروخانه مجاز به دادن آنها به بیماران است هم محدود شود. بزرگترین عارضه ای که مصرف بیش از حد استامینوفن به دنبال دارد، تخریب کبد است . افراد، معمولا چندین قرص استامینوفن را به فاصله کم و در یک روز مصرف می کنند به این امید که زودتر از درد خلاص شوند و خیالشان هم راحت است که چون این دارو را بدون نسخه می توان تهیه کرد، پس حتما داروی بی خطری است و دیگر نباید مراقب مصرف بیش از حد آن بود. ضمن این که بسیاری از مردم نمی دانند که مثلا قرصهای ضدسرماخوردگی هم حاوی استامینوفن حتی به مقدار بیشتری از قرصهای معمولی هستند. مطالعاتی که بر روی 56هزار بیمار که هر سال در ایالات متحده دچار مسمومیت دارویی با استامینوفن می شوند، انجام شده ، نشان می دهد که حدود یک چهارم آنان ناآگاهانه و غیرعمدی دچار مسمومیت شده اند. از این تعداد، لااقل 100نفر با وجود تمام اقدامات درمانی که برای آنها صورت می گیرد، جانشان را از دست می دهند. البته مقامات مسوول می گویند که احتمالا آمار واقعی بیش از اینها باشد چرا که بسیاری از بیمارانی که علایم خفیف دارند، به بیمارستان مراجعه نمی کنند و بیمارستان ها هم همه موارد را گزارش نمی دهند. دکتر ویلیام لی از دانشگاه تگزاس معتقد است که احتمالا بزودی استامینوفن تبدیل به اصلی ترین علت نارسایی حاد کبدی خواهد شد. نارسایی حاد کبدی به معنای تخریب غیرقابل برگشت کبد در عرض چند روز است و یکی از شدیدترین انواع آسیب کبدی به حساب می آید. مطالعه او بر روی 395بیمار دچار نارسایی حاد کبد، نشان داده است که بیماری حدود 40درصد آنان تنها ناشی از مصرف داروهای مسکن بوده است و به این ترتیب ، این داروها شایع ترین علت این بیماری به حساب می آیند. دکتر آنتونی تمپل قائم مقام شرکت داروسازی MCNeil می گوید: «استامینوفن بی خطر است ؛ اما این مردم هستند که آن را درست مصرف نمی کنند». شاید به همین خاطر MCNeil در نظر دارد که روی تمام فرآورده های دارویی که تولید می کند و حاوی استامینوفن است ، یک برچسب هشدار به این مضمون بچسباند: «مصرف بیش از حد این دارو، باعث آسیب کبدی می شود». در حال حاضر هم این شرکت بر روی محصولات دیگر خود که حاوی این دارو هستند، مثل قرص ضدسرماخوردگی ، نام استامینوفن را با حروف درشت در فهرست محتویات دارو ذکر می کند. البته ( FDA سازمان غذا و داروی ایالات متحده )، تاکید کرده است که تغییرات دیگری در این تصمیم ها باید ایجاد شود. مثلا این که جمله روی برچسب ها باید به این صورت باشد: «مصرف بیش از مقدار توصیه شده ، ممکن است باعث آسیب کبدی شود». البته این تصمیم ها هنوز به مرحله اجرا نرسیده است . در حال حاضر، روی بسته های استامینوفن در ایالات متحده ، تنها هشدار داده شده است که مصرف همزمان این دارو با الکل خطرناک است ؛ اما کارشناسان تاکید می کنند که برچسب های هشدار جدید باید این مطلب را روشن کند که مصرف بیش از حد این دارو، چه با الکل و چه به تنهایی ، خطرناک است و البته این خطر همزمان با مصرف الکل ، بسیار بیشتر است . البته شاید مهمتر از اینها، آموزش این مساله به مصرف کنندگان باشد. چرا که در عین دادن این هشدارها، نباید مساله به گونه ای جلوه داده شود که مردم از مصرف استامینوفن بترسند و استامینوفن به عنوان یک داروی خطرناک شناخته شود. بعلاوه ، هر سال تعدادی کودک دچار مسمومیت با استامینوفن می شوند تنها به این دلیل که والدین آنها، هم قطره استامینوفن و هم شربت ضدسرماخوردگی یا شربت استامینوفن را همزمان به بچه ها می دهند، غافل از این که حتی اگر هر کدام از آنها به اندازه به کودک داده شود، هر دوی آنها با هم می توانند کودک را دچار مشکل کند. به همین دلایل است که در این باره باید آموزش صحیح به مردم مورد توجه قرار گیرد. در عین حال ، FDA به شرکتهای دارویی توصیه کرده است که برای کمک به حل مشکل ، دوز (مقدار مصرف ) مناسب دارو برای کودکان زیر 2سال را هم روی برچسب دارو اضافه کنند. در حال حاضر، در برچسب های روی شربت یا قطره استامینوفن ، تنها نوشته شده است که «مصرف دارو مطابق تجویز پزشک » و این شاید چندان منطقی نباشد که یک دارو را بتوان بدون نسخه پزشک تهیه کرد؛ اما مقدار مصرف آن را به تجویز پزشک موکول کرد.