اتحادیه اروپا و ساختن یک فوتبال جدید / پروژه‌ای به نام «انحصار فوتبال»

جام جم آنلاین - لیگ ملت‌های اروپا از سال ۲۰۱۸ وارد تقویم فوتبال اروپا شد تا برای تیم‌های ملی مسابقات رسمی و منظم ایجاد کند، اما در کنار این هدف ورزشی یک سازوکار بزرگ‌تر هم در فوتبال اروپا شکل گرفته است: ساختن یک زنجیره رقابتی که از تیم‌های بزرگ تا کشور‌های کوچک را در یک سیستم مشترک نگه می‌دارد و اجازه می‌دهد درآمد و تجربه و امکانات درون همین مجموعه گردش کند.
 
همه به هم نزدیک شوید
یوفا از همان ابتدا تأکید کرده بود که لیگ ملت‌ها باید بازی‌های کم‌اهمیت دوستانه را کاهش دهد و تیم‌ها را مقابل حریفانی با سطح نزدیک قرار دهد. ساختار مسابقات هم بر پایه چهار لیگ و صعود و سقوط طراحی شد. حالا در فصل ۲۰۲۶-۲۷ این سیستم همچنان برقرار است و حتی قرار است از فصل ۲۰۲۸-۲۹ با ساختار جدید سه لیگی ادامه پیدا کند.
این یعنی فوتبال اروپا یک کارخانه دائمی تولید مسابقه ساخته است.
 
درگیری بالا تا پایین اروپا
اسلواکی و مولداوی در لیگ C قرار می‌گیرند و کشور‌هایی مثل آندورا و مالت و لیختن‌اشتاین در پایین‌ترین سطح رقابت می‌کنند. یک تیم می‌تواند از لیگ پایین‌تر بالا بیاید و خودش را به سطح بالاتری برساند و اگر نتواند رقابت کند دوباره پایین برود. این چرخه به تیم‌های کوچک‌تر انگیزه می‌دهد که برای پیشرفت برنامه‌ریزی کنند و در طول سال مسابقات رسمی بیشتری داشته باشند. در فصل جاری حتی اسلواکی و مولداوی در یک گروه لیگ C قرار گرفته‌اند.
اما قسمت مهم‌تر ماجرا پول است.
 
مدل اقتصادی یوفا
یوفا مدل اقتصادی خود را به شکلی طراحی کرده که درآمد فوتبال اروپا در سطوح مختلف دوباره به خود فوتبال اروپا برگردد. این نهاد اعلام کرده بیش از ۹۷ درصد درآمد خالصش را به فوتبال بازمی‌گرداند و برنامه‌های توسعه‌ای آن از کشور‌های بزرگ تا کوچک را دربرمی‌گیرد. در برنامه هت‌تریک نیز تمام ۵۵ اتحادیه عضو یوفا از حمایت مالی برای پروژه‌های توسعه فوتبال برخوردار می‌شوند.
این مدل فقط به تیم‌های ملی محدود نمی‌شود. در فوتبال باشگاهی نیز یوفا برای باشگاه‌هایی که در رقابت‌های اروپایی حضور ندارند پرداخت‌های همبستگی در نظر گرفته است. برای فصل ۲۰۲۵-۲۶ مجموع این پرداخت‌ها ۳۰۸ میلیون یورو اعلام شده و بخش بزرگی از آن به باشگاه‌های کشور‌های خارج از پنج لیگ بزرگ اروپا می‌رسد. خود یوفا هدف این سیستم را تقویت فوتبال داخلی و ایجاد تعادل رقابتی در سراسر اروپا اعلام کرده است.
اینجاست که تفاوت اروپا با بخش بزرگی از فوتبال جهان آشکار می‌شود.
 
اکوسیستم فوتبال اروپا
اروپا فقط چند تیم بزرگ ندارد. یک اکوسیستم کامل دارد. فرانسه و اسپانیا و آلمان و ایتالیا و انگلیس در بالاترین سطح هستند و در کنار آنها کشور‌هایی قرار دارند که شاید هیچ‌وقت قدرت اقتصادی یا فوتبالی آنها به سطح پنج لیگ بزرگ نرسد، اما در همان سیستم فرصت بازی و درآمد و توسعه دریافت می‌کنند.
از طرف دیگر لیگ ملت‌ها باعث شده تیم‌های ملی اروپایی تقریباً همیشه درگیر مسابقات رسمی باشند. در فصل ۲۰۲۶-۲۷ تیم‌ها بر اساس سطحشان در لیگ‌های مختلف قرار گرفته‌اند و صعود و سقوط میان این لیگ‌ها برقرار است؛ بنابراین حتی پایین‌ترین تیم‌ها هم یک هدف رقابتی مشخص دارند.
این همان نقطه‌ای است که می‌توان از یک پروژه بزرگ‌تر برای حفظ برتری فوتبال اروپا صحبت کرد. البته اینکه یوفا چنین پروژه‌ای را با هدف «انحصار فوتبال جهان» طراحی کرده باشد یک ادعای اثبات‌شده نیست و خود این نهاد چنین هدفی را اعلام نکرده است. آنچه مستند است ساختاری است که منابع مالی و مسابقات و برنامه‌های توسعه‌ای را در سراسر فوتبال اروپا به گردش درمی‌آورد و عملاً قدرت این قاره را در سطح ملی و باشگاهی تقویت می‌کند.
 
پایان قدرت‌های سنتی فوتبال دنیا
حالا این ساختار را کنار برزیل و آرژانتین و حتی دیگر قدرت‌های سنتی فوتبال جهان بگذاریم. قرار است پایانی بر قدرت‌های سنتی فوتبال دنیا نظیر برزیل و آرژانتین قائل باشیم؟ برزیل و آرژانتین می‌توانند بازیکنانی تولید کنند که بزرگ‌ترین باشگاه‌های اروپا برای جذبشان رقابت کنند. آمریکای جنوبی همچنان یکی از مهم‌ترین منابع استعداد فوتبال جهان است. اما اروپا چیزی دارد که آمریکای جنوبی در این ابعاد ندارد: یک شبکه منسجم چندلایه از رقابت‌های ملی و باشگاهی که بخش عظیمی از منابع مالی فوتبال جهان را جذب و دوباره در همان قاره توزیع می‌کند.
حتی تغییرات جدید  یوفا هم همین مسیر را ادامه می‌دهد. از فصل ۲۰۲۸-۲۹ لیگ ملت‌ها به سه لیگ ۱۸ تیمی تغییر خواهد کرد و ساختار جدید همچنان بر رقابت مستمر میان کشور‌های اروپایی استوار خواهد بود.
 بنابراین اگر بخواهیم سیاست فوتبالی اروپا را در یک جمله توصیف کنیم شاید دقیق‌تر باشد بگوییم اروپا در حال ساختن یک «قلعه فوتبالی» است؛ قلعه‌ای که دیوارهایش فقط با ستاره‌هایی مثل امباپه و هالند و وینیسیوس ساخته نشده بلکه با مسابقه و پول و آکادمی و حق پخش و زیرساخت و توسعه فوتبال در کشور‌های کوچک‌تر هم ساخته می‌شود.
 
فاصله زیاد با تمام دنیا
هدف اعلام‌شده یوفا توسعه فوتبال در سراسر اروپا و افزایش رقابت است. اما خروجی این مدل می‌تواند چیزی بزرگ‌تر باشد: هرچه کیفیت پایین‌ترین حلقه‌های زنجیره اروپا بالاتر برود فاصله کل این قاره با سایر مناطق فوتبال جهان کمتر از قبل به چشم می‌آید.
اروپا ظاهراً نمی‌خواهد تنها چند تیم قدرتمند داشته باشد. می‌خواهد کل زنجیره‌اش قدرتمند باشد؛ و اگر این روند چند دهه ادامه پیدا کند رقابت برای قهرمانی جهان هم ممکن است بیش از گذشته به رقابتی میان بهترین‌های اروپا و معدود قدرت‌های خارج از اروپا تبدیل شود. این دیگر بحث یک تورنمنت خاص نیست؛ بحث مدلی است که می‌خواهد فوتبال اروپا را از بالا تا پایین به یک ماشین رقابتی دائمی تبدیل کند.