سیدمحمدخاتمی: اصل دموکراسی در غرب جدید مطرح نشده است
ایسنا: پنجمین جلسه هماندیشی موسسهی بینالمللی گفتوگوی فرهنگها وتمدنها - که به صورت تخصصی و در پاسخ به ضرورت و امکان و چگونگی پیشبرد گفتوگوی تمدنها در حوزههای اقتصاد و مدیریت برنامهریزی شده بود
حجت الاسلام والمسلمین سیدمحمد خاتمی رییسجمهور سابق کشورمان در این هم اندیشی با تاکید بر " لزوم تبدیل ایدهها و مفاهیم بزرگ به برنامههای بومی و علمی" گفت: اگر میخواهیم در این جهان منشا اثر باشیم ملزم و مجبور به توسعهایم، ولی باید در مورد اصل مساله و چگونگی پیشبرد آن تامل کنیم.
رییس موسسهی بینالمللی گفتوگوی فرهنگها وتمدنها افزود: توسعه برای ما که عنوان کشورهای توسعه نیافته یا در حال توسعه داریم مطرح است والا غرب که به توسعه رسیده است از توسعه صحبت نمیکند.
وی با طرح این سوال که " توسعه چیست؛" گفت: در عمق نیاز به توسعه و طلب آنگاه این معنی نهفته است که باید صورت تمدن(توسعه یافته) غرب را پذیرفت و این امر ریشه درباور غربی قرن 18و19 دارد که خود را محور عالم و صاحب تمدن برتر میدانست تمدنی که همهی جهان را تسخیر خواهد کرد. این معنی را در آثار بزرگان غرب چون کانت و هگل میتوانید ببینید و صورت سطحی آن همانست که اخیرا تحت عنوان پایان تاریخ مطرح شده است، گرچه این اواخرنشانههایی از اعراضهای " فوکویاما" از این نظر میتوان یافت.
رییس موسسهی بینالمللی گفتوگوی فرهنگها و تمدنها افزود: ما به یک معنی غربی شدهایم یعنی ظواهر تمدن غرب همه جا را فرا گرفته است، در نحوه زندگی، سکونت در شهر، ارتباطات،اقبال به علم و تکنولوژی و حتی شیوههای حکومت. سنتها هم اگر احیانا مقاومتی کردهاند بالاخره ناچار به تمکین شدهاند ولی با وجود اینها همه هنوز توسعه نیافتهایم.
خاتمی تصریح کرد: قابل توجه است که غرب - که توسعه و تجدد مظهر آن است - غیر از عالم قدیم است. ما گرچه ظواهر و مظاهر زندگی غربی را پذیرفتهایم ولی وارد آن عالم نشدهایم،از عالم گذشتهی خود نیز کنده شدهایم ودچار مشکل مضاعف هستیم.
وی ادامه داد: نکته دیگر اینکه غرب و عالم غربی امروز دچار بحران نیز هست. حملات شالودهشکن پست مدرنها به مدرنیته گرچه دلیل قوت پست مدرنیته نیست، ولی میتواند نشانهی ضعف و بحران به حساب آید. غیر از پست مدرنها فیلسوفانی هم در غرب، مدرنیته را نقد کردهاند.
خاتمی در بخشی دیگر از سخنان خود تاکید کرد: به هر حال، حالا که میخواهیم به توسعه دست یابیم، از یاد نبریم که غرب خود با بحران هم روبروست، در عین حال باید از خود بپرسیم که عالم ما چیست؛ آیا عالم من ایرانی مسلمان همانی است که فی المثل در قرنهای چهارم و پنجم هجری در تمدن درخشان اسلامی ظاهر شد؛ آن عالم نه قابل تجدید است و نه اگر باشد به آن صورت برای امروزمفید است.
وی گفت: می توان روزنهای به آینده گشود، با تامل در این نکته که انسان میتواند عوالم مختلف داشته باشد، و حتی همه عوالم بهرهای از حقیقت دارند.
خاتمی خاطرنشان کرد: انسان در عین حال که موجودی تاریخی است، دارای شان فرا تاریخی نیز هست، هم چنانکه حقایق اصلی دین فرا تاریخیاند به خصوص دین که مدعی جاودانگی است.
وی تصریح کرد: در دوران سرگشتگی تاریخ، ما مسلمانان و ایرانیان، در دورانی که از یک سو ملزم به پذیرش توسعهایم و از سوی دیگر غرب هم با بحران مواجه است، آیا میتوان با تمسک به جنبههای فرا تاریخی وجود خود و نیزدینی که به آن معتقدیم صاحب عالمی شویم که بتواند با الزامات و لوازم زندگی به اصطلاح پیشرفته امروز سازگار باشد و در عین حال با آن حقایق عالم ساز- نه عالم ساخته- بیگانه نباشد؛
رییس موسسهی بینالمللی گفتوگوی فرهنگها و تمدنها اظهار داشت: در اینجا مساله تجدد پیش میآید ولی نه تجدد کپیبرداری شده از تجدد غربی که متعلق به تاریخ و شرایط خاص آنهاست؛ بلکه تجددی که خود باید آن را بشناسیم و بپذیریم. این نوسازی هم در فکر است و هم در آداب بی آنکه ریشه بنیادین هویت ما را برکند. این امر با بخشنامه و دستور و وعظ محقق نمیشود. تلاش سنجیده روشنفکر واقعی شاید بتواند چنین ایدهای را بپروراند و آن را به گفتمان غالب مبدل کند.
خاتمی افزود: اگر بپذیریم که یک عالم تجربه شده در متن- فی المثل تمدن اسلام- عین اسلام نیست، بلکه دین میتواند عوالم متعددی را سبب شود، آنگاه میتوان برای ورود به آن تلاش کرد، عالمی که هم با وضعیت زمانه سازگار است، بیآنکه ورود به آن مستلزم رویگردانی از دین باشد.
وی با تاکید بر همین ضرورت گفت: به نظر من هر که باشیم و هر چه بخواهیم نمیتوانیم از دموکراسی اعراض کنیم؛ همانگونه که از ماشین و الکتریسیته و شهر جدید گریزی نیست. این حکم به معنی آن نیست که دموکراسی عیب ندارد، عیبهای آن را حتی خود غربیها بیان کردهاند، ولی اولا؛ اصل دموکراسی در غرب جدید مطرح نشده است، هرچند در این دوران صورت مطلوب زندگی اجتماعی شده است. ثانیا؛ گفتمان دموکراسی گفتمان فراگیر و مطلوب همگان است.ثالثا؛ بدیل دموکراسی خودکامگی است و نباید ذرهای در ترجیح دموکراسی بر خود کامگی تردید کرد.
خاتمی تصریح کرد: به نظر من شان عمیق گفتوگو باید اولا، متوجه عناصر و امور پایداری باشد که سازنده عوالم هستند؛ در این زمینه فکر میکنم ما خیلی حرف داریم که با جهان بزنیم و البته سخن آنان را نیز بشنویم. ثانیا، امور عینی ملموس مشترک فراوانی وجود دارد که در غرب و شرق بطور یکسان نسبت به آنها دغدغه وجود دارد و همین احساس مشترک میتواند منشا گفتوگو و تفاهم در جهت رسیدن به راه حل مشترک شود.
به گزارش ایسنا به نقل از روابط عمومی موسسهی بینالمللی گفتوگوی فرهنگها و تمدنها در این نشست بر اساس پرسش مطرح شده جمعی از مدعوین دیدگاههای خود را در باب امکان و چگونگی ارتباط میان اقتصاد و مدیریت با مقوله گفتوگوی فرهنگها و تمدنها در میان گذاشتند.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
