حمله سرطان به کارخانه تصفیه بدن

با وجود این‌که کبد یک عضو مهم بدن محسوب می‌شود، شاید کمتر کسی به اهمیت و سلامت آن توجه داشته باشد. بیماری‌های زیادی می‌توانند کبد را درگیر خود کنند که برخی از آنها با علائم و برخی دیگر بدون علائم خاصی هستند به همین دلیل تشخیص آن‌دسته از بیماری‌هایی که علائم خاصی ندارند، چندان راحت نبوده و ممکن است خیلی از این بیماری‌ها به صورت اتفاقی تشخیص داده شود. توده‌های خوش خیم کبد، یکی از بیماری‌های شایع کبد محسوب می‌شود که برخی از آنها می‌تواند دردسرهایی را به همراه داشته باشد. دکتر محمدجعفر فره‌وش، فوق‌تخصص گوارش و استادیار دانشگاه علوم پزشکی تهران در این‌باره سخن می‌گوید.

زندگی بدون آن محال است

کبد، حیاتی‌ترین عضو برای انسان محسوب می‌شود و پس از قلب، دومین عضو بزرگی است که خون زیادی وارد آن می‌شود. کبد، تصفیه سموم بدن را انجام می‌دهد. علاوه بر آن، در ساخت پروتئین، مواد انعقادی، ویتامین‌ها، ترشح صفرا و... نقش دارد. هیچ فردی بدون کبد نمی‌تواند برای مدت طولانی زندگی کند. یکی از بیماری‌های کبد، توده‌های مربوط به آن است. این توده‌ها می‌تواند به شکل خوش‌خیم یا بدخیم باشد. به طور کلی، توده‌های خوش‌خیم علامتی ندارد و در بسیاری از موارد به‌صورت خیلی اتفاقی در سونوگرافی مشخص می‌شود. البته برخی توده‌های خوش خیم اگر بیش از اندازه بزرگ شده باشد، می‌تواند به دلیل ایجاد فشار بر سایر اندام‌ها باعث درد شود.

رابطه توده و هورمون

یکی دیگر از توده‌های خوش خیم کبد، آدنوما نام دارد که شیوع این توده نیز معمولا در خانم‌ها بیشتر از آقایان است.

آن دسته از خانم‌هایی که از داروهای هورمونی بویژه داروهای ضدبارداری بدون مشورت پزشک، خودسرانه و به شکل دائمی استفاده می‌کنند، ممکن است به این توده مبتلا شوند، چون ابتلا به توده آدنوما به نوعی با مصرف هورمون‌ها در ارتباط است. همچنین آقایانی که پرورش اندام و بدنسازی را دنبال می‌کنند و در کنار آن از هورمون‌ها بهره می‌برند، بیش از دیگران مستعد ابتلا به این توده هستند. گاهی برای درمان توده آدنوما جراحی لازم است چون این توده با مصرف هورمون‌ها می‌تواند بزرگ شود. آن دسته از خانم‌هایی که به این توده مبتلا هستند، معمولا با نظر متخصص گوارش باید پیش از بارداری جراحی شوند چون تغییرات هورمونی در بارداری، روی این توده اثر می‌گذارد. اگر هم این توده برداشته نشود، خانم باردار باید حتما زیر‌نظر پزشک متخصص گوارش باشد.

کیست‌های مادرزادی

کیست‌ها هم در گروه توده‌های خوش‌خیم قرار می‌گیرند. برخی افراد به شکل مادرزادی به کیست کبد مبتلا هستند و از ابتلای خود آگاهی ندارند و کیست مانند سایر توده‌های خوش‌خیم به صورت اتفاقی تشخیص داده می‌شود. این کیست‌های مادرزادی در برخی افراد علاوه بر کبد در کلیه نیز وجود دارد.

این کیست‌ها چنانچه بزرگ، ملتهب و عفونی شود، روی عملکرد کبد تاثیر می‌گذارد و در چنین شرایطی احتمال بروز درد نیز وجود دارد، ولی به طور کلی در بسیاری از افراد این کیست‌ها مشکلی را به‌وجود نمی‌آورند و نیازی هم به برداشتن آنها از طریق جراحی نیست مگر شرایط خاصی مطرح باشد.

یک کیست دردسرساز

یکی دیگر از کیست‌های کبد که هداتیک نام دارد و عامل ابتلا به آن نوعی انگل است، در گروه توده‌های کبدی خوش‌خیم قرار می‌گیرد. ابتلا به این کیست از طریق رعایت نکردن بهداشت و مصرف سبزی و صیفی که خوب شسته و ضدعفونی نشده باشد، است. افراد در مناطقی که دام را به‌صورت بهداشتی و زیرنظر دامپزشک نگهداری و ذبح نمی‌کنند، می‌توانند به این کیست مبتلا شوند. به این شکل که اگر جگر آلوده به این انگل به سگ و گربه به شکل خام داده یا این‌که جگر آلوده دام در طبیعت رها شود و حیوانات درنده (گرگ، شغال و...) از آن استفاده کنند، تخم انگل از طریق مدفوع حیوان وارد یک چرخه می‌شود و با مصرف سبزیجات و صیفی‌جات آلوده و خام، انسان مبتلا به کیست خواهد شد. درمان اصلی و قطعی کیست هداتیک جراحی است و دارو تنها برای کنترل آن تجویز می‌شود و با دارو تنها می‌توان تا حدودی کیست را غیرفعال کرد. چنانچه کیست هداتیک در شکم پاره شود، تمام قسمت‌های شکم (احشاء) را آلوده و شروع به رشد می‌کند. کیست هداتیک در صورتی که مجرای صفراوی را مبتلا کند، برای این مجرا مانند سنگ خواهد بود و با انسداد آن مشکلات زیادی را برای فرد به‌وجود می‌آورد.

التهاب و عفونت مجرای صفراوی، یکی دیگر از مشکلاتی است که این کیست می‌تواند در پی داشته باشد. اگر کیست هداتیک در شکم پاره شود، این احتمال وجود دارد که همراه با پاره شدن آن نوعی آنتی‌ژن آزاد شود که شوک آنافلاکسی (یک شوک خطرناک و کشنده) را برای فرد ایجاد کند.

بدخیم یا خوش‌خیم؟

توده‌های خوش‌خیم، معمولا به توده‌های بدخیم تبدیل نمی‌شوند، ولی این به آن معنا نیست که افراد مبتلا به این توده‌های خوش‌خیم، تحت‌نظر پزشک متخصص گوارش نباشند. همان‌طور که گفته شد، این توده‌ها از طریق سونوگرافی یا آزمایش‌های خاص، به صورت اتفاقی تشخیص داده می‌شوند و بیمار معمولا علائمی ندارد. اگر در شرایطی که از طریق سونوگرافی ماهیت توده مشخص نشود، روش‌های دیگر تصویربرداری مانند سی.تی.اسکن یا ام.آر.آی برای فرد در نظر گرفته می‌شود. گاهی در شرایطی که توده مشکوک به بدخیم بودن باشد، باید نمونه‌برداری (بیوپسی) نیز انجام شود که تمامی این موارد به شرایط بیمار بستگی دارد و از هر فرد به فرد دیگر متفاوت است.

شیوع بیشتر در خانم‌ها؟

یکی از توده‌های خوش‌خیم کبد، همانژیوما کلاف یا توده عروقی خوش خیم، نام دارد که شبیه خال پوست است با این تفاوت که در کبد ایجاد می‌شود. این توده در بیش از 5 درصد افراد بالغ وجود دارد و خانم‌هایی که در سنین 20 تا 30 سال قرار دارند، بیش از بقیه به آن دچار می‌شوند. این توده کبدی بدون علامت است و پس از تشخیص دقیق، فرد باید هر چهار تا شش ماه یک‌بار، برای بررسی وضعیت توده به پزشک متخصص گوارش مراجعه کند. این نوع توده به درمان خاصی نیاز ندارد و خطری هم برای بیمار به وجود نمی‌آورد و اگر اندازه آن تغییری نکند، معاینات دوره‌ای برای آن کافی است.

کاملیا تجریشی