گزارشی از قیمت های گران قبور در بهشت زهرا س یک وجب خاک ، یک خروار اسکناس

یک بعدازظهر دیگر پاییزی وسط هفته و خیابان های خلوت بهشت زهرا س ، این دلگیری را دوچندان کرده است.

کد خبر: ۱۵۲۱۰۰

صدای قارقار کلاغ های سیاه بر فراز درختان به خزان نشسته و خش خش جاروی رفتگر پیر به همراه صدای شیون زنی تنها از دور ، سکوت قبرستان را می شکند. از رفتگر می پرسم اگر بخواهم قبر بخرم ، باید کجا بروم؛ به جاروی دسته بلندش تکیه می کند و با تعجب مرا می پاید. لختی می گذرد و سرش را می خاراند و می گوید: «از سنگ قبرتراش ها بپرس. آنها بیشتر سرشان توی حساب و کتاب است».
می گویم : فقط مظنه را می خواهم بدانم. می خندد و ادامه می دهد: «بستگی دارد کجا بخواهی بخوابی و چقدر پول داشته باشی ؛ جای پرت حاشیه نشین یا جای خوب و باصفا. از 120هزار تومان تا 10 میلیون تومان !»

بازار گران ترین ها به خانه های ابدی هم کشیده شده است. مثل هر چیز دیگری در دنیا، قبرها هم دچار اختلاف طبقاتی شده اند و درجه بندی شان براساس گشادی جیب آدمها فرق می کند. آمارهای رسمی از وجود 140 گورستان در تهران خبر می دهند ، در حالی که 32 گورستان نیمه فعال هستند و همین باعث شده هزینه های دفن در این گورستان های تقریبا ممنوعه بالاتر از دیگر قبرستان های تهران بویژه معروف ترین آنها یعنی بهشت زهرا س باشد.

اینجا هم شمال شهر و جنوب شهر دارد

آمارهای رسمی هم می گویند که قیمت قبر در بهشت زهراس بسته به نوع قبر و قطعه آن متفاوت است ، به طوری که بهشت زهرا هم درست مثل خود تهران ، خانه ها و محله های شمال شهری و جنوب شهری دارد. بهشت زهراس 2 محله دارد: قطعه های قدیم و قطعه های جدید. قدیمی ها گران ترند، چون هم دار و درخت دور و برشان زیاد است و هم جای بهتری از نظر قطعه و دسترسی دارند. یک جورهایی می شوند مرکز شهر بهشت زهرا. قیمتهایشان هم توافقی است و گاهی از یک تا 10میلیون تومان هم فروخته می شوند. نمونه اش قبرهای قطعه یک تا 110 است که تا 10 میلیون تومان هم خرید و فروش شده است ؛ اما قبرهای قطعه های جدید بهشت زهرا خیلی ارزان تر هستند. بیش از 40 سال از احداث بهشت زهرا می گذرد و از آن زمان تاکنون بیش از 1.5 میلیون نفر در این مکان آرمیده اند. تعداد افرادی که زیر خاکهای این گورستان به خواب ابدی فرو رفته اند تقریبا به اندازه یک شهر کوچک است با این تفاوت که 1.5 متر زمین ، تنها فضایی است که هر آدم حق دارد پس از مرگش در اینجا داشته باشد. اختلاف طبقاتی در گورستان هم به چشم می خورد! اینجا جایی است که در فرهنگ بهشت زهراس نامش را گذاشته اند قطعه روز.این قطعات نسبت به قطعه های داخلی بهشت زهرا شلوغ تر است . نیمی از فضا هنوز خاکی است و روی قبرها سنگ قبر گذاشته شده است . معلوم است خفتگان آن مدت کوتاهی است فوت کرده و نیمی دیگر از قبرها خالی اند و انگار دهانشان ر ا برای بلعیدن باز کرده اند. صدای فریاد زنی می آید که خودش را روی قبر می زند و گریه می کند. اینجا قطعه 245 است ؛ از همان قطعه هایی که آدمها حق دارند یک تکه زمین برای خود داشته باشند بدون این که مجبور باشند از اسکناس های سبز رنگ کمک بگیرند. روزانه 130 تا 150 جنازه از شهر تهران به بهشت زهرا آورده می شود که حدود 40درصد آنها در قبرهای یک طبقه رایگان به خاک سپرده می شوند. البته هستند افرادی که با داشتن تمکن مالی ، ترجیح می دهند متوفی خود را در همین قطعات به خاک بسپارند.

اسکناس سبز حرف اول را می زند

در ردیف مقبره های خانوادگی جلوی هر اتاقکی ایوانی است با طاقهای کوچک که بی شباهت به 33 پل نیست. طاق ها آجرنما هستند در اتاقک ها که مقبره های خانوادگی را در خود جای داده اند هر کدام به شکلی که احتمالا بستگی به سلیقه خانواده داشته ، آراسته شده است ، اما همه آنها یک شباهت کوچک با هم دارند و آن دریچه کوچکی است که می شود از ایوان و از پشت این درهای قفل شده به داخل اتاقک ها سرک کشید. احتمالا قفلهای بزرگ این درها پنجشنبه ها یا جمعه ها رنگ گشوده شدن به خود می گیرند.هر کدام از اتاقک ها شمایل خاص خودش را دارد. داخل بعضی هایشان مبلمان کامل است و یکی دو تا قبر در گوشه آن ، چند قبر خالی هم انتظار بقیه اقوام را می کشد! بعضی ها حتی یخچال ، گلدان و پرده پنجره را هم فراموش نکرده اند و معلوم است حتی بر سر مزار رفتگانشان هم از خودشان غافل نمی شوند! به گفته مسوولان بهشت زهرا س، در حال حاضر دیگر مقبره های خانوادگی تمام شده و خیلی وقت است که دیگر از این قبرها فروخته نمی شود.اولین سری آرامگاه های خانوادگی در بهشت زهرا س 37 سال پیش یعنی سال 1349 ساخته شدند و هر کدام از این آرامگاه ها با چهل پنجاه قبر به قیمت 10هزار تومان که آن زمان در مقایسه با قیمت دیگر قطعات برای خودش رقم قابل توجهی بوده به متقاضیان که بیشتر آنها از خانواده های متمول و پولدار بوده اند، فروخته شده است و حالا طی این سالها صاحبان این آرامگاه های خانوادگی برای دفن متوفی خود فقط هزینه کفن و دفن را می پردازند. با این حساب اگر بگوییم صاحبان این آرامگاه ها با توجه به رشد نرخ تورم طی این سالها حداقل برای خرید قبر کلی سود کرده اند، سخن گزافی نگفته ایم .صحت این ادعا وقتی ثابت می شود که باز هم از همان مقام آگاه در سازمان بهشت زهرا می شنویم که می گوید به دلیل استقبال خانواده های متمول و پولدار از آرامگاه های خانوادگی برای دفن متوفیان خود سازمان بهشت زهراس هر سال 20 تا 30 مورد از این آرامگاه ها هر کدام با 50قبر در زمینهای حاشیه بهشت زهرا می سازد که تاکنون در یک چشم به هم زدن هم به فروش رفته است اما این بار به قیمت 70میلیون تومان. در واقع قیمت هر یک از این آرامگاه های خانوادگی به اندازه یک آپارتمان شصت هفتاد متری به فروش رفته است.

چاره ای نداریم !

وقتی از مدیرعامل سازمان بهشت زهرا سدلیل این همه تفاوت در قیمت قبور در قطعات مختلف را جویا می شویم ، وی با اشاره به این که بهشت زهرا هیچ ردیف بودجه ای ندارد بنابراین چاره ای هم ندارد جز این که بخشی از هزینه های موجود را از این راه تامین کند، این چنین توضیح می دهد: «در حال حاضر روزانه بین 130 تا 150 متوفی در بهشت زهراس دفن می شوند که 50 درصد آنها متقاضی استفاده از قبور یک طبقه رایگان در قطعات روز هستند. متقاضیان این قبرها فقط باید 50 هزار تومان هزینه خدمات کفن و دفن را بپردازند که در این شرایط 50 درصد هم تخفیف داده می شود و عملا هزینه این قبرها برای خانواده متوفی رایگان درمی آید و این حالی است که ارائه همین خدمات کفن و دفن در قطعات روز برای سازمان بهشت زهرا بالای 100 هزار تومان هزینه می برد.

رسوخ تجمل گرایی به قبرها

پروفسور حسین باهر ، رفتارشناس با بیان این که متاسفانه پدیده تجمل گرایی به برگزاری مراسم عزاداری یا حتی خرید قبر نیز راه یافته است ، می گوید: به نظر می رسد در مورد مساله قبر هم مانند بسیاری از موارد دیگر از معنویت سوءاستفاده مادی می کنیم.
وی معتقد است : در حال حاضر گویا نوع قبر و قیمت آن تبدیل به یکی از دغدغه های مهم برخی از مردم شده است و همان گونه که برای دختران و پسران در آستانه ازدواج خانه و خودروی شخصی مهم است ، برای خانواده متوفی یا خود او نوع قبر هم بااهمیت شده است که نمونه آن را می توان در تاکید برخی از خانواده ها برای دفن متوفی شان در صحن اماکن متبرکه که قیمت قبور در آنها بسیار بالاست ، دید.

پس چاره ای نداریم جز این که هزینه واگذاری قبور رایگان به خانواده های نیازمند را به طریق دیگر از فروش قبور در قطعات قدیمی تامین کنیم . این در حالی است که فقط 20درصد خانواده متوفیان متقاضی خرید قبرهای قطعات قدیمی که قیمت آنها از یک تا 10میلیون تومان متغیر است ، هستند.وقتی از رضاییان دلیل متغیر بودن قیمت قبر در قطعات یک تا 110 را می پرسیم ، می گوید: هر چه تعداد قبور در هر قطعه کمتر باشد و فضای سبز و امکانات رفاهی بیشتر داشته باشد، در تعیین قیمت قبر در قطعات قدیمی تاثیرگذار است . به هر حال هستند خانواده هایی که نمی خواهند وقتی برای فاتحه خوانی بر سر قبر متوفی خود به بهشت زهرا می آیند، در قطعات تازه و جدید که خاکی است بیایند و چون از تمکن مالی برخوردارند پولش را می دهند و در قطعات قدیمی تر قبر می خرند، ما هم از این طریق بخشی از هزینه های واگذاری قبور رایگان به نیازمندان را می پوشانیم .به گفته رضاییان در قطعات روز ، قبور دوطبقه هم وجود دارد که 120هزار تومان پول قبر و حدود 80هزار تومان هزینه ارائه خدمات کفن و دفن است که البته برای سازمان بیش از 250هزار تومان هزینه می برد.رضاییان برایمان می گوید که نخستین سری آرامگاه های خانوادگی در سال 1349 ساخته و در آن زمان به قیمت 10هزار تومان فروخته شد و در حال حاضر نیز هر سال براساس نیاز 20 30آرامگاه خانوادگی در زمینهای حاشیه ای بهشت زهرا ساخته شده و به متقاضیان واگذار می شود. بازار سیاه قبروی با بیان این که طی سالهای اخیر اقتصاد قبر نیز بازار سیاه پیدا کرده است ، می گوید: قبر مانند پدیده تجارت مواد مخدر بازار زیرزمینی پیدا کرده است ، به طوری که گروههایی از طریق خرید و فروش زمین در حوالی بهشت زهرا قصد تبدیل این زمینها به گورستان را دارند تا از این طریق قیمت زمین هایشان بالا برود.دکتر باهر می گوید: اقداماتی که از طریق خانواده متوفیان در برگزاری مراسم ترحیم همچون برپایی عزاداری تجملی ، خرید قبرهای میلیونی و چاپ اعلامیه های ترحیم با ابعاد بزرگ در روزنامه ها صورت می گیرد، در واقع اثر نمایشی است که برای مطرح شدن خانواده متوفی انجام می گیرد. وی تصریح می کند: متاسفانه برخی از مرده خرج زنده می کنند، اعلامیه های آنچنانی می دهند، خانواده های مختلف را عزادار اعلام می کنند، از دور و نزدیک اسم همه فامیل را پای اعلامیه می نویسند و مرده ای که اصلا قبل از فوت شناخته شده نبوده ، حالا زیر اعلامیه فوتش را 100 نفر امضا کرده اند و این کار در حقیقت مطرح کردن دیگران است نه متوفی .وی با اشاره به این که برخی افراد میلیون ها تومان برای گرفتن قبر پول می دهند، معتقد است ؛ بیشتر این کارها مطابق با قواعد اسلامی و انسانی نیست. اگر قرار است 40میلیون تومان پول قبر بدهیم ، می شود با آن پول هزاران کار خیر انجام داد که نفعش عاید افراد بی بضاعت و نیازمندان شود تا یک عمر دعاگوی متوفی باشند.

قیمتهای نجومی قبر در اماکن متبرکه

اما نکته جالب در بازار قبرها اهمیت مکانهای مذهبی برای خاکسپاری است . از همین تهران خودمان شروع می کنیم ، نمونه اش هم حرم حضرت عبدالعظیم ، همین چند وقت پیش یک طبقه از یک قبر دوطبقه ای در صحن «باغچه کوچک» این امامزاده به قیمت 50 میلیون تومان فروخته و به آرامگاه ابدی یک نفر تبدیل شد. قیمت آن یکی طبقه اش هم 50 میلیون تومان بوده که آرامگاه همسر این مرحوم بوده است ؛ سرجمع می شود 100میلیون تومان ، چیزی معادل قیمت یک آپارتمان 80 - 90متری در شرق تهران اما ماجرا به همین جا ختم نمی شود. امامزاده طاهر ع یک زیارتگاه باصفا در حومه مهرشهر کرج است. می دانید قیمت قبر در آنجا چقدر است؛ حدود 12میلیون تومان به بالا. حالا خودتان حساب کنید با بالا رفتن محبوبیت امامزاده ها قیمت قبر در صحن این امامزاده ها چقدر بالا می رود ، مثل حرم حضرت معصومه س در قم ، شاهچراغ و... .حالا دیگر خیلی راحت می توان حدس زد گران ترین قبرهای ایران در کجا خرید و فروش می شوند؛ مشهد، حرم امام رضا س. قیمت قبرها در حرم امام رضاس بسته به صحن ها متفاوت است. این را یکی از خادمان حرم می گفت وقتی چند ماه پیش زیارت نصیبمان شده بود. خیلی ها می گویند می ارزد آدم بعد از مرگش هم یک عمر زیر سایه امامش است و خاک پای زائران روی قبرش می ماند. خیلی ها می گویند می ارزد تمام دار و ندار زندگی ات را بدهی تا یک تکه قبر کوچک را توی آن بارگاه عزیز به دست بیاوری اما پیرمرد خادم که حدود قیمت قبرها را می داد، با همان لهجه شیرین مشهدی اش چیزی گفت که هنوز توی گوشم است : همه اینها درست اما مگر ساختن سرپناهی برای چند خانواده بی بضاعت ، تهیه جهیزیه برای دختران یتیم یا ساختن مدرسه ای برای دانش آموزان یک نقطه محروم ، اجرش کمتر از اینهاست؛