میوه شب عید با کالابرگ

براساس داده‌های مرکز آمار، برخی اقلام غذایی، به‌ویژه میوه و خشکبار افزایش قیمتی به‌مراتب بالاتر از میانگین تورم را تجربه کرده‌اند‌‌؛ موضوعی که مستقیما کیفیت تغذیه خانوارها، به‌خصوص در دهک‌های پایین درآمدی را تهدید می‌کند. بررسی تورم گروه‌های کالایی نشان می‌دهد نرخ تورم سالانه میوه و خشکبار در دی‌ماه به ۷۵.۶درصد رسیده که حاکی است افزایش قیمت این کالاها ۳۱واحد درصد از تورم کل (میانگین افزایش قیمت‌ها) بیشتر بوده است. این اختلاف قابل توجه، اهمیت توجه ویژه به این گروه کالایی را با توجه به نقش آن در سبد غذایی و سلامت خانوارها دوچندان می‌کند. دولت چهاردهم در نیمه دی‌ماه امسال تصمیم ارزی خود را اجرایی کرد. براساس بخشی از این تصمیم، سیاست اختصاص ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی از ابتدای زنجیره تامین کالاهای اساسی به انتهای زنجیره، یعنی خانوارها منتقل شد.  براساس طرح دولت و در قالب اجرای طرح جدید کالابرگ الکترونیکی، به هر ایرانی ماهانه یک میلیون تومان اعتبار تعلق می‌گیرد که اعتبار آن برای چهار ماه دی، بهمن و اسفند امسال و فروردین ۱۴۰۵، به حساب سرپرست خانوار واریز شده است.  این اعتبار برای خرید ۱۱ قلم کالای اساسی شامل لبنیات، اقلام پروتئینی، روغن، برنج، ماکارونی، قند و شکر و حبوبات در نظر گرفته شده و از طریق بیش از ۲۶۰ هزار فروشگاه خرد و زنجیره‌ای قابل استفاده است‌‌؛ هرچند خانوارها در خرید سایر کالاها با اعتبار کالابرگ، محدودیتی نداشته و ندارند.  تاکنون دو مرحله از این طرح (دی و بهمن ۱۴۰۴) اجرا شده و ارزیابی‌های اولیه نشان می‌دهد کالابرگ توانسته بخشی از فشار هزینه‌های غذایی خانوارها را را کاهش دهد؛ هرچند به‌تنهایی پاسخگوی کل هزینه سبد مصرفی خانوار نیست. با این حال کارشناسان می‌گویند سیاست‌های حمایتی زمانی اثربخش‌تر خواهند بود که هم به مصرف‌کننده نهایی برسند و هم ترکیب سبد حمایتی با نیازهای واقعی و الگوی مصرف خانوار هماهنگ باشد.  کارشناسان معتقدند اعتبار فعلی کالابرگ بیشتر نقش کمک‌هزینه غذایی را دارد و اثربخشی آن در بلندمدت، به به‌روزرسانی مبلغ متناسب با تورم خوراکی‌ها وابسته است‌‌؛ موضوعی که دولتمردان بارها اعلام کرده‌اند با افزایش قیمت‌ها (رشد تورم) مبلغ کالابرگ نیز بیشتر خواهد شد‌‌؛ هر چند اعتبار کالابرگ تا پایان فروردین ۱۴۰۵ در حساب خانوارها شارژ شده است. 
 
ورود میوه و تره‌بار به سبد کالابرگ 
در شرایطی که اقتصاد ایران همچنان با تورم بالا به‌ویژه در بخش خوراکی‌ها مواجه است، دولت در پاسخ به مطالبات مردم و با هدف تکمیل سبد حمایتی تصمیم گرفت محصولات کشاورزی را نیز به فهرست کالابرگ اضافه کند. تازه‌ترین تصمیم در این حوزه، افزودن میوه و تره‌بار به سبد کالابرگ است‌‌؛ اقدامی که می‌تواند همزمان به تقویت امنیت غذایی خانوار و تنظیم بازار محصولات کشاورزی (رشد تولید) کمک کند.  براساس تفاهم انجام‌شده میان وزارت جهاد کشاورزی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، قرار است محصولات کشاورزی به فهرست خرید اقلام کالابرگ افزوده شود. با این حال احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از اضافه شدن میوه و تره‌بار به سبد کالابرگ خبر داد. طبق اعلام وزیر رفاه قرار است از نیمه دوم اسفند ماه میوه و تره بار هم جای خود را در سبد کالابرگ پیدا کند.  البته جزئیات مربوط به میزان خرید محصولات کشاورزی و میوه و تره‌بار و نحوه عرضه این اقلام اعلام نشده و باید منتظر ماند تا در روزهای آینده نحوه خرید آن به مردم اعلام شود. بسیاری از خانوارها خواستار تنوع اقلام سبد کالابرگ شده‌اند و همزمان این احتمال مطرح شد که تعداد اقلام مشمول کالابرگ در نوبت‌های بعد افزایش پیدا کند. در‌صورت لزوم افزایش تعداد کالاها، در کارگروه ماده ۱۳ بررسی و در نوبت‌های بعد به اقلام سبد کالابرگ اضافه می‌شود.  احمد میدری وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از افزوده‌شدن میوه و تره‌بار به سبد کالابرگ خبر داد و درباره جزئیات آن گفت: تاکنون میوه و تره‌بار جزو کالابرگ نبود اما در مذاکراتی که با ۹۰۰۰ تعاونی روستایی و تعدادی از عرضه‌کنندگان خرد در سطح محلات صورت گرفت، مقرر شد محصولاتی مثل پیاز، سیب‌زمینی، خرما و پرتقال هم به فهرست کالاهای مشمول اضافه شود؛ اقدامی که می‌تواند تنوع سبد کالابرگ را افزایش دهد.  میدری تاریخ افزوده‌شدن اقلام مذکور به کالابرگ را ۱۵اسفند‌ماه اعلام کرد و ادامه داد: هدف این تصمیم تقویت معیشت خانوارها و تسهیل دسترسی مردم به محصولات و مایحتاج مورد نیاز است.  پیشتر وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از احتمال اضافه‌شدن محصولات کشاورزی به سبد کالابرگ خبر داده و گفته بود طبق تفاهم صورت ‌گرفته با وزارت جهاد برای اسفند‌ماه محصولات کشاورزی را هم به سبد کالابرگ اضافه می‌کنیم و این تفاهم نامه باید در جلسه کمیسیون امنیت غذایی بانک مرکزی مطرح و تصویب شود.  با اجرای طرح و افزایش تجربه مصرف‌کنندگان، یکی از مطالبات پرتکرار، تنوع‌بخشی به اقلام مشمول است. خانوار در مواجهه با تورم خوراکی‌ها فقط به اقلام خشک و فرآوری‌شده نیاز ندارد بلکه برای حفظ کیفیت تغذیه باید بتواند به محصولات کشاورزی نیز دسترسی داشته باشد.  بهزاد سام دلیری، مدیر کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان تهران نیز گفته مردم درخواست داشتند برخی اقلام مثل آبزیان هم در سبد کالا قرار بگیرد که طی جلسات و مکاتباتی که با ستاد و وزارتخانه داشتیم، مقرر شد بعد از تایید ستاد این اقلام در مجموعه سبد کالابرگ قرار داده شود. 
 
​​​​​​​گام مثبت در سیاست حمایتی دولت
تورم به‌طور ساده یعنی افزایش عمومی قیمت‌ها در یک بازه زمانی. وقتی گفته می‌شود تورم سالانه به سطح بالایی رسیده، معنایش این است که خانوارها برای خرید همان سبد کالا و خدمات باید به‌طور متوسط هزینه بیشتری نسبت به سال قبل بپردازند. تجربه نشان می‌دهد در چنین شرایطی، خانوارها ابتدا مصرف اقلامی مانند میوه، برخی پروتئین‌ها و محصولات لبنی را کاهش می‌دهند که قابل حذفند اما حذف یا کاهش این اقلام در بلندمدت هزینه‌های اجتماعی و سلامت را افزایش می‌دهد.  افزودن میوه و تره‌بار به کالابرگ، از دو بعد تغذیه‌ای و اقتصادی (رشد تولید و تنظیم بازار) دارای اهمیت است‌‌ چراکه دسترسی پایدار به این محصولات، مانع حذف میوه و سبزی از سفره خانوار در دوره‌های تورمی می‌شود. دوم این‌که استفاده از ظرفیت کشاورزان، تعاونی‌ها و عرضه‌کنندگان محصول می‌تواند به کاهش نوسانات قیمتی و حمایت از تولیدکنندگان داخلی منجر شود. هر چند موفقیت این سیاست، مشروط به نظارت دقیق بر قیمت و کیفیت کالاها و جلوگیری از ایجاد بازارهای دوگانه است.  در مجموع، توسعه سبد کالابرگ و افزودن اقلام کشاورزی را می‌توان گامی رو‌به‌جلو در سیاست حمایتی دولت دانست‌‌؛ گامی که در صورت تداوم، به‌روزرسانی منظم و انطباق با واقعیت‌های تورمی، می‌تواند نقش مهمی در حفظ قدرت خرید غذایی خانوارها داشته باشد. به‌نظر می‌رسد کالابرگ الکترونیکی، اگر از یک ابزار مقطعی فراتر رود و به‌عنوان بخشی از نظام پایدار حمایت اجتماعی در نظر گرفته شود، می‌تواند بخشی از شکاف معیشتی ناشی از تورم را کاهش دهد.