خاتمی: تشکلهای مدافع مردم سالاری هم انحصارطلب می شوند
سیدمحمد خاتمی رییس بنیاد باران از «استبدادزدگی» تاریخی در فرهنگ ایرانی به شدت انتقاد کرد و آن را موجب آن دانست که حتی تشکلهای مدافع دموکراسی و مردم سالاری
بر اساس گزارشی که امروز بنیاد باران منتشر کرد، رییس جمهوری سابق در جمع اعضای حزب همبستگی ایران اسلامی گفت: «بارها گفته ام که ما بخواهیم یا نخواهیم یک تاریخ استبداد زده داریم که تبدیل به طبیعت ثانوی ما شده است. انسان به طریق اولی، خواستار آزادی و حاکمیت بر سرنوشت خویش است و حرمت می خواهد اما طبیعت ثانوی این است که در اثر زیستن در نظامهایی که معتقدند باید جامعه از بالا با قیمومیت اداره شود جامعه به طور خود آگاه یا نا خودآگاه برای پیشبرد امورش خود را نیازمند دیگری می بیند که این مساله نتیجه استبداد زدگی است».
وی افزود: «ین حالت در همه اجزای جامعه بروز پیدا می کند حتی جناحها وجریانهایی که برای دموکراسی و مردم سالاری کار می کنند وقتی تشکل تشکیل می دهند در آن انحصار طلبی و عدم تحمل دیگران دیده می شود. در حاکمان، روشنفکران و حتی در خانواده ها این مساله قابل مشاهده شده است».
خاتمی با این وجود گفت که جامعه ایران ظرف یکصدسال اخیر در این زمینه تحول بسیاری پیدا کرده و حاکمیت مردم بر سرنوشت خویش را پذیرفته است.
وی گفت:«جامعه ما در یکصد سال گذشه خیلی تحول پیدا کرده است که در مقایسه با دیگر جوامع شرقی و اسلامی از این جهت پیشرو تر است. به عنوان نمونه، تحولاتی که رخ داده است مانند مشروطیت، نهضت ملی و اوج آن انقلاب اسلامی که در همه آنها جهت این بود که مردم بر سرنوشت خود حاکم باشند».
اما به عقیده خاتمی ، مساله پذیرش حاکمیت مردم بر خویش در ایران بسیار جوان است و به همین دلیل برای بقا و تداوم رشد این پدیده، «باید رعایت نهالی را کرد که تازه از خاک درآمده است».
رییس بنیاد توسعه و آبادانی ایران (باران) خاطرنشان کرد:«اینجاست که نقش حاکمیت خیلی مؤثر است و اگر این معنا را قبول داشته باشد در پرورش این نهال تلاش خواهد کرد گرچه وقتی جامعه به رشد رسید، فشارها و برنامه های نادرست ممکن است برای کوتاه مدت مؤثر باشد ولی منجر به انعکاس ها و عکس العملهایی می شود که جمع کردن آن مشکل است».
وی گفت: «ما قائل به حاکمیت انسان بر سرنوشت خویش به خصوص با توجه به دیدی که انقلاب ما داردهستیم، انقلابی که منتسب به دین است و در راس آن ، یک عالم دینی قرار داشت. افتخار ما این است که حاکمیت خدا، که واقعا9 درست است و در همه عالم به لحاظ تکوینی حاکم است و به لحاظ تشریعی حکم نیست مگر حکم خدا؛ را قبول داریم و معتقدیم اجرا و تنفیذ آن با مردم است».
دید غلط انسان در برابر خدا
، در انقلاب اسلامی شکست خورد
سید محمد خاتمی افزود:اراده مردم باید باشد نه اینکه کسانی نماینده ویژه خدا باشند و به هر قیمتی بخواهند حکومت کنند. این مردمند که باید بخواهند و در مقابل اراده و خواست خداوند تسلیم شوند ولی در مقابل دیدی است که در تاریخ وجود داشته و متاسفانه امروز هم در بخشهایی از جامعه اسلامی و غیر اسلامی وجود دارد که انسان در برابر خدا ؛ یا خدا یا انسان ؛که این تصویر غلط در انقلاب اسلامی شکست خورد .
رییس بنیاد باران تصریح کرد: گرانیگاه و نقطه عطف انقلاب اسلامی که هم مردمی است و هم اسلامی، این است که حاکمیت مردم را به خود آنها سپرده است. فکر می کنم نقطه مهم تفاوت میان تفکر اصلاحی با تفکر لائیک یا تفکر خاصی که به مردم، انقلاب اسلامی و امام خمینی هم اعتقاد ندارد و می خواهد خودش را به نام تفکر اصلی اسلام تحمیل کند در این نقطه اساسی است.
خاتمی یکی از ویژگیهای تفکراصلاحی را اعتقاد به حزب و تشکل «به عنوان یک اصل بنیادی و نه تشریفاتی و تفننی» دانست و لازمه آن را «جمعی کارکردن» و داشتن روحیه تسامح ، مدارا و تفاهم جمعی ، حفظ تشکیلات با منشأ و مبدأ موجودیت خود یعنی مردم و نقد حکومت و سیاست بیان کرد. وی تاکید کرد: نقد از مقومات ذاتی حزب است، نقد به معنی تخریب نیست بلکه به معنی اصلاح امور است و به این معنی است که اگر اموری را نپذیرفتیم و معتقدیم غلط است آن را مطرح کنیم تا آنجا که ا صلاح شد،اصلاح می شود و اگر هم اصلاح نشد بعدا9 به رای مردم گذاشته می شود که همه ما باید به رای مردم احترام بگذاریم.
خاتمی یکی از ویژگیهای تفکراصلاحی را اعتقاد به حزب و تشکل «به عنوان یک اصل بنیادی و نه تشریفاتی و تفننی» دانست و لازمه آن را «جمعی کارکردن» و داشتن روحیه تسامح ، مدارا و تفاهم جمعی ، حفظ تشکیلات با منشأ و مبدأ موجودیت خود یعنی مردم و نقد حکومت و سیاست بیان کرد. وی تاکید کرد: نقد از مقومات ذاتی حزب است، نقد به معنی تخریب نیست بلکه به معنی اصلاح امور است و به این معنی است که اگر اموری را نپذیرفتیم و معتقدیم غلط است آن را مطرح کنیم تا آنجا که ا صلاح شد،اصلاح می شود و اگر هم اصلاح نشد بعدا9 به رای مردم گذاشته می شود که همه ما باید به رای مردم احترام بگذاریم.
اعتراف به کاستی های دولت سابق
رییس جمهوری سابق ایران در بخش دیگری از سخنانش به عملکرد خود در زمینه آزادی فعالیت احزاب و تشکلها و ایجاد فضای باز در کشور اشاره کرد اما در عین حال پذیرفت که دولت او کاستیهایی در این زمینه داشته است.
خاتمی اظهارداشت:" از افتخارات دوران ریاست جمهوری ام این است که فضای کشور باز شد، البته این امرهزینه هایی را هم به همراه داشت؛ مثل یک مزرعه که وقتی آبیاری می شود ممکن است علف هرزه نیز در آن رشدکند ولی به خاطر رشد چند علف هرزه نمی توان مزرعه مؤثر و مفیدوهمه درخت ها را از بین برد."
وی افزود: "مگر ما می گفتیم اگر یک روزنامه ، جناح و جریان سیاسی حرفی را بزند که امنیت ملی را از بین ببرد ، با آن برخورد نشود؛ ما می گفتیم طبق قانون اساسی و ضابطه اتهام ابلاغ شود؛او بتواند وکیل بگیرد ، در دادگاه صالحه بررسی شود، هیات منصفه حضور داشته باشد و روی روال معمولی بررسی شود".
رییس موسسه بین المللی گفت و گوی فرهنگها و تمدنها تصریح کرد:باید از دستاوردی که حاصل انقلاب اسلامی و روح انقلاب است دفاع کنیم و در عرصه حضور داشته باشیم.
به عقیده خاتمی ؛ "متاسفانه در فضای کنونی کشور، رسانه های فراگیر با انصاف برخورد نمی کنند و مسائل را وارونه به مردم می رسانند و از بسیاری از مراکز و محافلی که باید کارکرد آنها فرا جناحی باشد، سوء استفاده می شود".
سیدمحمدخاتمی در مجموع گفت:باید کنار همدیگر بود، تجربیات گذشته را در نظر گرفت و اختلاف سلایق سبب نشود ما از همدیگر جدا شویم بلکه سبب تکامل همدیگر شویم . وی ابراز امیدواری کرد زمینه ای فراهم شود که قانون اساسی آنطور که باید در انتخابات پیاده شود و تعیین کننده نهایی مردم باشند "چون رأیی که در جریان سالم و رقابتی بروز پیدا می کند به نفع اسلام، انقلاب و جامعه و پیشرفت ماست." 
خاتمی اظهارداشت:" از افتخارات دوران ریاست جمهوری ام این است که فضای کشور باز شد، البته این امرهزینه هایی را هم به همراه داشت؛ مثل یک مزرعه که وقتی آبیاری می شود ممکن است علف هرزه نیز در آن رشدکند ولی به خاطر رشد چند علف هرزه نمی توان مزرعه مؤثر و مفیدوهمه درخت ها را از بین برد."
وی افزود: "مگر ما می گفتیم اگر یک روزنامه ، جناح و جریان سیاسی حرفی را بزند که امنیت ملی را از بین ببرد ، با آن برخورد نشود؛ ما می گفتیم طبق قانون اساسی و ضابطه اتهام ابلاغ شود؛او بتواند وکیل بگیرد ، در دادگاه صالحه بررسی شود، هیات منصفه حضور داشته باشد و روی روال معمولی بررسی شود".
رییس موسسه بین المللی گفت و گوی فرهنگها و تمدنها تصریح کرد:باید از دستاوردی که حاصل انقلاب اسلامی و روح انقلاب است دفاع کنیم و در عرصه حضور داشته باشیم.
به عقیده خاتمی ؛ "متاسفانه در فضای کنونی کشور، رسانه های فراگیر با انصاف برخورد نمی کنند و مسائل را وارونه به مردم می رسانند و از بسیاری از مراکز و محافلی که باید کارکرد آنها فرا جناحی باشد، سوء استفاده می شود".
سیدمحمدخاتمی در مجموع گفت:باید کنار همدیگر بود، تجربیات گذشته را در نظر گرفت و اختلاف سلایق سبب نشود ما از همدیگر جدا شویم بلکه سبب تکامل همدیگر شویم . وی ابراز امیدواری کرد زمینه ای فراهم شود که قانون اساسی آنطور که باید در انتخابات پیاده شود و تعیین کننده نهایی مردم باشند "چون رأیی که در جریان سالم و رقابتی بروز پیدا می کند به نفع اسلام، انقلاب و جامعه و پیشرفت ماست."
