از دارالفنون تا دانشگاه تهران

نقشی که امروز به عنوان نشان رسمی دانشگاه تهران انتخاب شده ، از نقوش تاریخی کشور است که مقام شامخی در فرهنگ ایران باستان دارد. نشان دانشگاه تهران که توسط دکتر محسن مقدم ، استاد دانشگاه هنرهای زیبا طراحی شده است ، برداشت و تقلیدی از نقشی است که به صورت گچبری در محوطه های دوران ساسانی ، نقش برجسته ها و نقوش مهره های این دوره دیده شده است. این مورد را می توان تقلیدی از پلاک گچبری شده مکشوفه از شهر ساسانی تیسفون دانست.
نام دانشگاه تهران نیز به خط ساسانی روی این مهر حک شده است. بنا به گفته دکتر مظفر بختیار، استاد دانشگاه تهران ، در نشان دانشگاه در زمان ریاست «جهان شاه صالح» تغییراتی داده شد ؛ نشان اصلی مانند آرم بیشتر دانشگاه های غربی ، داخل قابی به شکل سپر رومی قرار گرفت و عنوان «دانشگاه تهران» به خط لاتین و نیز شعار «میاسای ز آموختن یک زمان» بر آن اضافه شد، اما بعدها به منظور حفظ اصالت قدیم ، مجددا همان نشان قبلی به کار برده شد که هنوز هم پابرجاست.
به این سمبل باید سردر دانشگاه تهران را نیز افزود که شهرتی داخلی و جهانی دارد. این بنای تاریخی علاوه بر این که در سطح ملی ، سمبل تمام نمای علم ، دانش و معرفت و نماد زندگی شیرین دانشجویی است ، در خارج از ایران نیز معرف یک دانشگاه نامدار در سطح خاورمیانه است.
با یک بررسی گذرا می توان ادعا کرد که از میان معروف ترین و معتبرترین دانشگاه های دنیا، دانشگاه تهران تنها دانشگاهی است که از طریق یک بنای فرهنگی سمبلیک با مهندسی پیچیده ، پیامهای ویژه معنوی ، علمی و فرهنگی را به مخاطبان خود القا می کند.
برخی بر این عقیده اند که طرح سردر دانشگاه ، الهام گرفته از تصویر خیالی دو پرنده ای است که بالهایشان را برای اوج گرفتن و برخاستن از زمین باز کرده اند. علم و دانش به دو بال تشبیه شده اند که ورود به دانشگاه با آن دو ممکن است و خروج از دانشگاه نیز با تقویت این بالها موجب صعود افراد بر فراز اجتماع خود و پاسداری از آن می شود. عده ای دیگر نیز آن را به عنوان کتابی که به صورت باز در مقابل دیدگان گذارده شده باشد می دانند که بیانگر ارزش مطالعه و تحقیق است. با این حال از تاریخچه و نحوه ساخت این سردر، اطلاعات و اسناد کاملی به دست نیامده است.

طرح هایی در حوزه آموزش و پرورش

دوران حضور عمید زنجانی با آتش گرفتن کتابخانه دانشکده حقوق و علوم سیاسی آغاز شد؛ حادثه ای که پس از گذشت یک سال از آن هنوز در اذهان باقی مانده است. اما طی این مدت ، طرحهای خوبی در حوزه های آموزشی و پرورشی صورت گرفته است. از جمله چنین طرحهایی که با استقبال دانشجویان نیز مواجه شد، طرح مشاوره با تمامی دانشجویان دانشگاه تهران است. در این طرح مسوولان مراکز مشاوره برای ارتباط بیشتر با خانواده های دانشجویان ، بسته های فرهنگی شامل بروشور فرهنگی و کارت تبریک سال جدید تحصیلی را به نشانی پستی خانواده ها ارسال کرده اند تا تعامل خوبی میان مراکز مشاوره و خانواده ها برقرار شود. همچنین مشاوران این دانشگاه حضور فعالی در دانشکده ها و خوابگاه ها خواهند داشت تا از نزدیک در جریان فعالیت دانشجویان قرار گرفته و برای حل مشکلات آنان تلاش کنند. جالب اینجاست که در این طرح ، استقبال از مراکز مشاوره به صورت تلفنی بسیار بیشتر از مشاوره حضوری بوده است که این مساله خود نشان از توجه دانشجویان و سعی آنان برای سخن گفتن با این مراکز به هر شکل ممکن را دارد. همچنین براساس تصمیم جدیدی در دانشگاه تهران مقرر شده است سیستم جزوه نویسی و تکثیر آن به صورت کامل از بین برود و دانشجویان تنها براساس سخنان استاد و نت برداری محدود، از کلاس استفاده کنند. این طرح اگر چه در ابتدا موجب ایجاد مشکلاتی برای دانشجویان خواهد شد، اما در نهایت ، نتایج مثبت بسیاری را به دنبال خواهد داشت.

سی امین رئیس دانشگاه تهران تا پیش از انتخاب آیت الله عمید زنجانی به عنوان رئیس دانشگاه تهران ، 29 نفر بر کرسی ریاست این دانشگاه تکیه زده اند که از میان آنها می توان به افرادی همچون دکتر علی اصغر حکمت ، سیدمحمد تدین ، دکتر علی اکبر سیاسی ، دکتر منوچهر اقبال ، دکتر فضل الله رضا، دکتر ابوالقاسم گرجی ، دکتر عباس شیبانی ، دکتر محمدرضا عارف و دکتر رضا فرجی دانا اشاره کرد. با این حال عمید زنجانی ، اولین روحانی ای است که رئیس دانشگاه تهران شده است ؛ روحانی ای که بیش از آن که خود را روحانی بداند، معلم است: «من 26 سال در دانشگاه تهران معلم بوده ام. سالهای 58 و 59 در دانشکده الهیات و بقیه آن در دانشگاه حقوق و علوم سیاسی فعالیت کرده ام. در سال 66 به درجه دانشیاری و در سال 73 به درجه استادی رسیدم و در کنار آموزش در کار پژوهش فعالیت داشته ام ؛ تا جایی که 40جلد کتاب تالیف کرده ام. من به عنوان معلم وارد دانشگاه تهران شدم و به عنوان معلم ، مدیریت دانشگاه را پذیرفتم نه به عنوان روحانی ؛ چرا که به عنوان روحانی وظایف دیگری نیز دارم.» یکی از حرکتهای مثبت و سازنده عمید زنجانی طی یک سال حضورش به عنوان رئیس دانشگاه تهران ، تصویب بودجه 59میلیارد تومانی برای این دانشگاه است ؛ هر چند وی باز هم معتقد است دانشگاه تهران برای پیشبرد اهداف علمی خود به بودجه ای بیش از این نیاز دارد: «هیچ وقت بودجه ای که به دانشگاه ها اختصاص می دهند کافی نیست ؛ چرا که انتظارات رو به افزایش است. هر مقدار بودجه دانشگاه ها بیشتر باشد، گامهای بلندی به مفهوم علمی می توان برداشت. بودجه تخصیصی دانشگاه تهران برای برداشتن گامهای بلند با اندیشه و آینده نگری کافی نیست.»

علی محمد متولیان