سراب ترسالی
گرم شدن هوا باعث تغییر اقلیم در جهان شده و منطقه غرب آسیا هم به همین دلیل چند سالی است که با خشکسالی دست و پنجه نرم میکند. اکنون اغلب کشورهای منطقه با مشکل کمآبی روبهرو شدهاند و استفاده از آبشیرینکنها توسعه یافته، همچنین مدیریت مصرف آب تصفیهشده و آب شرب در دستور کار کشورها قرار دارد. افغانستان، ترکیه، عربستان و دیگر کشورهای منطقه نیز روندهایی مشابه در زمینه کاهش بارش، افزایش دما و تشدید خشکسالی را تجربه میکنند. همین موضوع نشان میدهد تغییر اقلیم ایران جدا از غرب آسیا حرکت نمیکند. همچنین روند کاهش ماندگاری برف و تغییر رفتار یخچالهای طبیعی کشور از مهمترین نشانههای تغییر اقلیم بهشمار میروند و کاهش ماندگاری پوشش برفی و یخچالها، زبانی گویا از تغییرات اقلیمی در ایران و منطقه است. ثبت بارشهای سنگین و کوتاهمدت در برخی نقاط کشور، ازجمله رخدادهای اخیر، بخشی از پیامدهای تغییر رفتار اقلیم است که در سالهای گذشته نیز سابقه داشته و پدیدهای جدید محسوب نمیشود.
بررسیهای تاریخی نشان میدهد خشکسالی همواره مهمان منطقه بوده و الگوی بارشی را تغییر داده اما شاهد بارشهای مناسب در زمستان گذشته و بهار امسال بودهایم. اگرچه میزان بارندگی امسال نسبت به سال گذشته ۲۰ درصد افزایش داشته اما همچنان در مقایسه با میانگین بلندمدت، ۳۳ درصد کاهش بارندگی ثبت شده است. علیرضا جزقاسمی، مدیرعامل آبفای استان تهران با اشاره به تداوم خشکسالی در سالهای اخیر گفت: در ۷۲ سال آماربرداری آب تهران، هیچگاه پنج سال خشکسالی متوالی مانند شرایط فعلی را تجربه نکردهایم. در سال گذشته نیز از نظر میزان بارندگی در زمره پایینترین سالها قرار داشتیم.
۶ سال خشکسالی
گفته میشود ایران پس از شش سال خشکسالی، وارد ترسالی شده و استناد برخی کارشناسان به بارشهای اخیر است که افزایش یافته اما باید توجه داشت که حتی در زمان ترسالی هم باید اقداماتی انجام شود که به صیانت از منابع آبی برسد. پهنههای شمالغرب، غرب و جنوب کشور از جمله آذربایجانغربی و شرقی، اردبیل، کردستان، کرمانشاه، ایلام، خوزستان، بوشهر، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، جنوب کرمان، هرمزگان و سیستانوبلوچستان، بارشهایی در محدوده نرمال تا فراتر از نرمال دریافت کردهاند که در برخی حوضهها منجر به پدیده ترسالی نسبی شده است اما در مقابل، حوضههای آبریز دامنه جنوبی البرز مرکزی شامل استانهای مرکزی، تهران، قزوین و البرز، با کسری بارش نسبت به میانگین بلندمدت مواجه هستند. تهران با کسری ۳۶ درصدی روبهروست؛ در حالی که تا این مقطع زمانی باید بیش از ۲۰۰ میلیمتر بارش دریافت میکرد اما تنها حدود ۱۲۹ میلیمتر رخداد بارشی ثبت شده است. بنابراین تهران برای ششمین سال متوالی در شرایط کمبارشی قرار دارد و یکی از خشکترین دورهها را تجربه میکند.مصرف روزانه آب در تهران به مرز سه میلیون مترمکعب نزدیک شده و این حجم عظیم آب، نیازمند تصفیه، انتقال و توزیع مستمر است؛ همین موارد اهمیت صرفهجویی را چندین برابر میکند. آمارها سرانه مصرف آب در تهران را حدود ۱۹۵ لیتر عنوان کردهاند ولی الگوی مطلوب مصرف ۱۳۰ لیتر تعیین شده است. این فاصله هم نشان میدهد باید صرفهجویی را جدی گرفت. کارشناسان معتقدند، اگر تنها ۶۵ لیتر از مصرف روزانه هر شهروند کاهش پیدا کند، حجم قابلتوجهی از منابع آبی معادل ذخیره چند سد بزرگ حفظ میشود.بهنام بخشی، سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران و کارشناس مدیریت مصرف بهینه آب نیز با اشاره به تداوم خشکسالی در تهران و کاهش منابع آبی پایتخت، میگوید: «باوجود بارندگیهای ماههای اخیر، شرایط آبی تهران همچنان نگرانکننده بوده و عبور از چالش، نیازمند اصلاح الگوی مصرف و همراهی شهروندان است.»بخشی همچنین از اجرای طرحهای تشویقی و بازدارنده برای مشترکان خبر میدهد و میگوید: «مشترکان خوشمصرف با کمترین تعرفه آب دریافت میکنند اما مشترکان پرمصرف مشمول جریمه و محدودیت خواهند شد. افرادی که در گروه خوشمصرفها هستند اگر مصارفشان را نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۰ درصد کاهش دهند از ۲۰ درصد تخفیف تعرفه آببها برخوردار میشوند. افرادی هم که با هماهنگی آب و فاضلاب اقدام به نصب کاهنده کنند و مصرفشان هم به نسبت سال قبل کمتر شود، میتوانند از ۳۰ درصد تخفیف آببها استفاده کنند.» وی در مورد مشترکان پرمصرف و بدمصرف میگوید: «قبوض این افراد به شکل تصاعدی و پلکانی محاسبه میشود و اگر مصارف خود را تعدیل نکنند بعد از دریافت اخطار کتبی، مشمول محدودیت و قطعی آب ۱۲، ۲۴ و ۷۲ ساعته خواهند شد.»
مدیریت مصرف بهتر از جیرهبندی
عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب با تأکید بر اینکه «مدیریت مصرف» بسیار مؤثرتر از «جیرهبندی» است، میگوید قیمت پایین آب در عمل به مشوقی پنهان برای اسراف تبدیل شده است و همین مسأله مدیریت منابع را دشوارتر کرده است.وی درباره وضعیت دشتها و فرونشست زمین اظهار کرد: در کشور ۶۰۹ دشت داریم که بیش از ۴۰۰ دشت در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار دارند. در حال حاضر نیز حدود ۳۰۰ دشت دچار فرونشست هستند. اتفاقا در استانها و مناطقی که آبخوانهای اصلی را در خود جای دادهاند، مثل اصفهان، کرمان، فارس، مشهد، تهران، شیراز و مرودشت، این مشکل جدیتر است. برنامه کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی ناترازی آب، یکی از مهمترین ابزارها برای کنترل این وضعیت و مهار فرونشست زمین است.براساس تکالیف برنامه هفتم، بهویژه ماده ۳۷، پنج برنامه اصلی را طراحی کردهایم؛ شامل تأمین و عرضه آب، مدیریت مصرف و تقاضا، حفاظت از منابع آب، مدیریت مخاطرات آبی و در نهایت اصلاحات نهادی و بهبود فضای کسبوکار.
۶ سال خشکسالی
گفته میشود ایران پس از شش سال خشکسالی، وارد ترسالی شده و استناد برخی کارشناسان به بارشهای اخیر است که افزایش یافته اما باید توجه داشت که حتی در زمان ترسالی هم باید اقداماتی انجام شود که به صیانت از منابع آبی برسد. پهنههای شمالغرب، غرب و جنوب کشور از جمله آذربایجانغربی و شرقی، اردبیل، کردستان، کرمانشاه، ایلام، خوزستان، بوشهر، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد، جنوب کرمان، هرمزگان و سیستانوبلوچستان، بارشهایی در محدوده نرمال تا فراتر از نرمال دریافت کردهاند که در برخی حوضهها منجر به پدیده ترسالی نسبی شده است اما در مقابل، حوضههای آبریز دامنه جنوبی البرز مرکزی شامل استانهای مرکزی، تهران، قزوین و البرز، با کسری بارش نسبت به میانگین بلندمدت مواجه هستند. تهران با کسری ۳۶ درصدی روبهروست؛ در حالی که تا این مقطع زمانی باید بیش از ۲۰۰ میلیمتر بارش دریافت میکرد اما تنها حدود ۱۲۹ میلیمتر رخداد بارشی ثبت شده است. بنابراین تهران برای ششمین سال متوالی در شرایط کمبارشی قرار دارد و یکی از خشکترین دورهها را تجربه میکند.مصرف روزانه آب در تهران به مرز سه میلیون مترمکعب نزدیک شده و این حجم عظیم آب، نیازمند تصفیه، انتقال و توزیع مستمر است؛ همین موارد اهمیت صرفهجویی را چندین برابر میکند. آمارها سرانه مصرف آب در تهران را حدود ۱۹۵ لیتر عنوان کردهاند ولی الگوی مطلوب مصرف ۱۳۰ لیتر تعیین شده است. این فاصله هم نشان میدهد باید صرفهجویی را جدی گرفت. کارشناسان معتقدند، اگر تنها ۶۵ لیتر از مصرف روزانه هر شهروند کاهش پیدا کند، حجم قابلتوجهی از منابع آبی معادل ذخیره چند سد بزرگ حفظ میشود.بهنام بخشی، سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران و کارشناس مدیریت مصرف بهینه آب نیز با اشاره به تداوم خشکسالی در تهران و کاهش منابع آبی پایتخت، میگوید: «باوجود بارندگیهای ماههای اخیر، شرایط آبی تهران همچنان نگرانکننده بوده و عبور از چالش، نیازمند اصلاح الگوی مصرف و همراهی شهروندان است.»بخشی همچنین از اجرای طرحهای تشویقی و بازدارنده برای مشترکان خبر میدهد و میگوید: «مشترکان خوشمصرف با کمترین تعرفه آب دریافت میکنند اما مشترکان پرمصرف مشمول جریمه و محدودیت خواهند شد. افرادی که در گروه خوشمصرفها هستند اگر مصارفشان را نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۰ درصد کاهش دهند از ۲۰ درصد تخفیف تعرفه آببها برخوردار میشوند. افرادی هم که با هماهنگی آب و فاضلاب اقدام به نصب کاهنده کنند و مصرفشان هم به نسبت سال قبل کمتر شود، میتوانند از ۳۰ درصد تخفیف آببها استفاده کنند.» وی در مورد مشترکان پرمصرف و بدمصرف میگوید: «قبوض این افراد به شکل تصاعدی و پلکانی محاسبه میشود و اگر مصارف خود را تعدیل نکنند بعد از دریافت اخطار کتبی، مشمول محدودیت و قطعی آب ۱۲، ۲۴ و ۷۲ ساعته خواهند شد.»
مدیریت مصرف بهتر از جیرهبندی
عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب با تأکید بر اینکه «مدیریت مصرف» بسیار مؤثرتر از «جیرهبندی» است، میگوید قیمت پایین آب در عمل به مشوقی پنهان برای اسراف تبدیل شده است و همین مسأله مدیریت منابع را دشوارتر کرده است.وی درباره وضعیت دشتها و فرونشست زمین اظهار کرد: در کشور ۶۰۹ دشت داریم که بیش از ۴۰۰ دشت در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار دارند. در حال حاضر نیز حدود ۳۰۰ دشت دچار فرونشست هستند. اتفاقا در استانها و مناطقی که آبخوانهای اصلی را در خود جای دادهاند، مثل اصفهان، کرمان، فارس، مشهد، تهران، شیراز و مرودشت، این مشکل جدیتر است. برنامه کاهش ۱۵ میلیارد مترمکعبی ناترازی آب، یکی از مهمترین ابزارها برای کنترل این وضعیت و مهار فرونشست زمین است.براساس تکالیف برنامه هفتم، بهویژه ماده ۳۷، پنج برنامه اصلی را طراحی کردهایم؛ شامل تأمین و عرضه آب، مدیریت مصرف و تقاضا، حفاظت از منابع آب، مدیریت مخاطرات آبی و در نهایت اصلاحات نهادی و بهبود فضای کسبوکار.
گفت و گو
ناصر ابراهیمی در گفت وگو با جام جم آنلاین ؛
قلعه نویی دل شیر دارد / بازیکنان خودشان را باور داشته باشند صعود میکنیم
