هشدار آتش نشانی درباره «قاتل خاموش»

گاز بی‌رنگ و سمی

گذشته از خطر نشت گاز و انفجار و آتش‌سوزی در نصب و راه‌اندازی وسایل گرمایشی، خطر دیگری در این زمینه همواره هموطنان را تهدید می‌کند که فقط مخصوص وسایل گازسوز نیست و هر وسیله گرمایشی یا حتی غیرگرمایشی که به نوعی شعله‌ای در آن وجود دارد و اکسیژن محیط را مصرف می‌کند، عامل بروز این خطر است و آن، خطر مسمومیت با گاز کشنده مونوکسید کربن است. انواع بخاری‌های گازی، نفتی، شومینه، پکیج، آبگرمکن و... از جمله این وسایل است. حتی خودرویی که به مدت طولانی در محیط بسته روشن بماند می‌تواند باعث تولید این گاز کشنده شود. همان گازی که از آن به‌عنوان قاتل خاموش یا مرگ خاموش یاد می‌شود.

این گاز به‌دلیل کاهش اکسیژن در محیط به‌وجود می‌آید. یعنی اگر در محیطی که یک وسیله شعله‌دار وجود دارد و راه مناسبی برای ورود هوا نباشد بزودی در آن محل گاز مونوکسید کربن تولید و منتشر می‌شود. اگر تمام عناصر تشکیل‌دهنده آتش (حرارت، ماده سوختنی و اکسیژن) به نسبت مناسب و کافی کنار هم وجود داشته باشد، مشکل خاصی ایجاد نمی‌شود اما خطر واقعی زمانی است که به هر دلیلی اکسیژن محیط کاهش پیدا کرده و گاز مونوکسید کربن (CO) تولید و منتشر می‌شود. اگر اکسیژن به طور کامل قطع شود باعث خاموش شدن سریع شعله آتش شده و خطری ندارد اما کاهش اکسیژن خطرات زیادی دربر دارد. از آنجا که نشانه‌های مسمومیت با این گاز بسیار شبیه سرماخوردگی است، بسیاری آن را جدی نمی‌گیرند تا به مرحله بحرانی می‌رسد. از اولین نشانه‌های مسمومیت با این گاز، ایجاد حالت ضعف و سستی در بدن و در ادامه سردرد، درد شکمی، سرگیجه، تهوع و استفراغ، ایجاد حالت دوبینی و تنفس‌های سریع و کوتاه است و اگر افراد کماکان در این محیط آلوده باقی بمانند در حالت تشنج، بیهوشی و حتی کما قرار گرفته و در نهایت مرگ پدیدار می‌شود. در برخورد با افراد آسیب دیده با این گاز ضمن تماس فوری با نیروهای امدادی (آتش‌نشانی و اورژانس) بسرعت فرد مسموم را از محل خارج کرده و به فضای باز منتقل کنید و اگر شدت مسمومیت بالاست آنان را به مراکز درمانی منتقل کنید.

خرید وسایل گرمایشی استاندارد

در ابتدا توجه داشته باشید اگر قصد خرید وسیله گرمایشی و گازسوز جدیدی دارید، از انواع استاندارد تهیه کنید. خیلی به تبلیغات اعتنا نکنید و تحقیقات لازم را انجام داده و آنهایی را که کیفیت بهتری داشته و خدمات بهتری ارائه می‌دهند، انتخاب کنید. برای نصب وسایل جدید بهتر است از نمایندگی مجاز بخواهید این کار را برای شما انجام دهد. اگر قصد استفاده از وسایل سال‌های گذشته را دارید، قبل از نصب آنها را از نظر ظاهری و سلامت کامل دستگاه چک کنید و هرقسمتی که نیاز به تعویض یا مرمت دارد انجام دهید و از قطعات باکیفیت استفاده کنید. در این خصوص شیشه بخاری‌ها بسیار حائز اهمیت است. در صورتی که شکسته یا ترک برداشته، نسبت به تعویض آن اقدام کنید. اگر تخصص و تبحری در نصب و راه اندازی وسایل گازسوز ندارید از افراد حرفه‌ای و با تجربه کمک بگیرید. از بست‌های مناسب استفاده کنید. بست مخصوص گاز، فلزی و پهن است و کارایی لازم را دارد. از بستن سیم یا مفتول به جای بست خودداری کنید. این کار می‌تواند باعث بریده و زخمی شدن شیلنگ و انتشار گاز در محیط شود. از شیلنگ مخصوص گاز استفاده کنید. این شیلنگ‌ها دو یا چند لایه بوده و فرمول ساخت آن به گونه‌ای است که مقاومت لازم را در برابر عبور جریان گاز در مدت زمان طولانی دارد. اما شیلنگ‌های متفرقه مثل شیلنگ آب این مقاومت را ندارد و پس از مدتی دچار خوردگی و ساییدگی می‌شود و نشت گاز را در پی دارد. بعد از نصب، برای اطمینان از عملکرد درست خود، تمام قطعات، بست‌ها و طول شیلنگ گاز را با محلول آب و کف چک کرده و از نشتی نداشتن آن اطمینان حاصل کنید. به‌خاطر بسپارید برای این کار هرگز از شعله کبریت یا فندک استفاده نکنید.

نصب دودکش را جدی بگیرید

نقص در سیستم دودکش‌ها از مهم‌ترین عوامل تولید و انتشار این گاز کشنده است، پس توصیه‌های ایمنی مربوط به نصب اصولی آنها را به کار ببندید.قبل از نصب بخاری از باز بودن مسیر دودکش‌های داخل دیوار اطمینان حاصل کنید. به این منظور می‌توانید از سطح پشت بام یک وزنه کوچک را با ریسمان به داخل دودکش فرستاده و اگر تا انتها پایین آمد نشان دهنده باز بودن مسیر است. دودکش‌های داخل دیوار از جنس سیمانی بوده و باید تا انتها بالا رفته و از سطح بام نیز 80 سانتی‌متر بالاتر آمده و حدود یک متر نیز از دیوار جانبی فاصله داشته باشد و در انتها کلاهک H نصب شود. وجود این کلاهک علاوه بر این‌که مانع ورود باد و شاخ و برگ درختان به داخل دودکش می‌شود به خروج بهتر آلاینده‌ها نیز کمک می‌کند.از مکش مناسب دودکش‌ها اطمینان حاصل کنید. به همین‌منظور می‌توانید تکه‌ای کاغذ روشن کرده و آن را مقابل ورودی دودکش روی دیوار قرار دهید. اگر دودکش بخاری صحیح کار کند باید شعله به سمت داخل دود کش کشیده شود. هرگز از دودکش‌های شکسته یا دودکش‌های نامناسب مثل لوله پولیکا یا قوطی‌های فلزی به جای دودکش سیمانی داخل دیوار استفاده نکنید. در داخل واحد و برای وسایل گرمایشی و شعله دار، فقط از دودکش‌های ورق سفید گالوانیزه استفاده کنید. این دودکش‌ها مقاومت فیزیکی بیشتری دارند و بخوبی داخل هم چفت می‌شوند اما دودکش‌های متفرقه مثل آلومینیومی، آکاردئونی، فنری و... این خاصیت را ندارند و به مرور دچار نقص شده و گاز مونوکسید کربن را به داخل محیط منتشر می‌کنند ضمن این‌که به دلیل خاصیت ارتجاعی دودکش‌های فنری به سهولت از محل اتصال خود خارج می‌شوند و به مرور منافذ ریزی در آنها پدیدار می‌شود که می‌تواند باعث انتشار آلاینده‌ها در محیط شود.از قرار دادن انتهای دودکش‌ها در سطل آب خودداری کنید. این گاز در آب حل نشده و فقط باعث مسدود شدن مسیر خروجی آن شده و گاز از طریق دیگر خارج و وارد فضای داخلی محیط می‌شود.

قاتل خاموش را به خانه دعوت نکنید

اگر از وسایل شعله دار استفاده می‌کنید، هرگز تمام راه‌های ورودی هوا را نبندید و مسیر مناسبی را برای ورود اکسیژن و هوای تازه به محیط در نظر بگیرید. نیازی نیست تمام در و پنجره‌ها را باز بگذارید، بخشی از پنجره یا زیر در واحد کافی است. هرچه مسیر ورود هوا به وسیله گرمایشی نزدیک‌تر باشد، بهتر است. شومینه از وسایلی است که بیشتر از سایر وسایل می‌تواند حادثه‌ساز شود. این وسیله علاوه بر این‌که گرمای زیادی را به هدر می‌دهد، مقدار بیشتری گاز را نیز وارد منزل می‌کند. جنبه تزئیناتی این وسیله بیشتر از گرمایشی آن است. پکیج و آبگرمکن دیواری مقدار زیادی اکسیژن مصرف می‌کند و درصورت تامین نشدن هوای مناسب، بسرعت محیط را با کاهش اکسیژن مواجه می‌کند. پس بهتر است این وسیله در خارج از محیط منزل مثلاً در بالکن یا محلی که مستقیم به فضای آزاد راه دارد نصب شود.

محمد غمخوار

حوادث