«سد کرج پرتر شد، اما البرز هنوز تشنه است»

در حاشیه مراسم گرامیداشت روز خبرنگار، داود نجفیان در گفت‌و‌گو با خبرنگار جام‌جم البرز، با اشاره به شاخص‌های ارزیابی وضعیت منابع آبی اظهار کرد: میزان بارش و در ادامه میزان روان‌آب ورودی به سدها، از مهم‌ترین شاخص‌هایی است که می‌توان بر اساس آن شرایط منابع آبی را ارزیابی کرد.

وی افزود: میزان بارش‌های سال آبی جاری در مقایسه با متوسط بلندمدت، حدود ۱۶ درصد کاهش داشته است؛ هرچند در مقایسه با سال گذشته شرایط بارشی بهتر بوده و میزان بارش نسبت به سال گذشته حدود ۳۸ درصد افزایش نشان می‌دهد.

نجفیان با اشاره به اینکه سال گذشته از نظر بارندگی یکی از خشک‌ترین سال‌های ثبت‌شده در دوره آماری بوده است، گفت: در ارزیابی‌های منابع آبی معمولاً مقایسه با متوسط بلندمدت، معیار دقیق‌تری برای سنجش وضعیت محسوب می‌شود و نمی‌توان صرفاً بر اساس بهبود شرایط نسبت به سال بسیار خشک گذشته، وضعیت منابع آبی را مطلوب تلقی کرد.

افزایش ذخیره سد کرج؛ نتیجه مدیریت رهاسازی آب

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای البرز درباره وضعیت سد کرج نیز توضیح داد: در مقطع مشابه سال گذشته، حجم آب موجود در سد کرج حدود ۴۵ میلیون مترمکعب بود که این میزان در سال جاری به حدود ۱۵۷ میلیون مترمکعب رسیده است.

وی تأکید کرد: افزایش حجم ذخیره سد کرج به معنای سه برابر شدن ورودی آب به سد نیست، بلکه بخش مهمی از این وضعیت حاصل مدیریت رهاسازی آب در سال گذشته است.

نجفیان ادامه داد: در پایان سال آبی گذشته، حجم آب سد کرج به حدود ۲۰ میلیون مترمکعب نزدیک شده بود و برای جلوگیری از رسیدن سد به حجم مرده و ایجاد شرایط دشوار برای سال آبی جدید، رهاسازی آب برای مصارف شرب تهران، البرز و همچنین بخش کشاورزی تا حد امکان کاهش یافت تا ذخیره مناسبی برای سال بعد باقی بماند.

وی افزود: از ابتدای مهرماه سال گذشته تا زمان انجام این گفت‌و‌گو، حدود ۲۵۷ میلیون مترمکعب آب وارد سد کرج شده است؛ این رقم در مدت مشابه سال قبل حدود ۲۰۳ میلیون مترمکعب بود؛ بنابراین میزان ورودی به سد در سال جاری حدود ۵۴ میلیون مترمکعب افزایش یافته که نشان‌دهنده رشد حدود یک‌چهارمی است، نه سه برابر شدن.

نجفیان درباره سد طالقان نیز گفت: حجم آب ذخیره‌شده در این سد نسبت به سال گذشته حدود ۷ درصد افزایش داشته است، اما این افزایش به معنای خروج منابع آبی از وضعیت خشکسالی نیست و همچنان شرایط کلی منابع آبی استان و کشور نیازمند مدیریت جدی است.

البرز همچنان در دوره خشکسالی قرار دارد

مدیرعامل آب منطقه‌ای البرز با تأکید بر اینکه وضعیت کنونی نباید موجب کاهش حساسیت مردم نسبت به مصرف آب شود، اظهار کرد: شرایط فعلی منابع آبی همچنان نشان‌دهنده تداوم دوره خشکسالی است و مدیریت مصرف در بخش‌های شرب، کشاورزی و صنعت یک ضرورت جدی محسوب می‌شود.

وی با اشاره به سرانه مصرف آب شرب در استان البرز گفت: سرانه مصرف آب شرب در استان حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ لیتر به ازای هر نفر در شبانه‌روز است، در حالی که متوسط جهانی حدود ۱۴۰ لیتر است؛ بنابراین ظرفیت قابل توجهی برای صرفه‌جویی و مدیریت مصرف در استان وجود دارد.

نجفیان افزود: خوشبختانه با مشارکت مردم در سال گذشته، مصرف آب نسبت به سال قبل از آن حدود ۱۰ میلیون مترمکعب کاهش پیدا کرد؛ م این در حالی است که جمعیت استان نیز افزایش داشته است.

۷۰ درصد آب البرز از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود

وی با تشریح ساختار تأمین آب استان البرز اظهار کرد: حدود ۳۰ درصد منابع آب استان از منابع سطحی و حدود ۷۰ درصد از منابع آب زیرزمینی تأمین می‌شود.

نجفیان هشدار داد: در حدود ۲۴ سال گذشته، نزدیک به یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعب از ذخایر آبخوان‌های استان برداشت شده است؛ رقمی که حدود ۱۰ برابر حجم مخزن سد کرج است.

وی ادامه داد: در نتیجه برداشت‌های بیش از ظرفیت، تقریباً تمام دشت‌های استان با وضعیت بحرانی یا افت سطح آب زیرزمینی مواجه هستند و این شرایط نشان می‌دهد که برای دستیابی به پایداری منابع آب، صرفه‌جویی و مدیریت مصرف باید در تمام بخش‌ها مورد توجه جدی قرار گیرد.

مردم نباید با مشاهده افزایش ذخیره سدها، مصرف را افزایش دهند

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای البرز از مردم خواست افزایش مقطعی ذخیره سد‌ها را به معنای پایان بحران آب تلقی نکنند.

نجفیان گفت: مردم نباید صرفاً به تصاویر یا آمار افزایش حجم سد‌ها اکتفا کنند؛ مدیریت مصرف باید تا پایان سال و حتی در سال‌های آینده ادامه داشته باشد تا بتوان چشم‌انداز مناسبی برای منابع آب ترسیم کرد.

توسعه ناپایدار، یکی از عوامل تشدیدکننده بحران آب

نجفیان در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو با اشاره به راهکار‌های عبور از بحران آب اظهار کرد: بخشی از مسئولیت به مردم و بخش مهمی نیز به سیاست‌گذاری و عملکرد مسئولان بازمی‌گردد.

وی یکی از عوامل اصلی تشدید بحران آب را توسعه ناپایدار و بارگذاری بیش از ظرفیت منابع آبی دانست و گفت: بخش قابل توجهی از جمعیت، اشتغال و فعالیت‌های اقتصادی کشور در فلات مرکزی مستقر شده است؛ منطقه‌ای که با محدودیت جدی منابع آب مواجه است.

مدیرعامل آب منطقه‌ای البرز تأکید کرد: از این پس باید از ادامه سیاست‌های گذشته و بارگذاری جدید در مناطقی که با چالش آبی، زیست‌محیطی و کاهش منابع آب مواجه هستند، جلوگیری شود و اگر قرار است توسعه‌ای اتفاق بیفتد، باید بر پایه افزایش بهره‌وری باشد.

بهره‌وری در کشاورزی؛ ضرورت اجتناب‌ناپذیر

وی با اشاره به سهم بالای مصرف آب در بخش کشاورزی گفت: در کشوری که در منطقه خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و میزان منابع آب تجدیدپذیر آن حدود یک‌سوم متوسط جهانی است، پایین بودن بهره‌وری آب در بخش کشاورزی قابل قبول نیست.

نجفیان افزود: در بخش شرب نیز فاصله قابل توجهی با شرایط مطلوب وجود دارد و اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهره‌وری و ایجاد ارزش واقعی برای آب باید همزمان دنبال شود.

وی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به کشاورزی سنتی گفت: کشاورزی سنتی در کشوری مانند ایران دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیست و باید به سمت کشاورزی دانش‌بنیان، افزایش بهره‌وری و تولید بیشتر با مصرف آب کمتر حرکت کنیم.

البرز می‌تواند به الگوی کشاورزی دانش‌بنیان تبدیل شود

مدیرعامل آب منطقه‌ای البرز با اشاره به ظرفیت‌های علمی استان اظهار کرد: البرز به دلیل برخورداری از مراکز دانشگاهی، مراکز تحقیقاتی و ظرفیت‌های دانش‌بنیان، می‌تواند در زمینه توسعه روش‌های نوین کشاورزی پیشرو باشد.

وی گفت: با توجه به جغرافیای محدود استان و محدودیت منابع آب، باید به سمت طرح‌های تحقیقاتی و دانش‌بنیان حرکت کنیم تا محصولات کشاورزی با حداقل مصرف آب و در سطح محدود تولید شوند و دانش و فناوری حاصل از آن نیز به سایر استان‌ها انتقال یابد.

نجفیان تأکید کرد: امنیت غذایی کشور صرفاً با افزایش سطح زیرکشت محقق نمی‌شود، بلکه باید با افزایش بهره‌وری و استفاده از روش‌های نوین، تولید بیشتر با مصرف کمتر آب دنبال شود.

استفاده از آب‌های نامتعارف و جلوگیری از صنایع آب‌بر

وی یکی دیگر از راهکار‌های مدیریت منابع آب را استفاده حداکثری از آب‌های نامتعارف عنوان کرد و گفت: جایگزینی آب نامتعارف در بخش صنعت و برخی مصارف کشاورزی، جلوگیری از استقرار صنایع پرآب‌بر در مناطق دارای محدودیت منابع آبی و افزایش بهره‌وری از جمله اقداماتی است که باید با جدیت دنبال شود.

نجفیان افزود: در حوزه ساخت‌وساز نیز باید استفاده از آب باران و آب‌های نامتعارف مورد توجه قرار گیرد و ضوابط و نظام‌نامه‌های ساختمانی به گونه‌ای تنظیم شود که استفاده مجدد از این منابع در ساختمان‌ها امکان‌پذیر و در موارد لازم الزامی شود.

عبور از بحران آب بدون مشارکت مردم ممکن نیست

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای البرز، مشارکت مردم را مهم‌ترین حلقه مدیریت بحران آب دانست و گفت: با توجه به میزان برداشت از منابع آبی کشور، دیگر نمی‌توان صرفاً با اجرای طرح‌های سازه‌ای و احداث پروژه‌های جدید مشکل آب را حل کرد.

وی افزود: در شرایطی که میزان مصرف از ظرفیت منابع آبی کشور بسیار فراتر رفته است، راهکار اصلی، مدیریت مصرف و افزایش بهره‌وری در بخش‌های مختلف است.

نجفیان تأکید کرد: فرهنگ‌سازی زمانی موفق خواهد بود که اعتماد میان مردم و مسئولان شکل بگیرد و مردم باور کنند که آب، سرمایه نسل‌های آینده است؛ سرمایه‌ای که برای حفظ تمدن، محیط زیست، زیرساخت‌ها و کیفیت زندگی باید از آن صیانت کرد.

وی ادامه داد: تجربه سال گذشته نشان داد هر جا مردم پای کار آمدند، مدیریت مصرف نیز به شکل مؤثرتری تحقق پیدا کرد.

آموزش مدیریت مصرف آب باید از مدارس آغاز شود

نجفیان در پایان گفت: مباحث مربوط به آب و ضرورت مدیریت مصرف باید از همان سال‌های ابتدایی شکل‌گیری شخصیت اجتماعی افراد آموزش داده شود.

وی افزود: کتاب‌های درسی، دانشگاه‌ها، مراکز آموزشی و همه مجموعه‌هایی که با آموزش و تربیت نسل آینده سروکار دارند، باید موضوع آب و ضرورت صیانت از منابع آبی را به عنوان یک مسئله اساسی مورد توجه قرار دهند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای البرز خاطرنشان کرد: اگر باور و اعتماد لازم در جامعه شکل بگیرد و مشارکت مردم در کنار سیاست‌گذاری صحیح مسئولان قرار گیرد، می‌توان امیدوار بود که کشور مسیر دستیابی به پایداری منابع آب را طی کند؛ در غیر این صورت، صرف اجرای طرح‌های سازه‌ای به تنهایی پاسخگوی بحران فزاینده آب نخواهد بود.