کامران نجف‌زاده: زیر کولر نمی‌شود جنوب را روایت کرد/ «جزئیات» از دل زندگی مردم متولد شد

به گزارش جام جم آنلاین؛ در روزهایی که سرعت انتشار اخبار، فرصت تأمل را از مخاطب می‌گیرد، برنامه «جزئیات» از شبکه نسیم تلاش کرده از زاویه‌ای متفاوت به رخدادها نگاه کند؛ نه صرفاً از دریچه تحلیل‌های رسمی، بلکه با تکیه بر تجربه زیسته مردم و روایت‌های انسانی. به همین بهانه گفت‌وگویی داشتیم با کامران نجف‌زاده که اجرای این مجموعه را بر عهده دارد. او معتقد است حضور در میدان، چیزی فراتر از ثبت تصویر است و به روایت معنا می‌بخشد.

تولید «جزئیات» در جنوب؛ سخت اما شیرین

کامران نجف‌زاده درباره تجربه حضور میدانی در جنوب کشور و دشواری‌های تولید مستند «جزئیات» گفت: تولید این روایت‌ها در روزهای بحران و جنگ با محدودیت‌های فراوانی همراه بود؛ از توقف پروازها گرفته تا مسیرهای طولانی، گرمای شدید هوا و محدودیت‌هایی که هنگام ضبط پلاتو یا حضور در برخی نقاط وجود داشت.

نجف‌زاده ادامه داد: مهم‌ترین مسئله این بود که مستند باید ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت آماده پخش می‌شد. این جنس از روایت، اثری نیست که بتوان آن را چند ماه بعد منتشر کرد؛ زیرا ارزش و تأثیر خود را از دست می‌دهد. به همین دلیل، همه این سختی‌ها اگرچه دشوار بود، اما شیرینی خاص خودش را داشت.

روایت صادقانه؛ مهم‌ترین اصل در «جزئیات»

روای برنامه «جزئیات» با اشاره به مسئولیت روایتگری در یک اثر مستند تأکید کرد: همیشه تلاش می‌کنم تا حد امکان از کلیشه و شعار فاصله بگیرم و روایت صادقانه‌ای از آنچه در میدان رخ می‌دهد ارائه دهم.

وی افزود: برای من بسیار مهم است که مردم، صدای خودشان را بشنوند. جنوب ایران آن‌قدر سوژه‌های بکر و دست‌نخورده دارد که دست روایتگر را برای ساخت یک روایت واقعی باز می‌گذارد.

نجف‌زاده درباره انتخاب لحن و زاویه روایت نیز توضیح داد: مهم‌ترین خط قرمز من رعایت ادب و قابل فهم بودن روایت است؛ چه روایت به زبان محاوره‌ای بیان شود و چه به زبان رسمی، مخاطب باید بتواند به‌سادگی با آن ارتباط برقرار کند.

زندگی مردم عادی، جذاب‌تر از هر تحلیل رسمی است

این مجری و راوی محبوب تلویزیون درباره دلیل تمرکز بر زندگی مردم به جای تحلیل‌های رسمی گفت: مردم جنوب، با وجود مشکلاتی مانند قطع برق یا دشواری‌های تأمین سوخت در گرمای طاقت‌فرسا، صبوری مثال‌زدنی دارند و حیف است که روایت زندگی آنها دیده نشود.

وی اضافه کرد: به جای آنکه زیر کولر در پایتخت بنشینیم و درباره مردم نسخه بپیچیم، باید میان آنها حضور پیدا کنیم؛ زیرا هر کدام از این آدم‌ها داستانی دارند که می‌تواند یک مستند را جذاب و دیدنی کند.

نجف‌زاده ادامه داد: وقتی در سلمانی می‌نشینم، با آرایشگر گفت‌وگو می‌کنم؛ وقتی سوار لنج می‌شوم، با ملوان درباره زندگی و دغدغه‌هایش حرف می‌زنم. همین گفت‌وگوهای ساده، روایت را زنده می‌کنند. حتی همین امروز راننده یک اسنپ موتوری به من گفت برای برنامه «برمودا» داستان‌های زیادی دارد. همین آدم‌ها هستند که مستند را جذاب می‌کنند.

او که چند سالی است برنامه‌های محبوبی را روی آنتن برده، تأکید کرد: اگر برنامه‌ساز همیشه در فضای استودیو بماند، انگار در یک گلخانه زندگی می‌کند. همان‌طور که فوتبال واقعی روی چمن طبیعی معنا پیدا می‌کند، روایت هم باید هر از گاهی از فضای کنترل‌شده استودیو بیرون بیاید تا بتوان حتی گفت‌وگوهای استودیویی را هم واقعی‌تر و باورپذیرتر اجرا کرد.

مستندساز باید برای حافظه تاریخی آینه باشد

راوی «جزئیات» درباره نقش این دست آثار در شکل‌گیری حافظه تاریخی جامعه گفت: همیشه به این موضوع فکر می‌کنم که این تصاویر ممکن است سال‌ها بعد دوباره دیده شوند.

وی اظهار کرد: دوست دارم اگر ۲۰ سال بعد کسی این برنامه را تماشا کرد، برداشتش این باشد که فردی تلاش کرده تا در حد توان خود، آینه‌ای برای بازتاب آنچه در این برهه تاریخی گذشته است، باشد.

زیبایی تصویر نباید جای حقیقت را بگیرد

نجف‌زاده درباره نسبت میان زیبایی‌شناسی تصویر و وفاداری به واقعیت در مستندسازی نیز گفت: در مستند، همه چیز باید واقعی باشد و هیچ عنصر ساختگی نباید جای حقیقت را بگیرد.

وی با اشاره به یکی از سکانس‌های برنامه توضیح داد: در یکی از بخش‌ها، تصویری واقعی از زمین خوردن یک کودک به تصاویر واقعی تشییع پیکر شهدای میناب متصل می‌شد. این دو تصویر، هر دو واقعی بودند و کنار هم قرار گرفتن آنها، معنای تازه‌ای ایجاد می‌کرد.

او افزود: هنر مستندساز این است که تکه‌های واقعی پازل را کنار هم بچیند؛ نه اینکه واقعیت را تغییر دهد. اگر این چیدمان درست انجام شود، مخاطب احساس می‌کند در حال تماشای بافته شدن یک فرش دست‌باف است؛ فرشی که تار و پود آن از دل واقعیت شکل گرفته و آرام‌آرام پیش چشم مخاطب کامل می‌شود.