دریابان علی شمخانی ، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح : نه! اجازه نمی دهیم غافلگیر ما نکنند

مدتی پس از آن که تانک های رژیم بعثی عراق در واپسین روز تابستان پنجاه ونه به مرزهای غربی و جنوبی ایران حمله آوردند و پاره ای از مناطق مرزی را اشغال کردند علی شمخانی به فرماندهی نیروی زمینی سپاه پاسداران برگزیده شد او در تمام سالهای دفاع مقدس

کد خبر: ۱۱۶۰۴

در متن جنگ باقی ماند و در سمت های مختلف نظامی از جمله قائم مقام فرمانده کل سپاه و وزیر سپاه فعالیت کرد با پایان جنگ ، شمخانی به نیروی دریایی ارتش رفت و پس از مدتی کوتاه فرماندهی مشترک نیروی دریایی ارتش و سپاه را برعهده گرفت.بعد از انتخاب خاتمی به ریاست جمهوری در سال 76 ، نام شمخانی در لیست وزیران کابینه به مجلس ارایه شد. او، اما پس از چهار سال به عنوان رقیبی جدی در انتخابات ریاست جمهوری در برابر خاتمی قرار گرفت در تشکیل دولت دوم خاتمی به رغم اعتراض فراوان طرفداران رئیس جمهوری ،شمخانی همچنان در راس وزارت دفاع باقی ماند.شمخانی 47 ساله ، اطلاعات و تجربیات قابل توجهی در نظامی گری وسیاست دارد پاره ای از آن را دراین گفتگو می خوانید: آقای شمخانی ! شما به هنگام نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری ، انتقاداتی را درباره قوه مجریه مطرح کردید آیا در این یک سال ، آن اشکالات مرتفع شده یا به قوت خود باقی است؛ در شرایط برگزاری رقابت های انتخاباتی ، هر یک از نامزدها تلاش می کند اهداف و برنامه های خود را براساس نیازها و ضرورت های محیطی تبیین کند. هر یک از10 نامزدی که در روند رقابت انتخاباتی قرار گرفتند، به طرح رویکردهای خود درباره چگونگی پایان دادن به رقابت های انتخاباتی مبادرت کردند.چنین فرآیندی را می توان نقطه مثبت "مشارکت های انتخاباتی " و همچنین "مشارکت سیاسی " دانست شرایط مبتنی بر مشارکت ایجاب می کند تا ناکارکردی های سیاسی و ساختاری مطرح شوند و هر گروه براساس برنامه های خود، زمینه را برای رفع نیازهای اجتماعی و پاسخگویی به ضرورتهای محیطی فراهم کند.مهمترین موضوعی که من در روند رقابت های انتخاباتی مطرح کردم ، تاکید بر کارآمدی اجرایی بود این موضوع تحت تاثیر شرایط مبتنی بر انتظارات ساختاری برای اصلاحات مطرح شد بنابراین دامنه اصلاحات را می توان در حوزه های مختلف مورد بررسی قرار داد و اقداماتی را برای بهینه سازی روش و ساختار انجام داد.یعنی انتقادات شما بیشتر جنبه تبلیغی داشت؛ آنچه را که به عنوان انتقاد مطرح می کنید، من در قالب پیشنهادها و برنامه های انتخاباتی مورد بررسی قرار می دهم این امر همواره بخشی از ذهنیت اجرایی مدیران محسوب می شود بدون وجود چنین دغدغه هایی نمی توان به بهینه سازی ساختار مبادرت ورزید بنابراین در شرایط موجود همه تلاش من این است تا ذهنیت خود را در حوزه اجرایی وزارت دفاع که مسوولیت آن را به عهده دارم، پیگیری کنم بر آنچه که گفته ام ، تعهد اجرایی دارم و افزایش کارآمدی را در حوزه ای که در آن ایفای نقش می کنم ، به عنوان برنامه اصلی خود تلقی می کنم طبعا این موضوع مورد حمایت رئیس جمهور محترم ، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و عموم مردم شریف کشورمان نیز است.شما به عنوان وزیر دفاع کشور چند بار برای بررسی موضوعات امنیتی و نظامی در مجلس حضور یافته و گاه مورد سوال قرار گرفته اید؛ نوع نگاه نمایندگان به مسائل امنیتی و کلان کشور را چگونه ارزیابی می کنید؛ در شرایط موجود التهابات سیاسی هنوز پایان نیافته است و موضوعاتی مطرح می شود که برخی دیگر از گروهها با آن توافق و هماهنگی ندارند روشهایی به کار گرفته می شود که ممکن است مورد انتقاد سایر مجموعه ها و گروهها قرار گیرد در چنین شرایطی می بایست روندهای معطوف به اعتمادسازی مورد توجه واقع شود اعتمادسازی ، زمانی شکل می گیرد ک روحیه و روندهای معطوف به پاسخگویی وجود داشته باشد من آمادگی لازم برای ایجاد روندها و الگوهای همکاری گرا و اعتمادساز بین گروهها و گرایش های درون حکومتی را دارم اعتقاد دارم که بسیاری از تعارضات ، فاقد بنیان های جدال آمیز است گروه های مختلف در روندهای اجرایی ، سلیقه های مختلفی دارند نباید این سلیقه ها به بنیانهای تعارض تبدیل شود به این ترتیب حضور من را در مجلس باید برای تلاش مشترک به منظور اعتمادسازی بین گروه های مختلف دانست نباید حق نمایندگان مجلس را در اجرای وظایف قانونی شان نادیده انگاشت ؛ حتی باید آنان را از تحولات موجود و پیامدهای آن آگاه کرد نمایندگان ، بخشی از ساختار سیاسی حکومتند که همه ما باید به آرا و رویکردهای آنان احترام بگذاریم.آیا نمایندگانی که شما را مورد سوال قرار می دهند نیز چنین دید مثبتی دارند؛ هر اندازه دستگاه های اجرایی و مجموعه های دفاعی و امنیتی ، نمایندگان را به لحاظ اطلاعاتی تغذیه کنند، به همان میزان ادراک آنان نسبت به واقعیت های موجود و ضرورت های فراروی دفاع و امنیت افزایش می یابد همه گروههای سیاسی و اجتماعی باید به این امر واقف باشند که بدون مشارکت و همکاری همه جانبه قادر نخواهند بود اهداف دفاعی و امنیتی کشور را پیگیری کنند نمایندگان مجلس تلاش می کنند تا نیازها و ضرورت های دفاعی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران را پیگیری کنند طبعا ممکن است در این روند برخی از رویکردها و سلیقه ها مورد توجه قرار گیرد که نتیجه نهایی را برای دفاع و امنیت ایجاد نکند. چنین فرآیندی ممکن است در الگوی رفتاری سایر گروههای سیاسی و مسوولان اجرایی به وجود آید برای جلوگیری از چنین وضعیتی ، لازم است نهادهای اجرایی و کمیسیون های تخصصی مجلس ، همکاری و پیوند بیشتری با یکدیگر داشته باشند.برخی چهره ها از قطعی شدن حمله امریکا به کشورمان در مقاطع گذشته و همچنین سالهای اخیر خبر داده اند شما در آن شرایط چه تمهیداتی را برای مقابله با این تجاوزگری ها اندیشیده بودید؛ چه راههایی برای مقابله با تهدیدات احتمالی آینده در نظر گرفته اید؛ساختار دفاعی و امنیتی کشور، مسوولیت دفاع از امنیت و مقابله با هر گونه تهدیدات را دارد این تهدیدات ممکن است از سوی گروهها، واحدهای سیاسی منطقه ای یا برخی از قدرتهای بزرگ صورت پذیرد شواهد موجود در امنیت جهانی ، بیانگر این است که در شرایط فعلی نظام بین الملل ، سطوح مختلف تهدید با یکدیگر ترکیب می شوند و در نتیجه تهدیدات فراروی هر کشوری براساس لگوی ترکیبی تهدیدات نمایان می شود تاریخ سیاسی و شواهد موجود در جمهوری اسلامی ایران ، بیانگر این است که روندهای تهدید به گونه ای دایمی فراروی کشور وجود داشته است و جامعه و نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران با نمادهایی از تهدیدات دایمی روبه رو هستند بنابراین ساختارهای حکومتی و گروههای اجتماعی همواره باید آمادگی لازم را برای رویارویی با تهدیدات داشته باشند.وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ، بخشی از دولت محسوب می شود که وظیفه اصلی آن تامین نیازها و ضرورت های ابزاری است و این نیازها را تاکنون به گونه موثری برای ساختارهای دفاعی تامین کرده است در کنار فعالیتهای سخت افزاری ، روندی را که وزارت دفاع با عنوان دیپلماسی دفاعی برای بهره گیری از قدرت نرم به منظور کاهش تهدیدات آغاز کرده ، به تبدیل برخی از تهدیدات به فرصت منجر شده است در عین حال ما بر این امر واقفیم که وظیفه اصلی وزارت دفاع ، تامین نیازهای ابزاری و لجستیک نیروهای مسلح است اگرچه نیروهای متخصص وزارت دفاع با بهره گیری از توانمندی های ملی در حال تولید این ابزارها هستند؛ اما این ابزارها در شرایط ساده و به راحتی تامین نمی شود.به صورت خاص برای آینده و رویارویی با تهدیدات آتی چه پیش بینی هایی کرده اید؛ تاکنون متناسب با هر تهدید منطقه ای و بین المللی ، ترکیبی از نیازهای دفاعی کشور شناسایی شده ست این نیازها به نوان گامی برای مقابله با تهدید محسوب می شوند در شرایط موجود طیف گسترده ای از تهدیدات وجود دارد هر یک از این تهدیدات ممکن است در شرایط زمانی خاصی عملیاتی شود و پیامدهایی را برای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران ایجاد کند بنابراین استراتژی دفاعی ما مقابله با غافلگیری است زیرا هر آن امکان شکل گیری نمادهایی از جدال و عملیات تهاجمی وجود دارد.حدود یک ماه پیش اخباری مبنی بر سقوط یک هواپیمای جاسوسی در غرب کشور منتشر شد قضیه چه بود و آیا موارد مشابه دیگری هم در این سالها وجود داشته است؛ محیط پیرامونی مرزهای جغرافیایی و سیاسی جمهوری اسلامی ایران ، با جلوه هایی از التهاب سیاسی همراه است حضور نیروهای خارجی در چنین حوزه هایی را باید به عنوان عامل تداوم و گسترش التهاب سیاسی دانست در چنین شرایطی ، درگیری و ستیز در حوزه های فراتر از مرزهای غربی و شرقی ایران وجود دارد نیروهای متضاد در حال درگیری و جدال هستند این نیروها از واحدهای نظامی کلاسیک و سازمان یافته ای برخوردارند؛ بنابراین رویارویی و درگیری آنان ، حجم گسترده ای از آتش و جدال سیاسی را ایجاد می کند. در این جدالها، امکان انتقال آتش یا جلوه هایی دیگر از ابزارهای نظامی به سایر مناطق وجود دارد به این ترتیب وقتی جدالی در اطراف مرزهای جغرافیایی هر کشوری شکل می گیرد، طبیعی است که این جدالها بر مرزهای جغرافیایی کشورهای همسایه نیز تاثیر می گذارد این را می توان در چارچوب بحران های انعکاس مورد ملاحظه قرار داد اما تاکنون مقامات سیاسی و دفاعی جمهوری اسلامی ایران از طریق ارادهعملیاتی و تدبیر امنیتی از گسترش بحران به حوزه سیاسی و جغرافیایی ایران جلوگیری به عمل آورده اند.در چنین شرایطی نمی توان از شکل گیری وضعیتی که براساس آن یکی از ابزارهای دفاعی طرفین درگیری دچار سانحه می شود جلوگیری کرد سقوط شی مورد اشاره شما در خاک ایران که احتمالا لاشه هواپیمایی بدون سرنشین است که مالکیت آن نیز نامشخص بوده طبیعی و اجتناب ناپذیر است چنین وضعیتی ممکن است برای ابزارهای نظامی هر کشور رخ دهد بنابراین از دیدگاه دفاعی و امنیتی ، سقوط این شی ء در خاک ایران را نمی توان نشانه ای از تهدید نظامی تلقی کرد؛ زیرا بیش از یازده سال است که در نوار مرزی غرب و شمال غرب کشور درگیری نظامی و امنیتی وجود دارد.محافل امریکایی و صهیونیستی بارها مدعی دستیابی ایران به سلاحهای هسته ای ، میکروبی و نیز دوربرد شده اند؛ این اظهارات تا چه اندازه براساس واقعیت است و نگرانی آنها بیشتر به چه دلیلی است؛ اتهام علیه سیاست های دفاعی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران طی یک دهه اخیر به گونه قابل توجهی افزایش یافته است این را نمی توان براساس واقعیت های اطلاعاتی یا الگوهای رفتاری جمهوری اسلامی ارزیابی کرد امریکایی ها اعتقاد دارند که در شرایط مهار عراق ، نباید فضای سیاسی برای تحرکات دیپلماتیک ، تکنولوژیک و اقتصادی ایران فراهم شود این را می توان براساس بنیان های استراتژیک و پایدار در سیاست امنیتی امریکا دانست . به این ترتیب چنین فرآیندی هیچ گونه ارتباطی به گروههای سیاسی و میزان نقش آنان در ساختار قدرت ایران ندارد شواهد نشان می دهد که تلاش امریکایی ها برای ایجاد موازنه ضعف در حوزه ژئوپلتیکی خلیج فارس است آنان بر این اعتقادند که اگر ایران یا عراق از مطلوبیت های ابزاری و تکنیکی ویژه ای برخوردار شوند در آن شرایط موازنه امنیتی در منطقه دگرگون می شود به این ترتیب دو کشور ایران و عراق را از جمله واحدهای سیاسی می دانند که از قابلیت های ابزاری و توانمندی های ساختاری مناسب برخوردارند و خیلی سریع می توانند به تهدید تبدیل شوند واقعیت های سیاست مهار ایران را باید در این گونه نگرش ها ملاحظه کرد. امریکایی ها به دنبال پیگیری روندهایی هستند که براساس آن ، ایران در محاصره محدودیت های سیاسی ، اقتصادی و تکنولوژیک قرار داشته باشد و از سوی دیگر با جلوه ای از جنگ روانی گسترده و پردامنه روبه رو شود این اقدامات در حالی است که واقعیت های رفتاری ایران نشان می دهد که این کشور سیاست دفاعی خود را براساس بازدارندگی قرار داده است و هیچ تلاشی برای به کارگیری الگوهای توسعه طلبانه نمی کند واقعیت های دفاعی نیز بر این تاکید دارند که بازدارندگی ، جلوه ای از دفاع است بنابراین براساس چنین الگوی رفتاری ، هیچ گاه موضوع تولید و به کارگیری سلاحهای کشتار جمعی در دستور کار سازمان های دفاعی جمهوری اسلامی ایران نبوده است.موضعگیری مجامع بین المللی در این باره چگونه بوده است ؛ گزارش های آنها بیشتر حرفهای ما را تایید می کند یا ادعای غربیها را؛ ما طی سالهای گذشته در بسیاری از رژیم های بین المللی که دارای مرجع و رویکرد اعتمادسازی اند مشارکت کرده ایم ، ازجمله این سازمان ها می توان به آژانس بین المللی انرژی اتمی و مجموعه هایی از جمله بی دبلیو سی ،سی دبلیو سی و ان پی تی اشاره کرد.مشارکت در هر یک از این سازمان های بین المللی ، بیانگر آن است که مولفه های اعتمادساز در روابط و سیاست بین الملل مورد توجه رهبران جمهوری اسلامی قرار گرفته است در این فرآیند رژیمهای بین المللی را می توان هماهنگ کننده رفتار کشورها دانست در این شرایط ما خواستار اقدامات بدون تبعیض نهادها و سازمان های بین المللی درباره همه کشورها هستیم.تجربیات جنگهای اول و دوم جهانی و همچنین تجربه حمله نظامی عراق به ایران و کویت نشان داد که بحران های بین المللی بیش از آن که حامل نشانه های تعارض درون ساختاری کشورها باشد، براساس روندهای تبعیض آمیز در قضاوت رفتار واحدهای سیاسی به وجود می آیند در این روند امریکایی ها نه تنها به الگوهای رفتار قاعده مند توجهی ندارند بلکه روندهای افراط گرایی و ماجراجویی در سیاست خارجی و سیاست منطقه ای آن کشور به گونه ای است که همواره زمینه بی ثباتی ، تهاجم و اقدام فراقانونی را فراهم می کنند.بسیاری از استراتژیست های غربی بر ضرورت های هسته ای ایران تاکید کرده اند؛ ازجمله این موارد می توان به کتابی اشاره کرد نویسندگان این کتاب به این جمع بندی رسیده اند که حتی اگر ایران در روند هسته ای شدن قرار گیرد، این امر واکنش طبیعی جمهوری اسلامی ایران برای نیل به امنیت ملی و منطقه ای محسوب می شود.آیا ما به دنبال این ضرورت و یا به تعبیری حق طبیعی خود رفته ایم؛ خیر؛ جمهوری اسلامی به دلیل تامین یک رشته اهداف فراگیر امنیتی برای همه کشورها، بخشی از تمایلات و انتظارات امنیتی خود را نادیده می انگارد این امر می تواند به عنوان مدل موثری محسوب شود که بر گزینه صفر در امنیت منطقه ای تاکید می کند در این شرایط هیچ یک از کشورهای منطقه ای نباید در فرآیندهای هسته ای شدن قرار گیرند زیرا این فرآیند واکنش های دفاعی لازم و موثر را برای سایر بازیگران نیز به وجود می آورد در شرایط موجود ضرورت های امنیتی کشور محور ایجاب می کند که جمهوری اسلامی به حداکثر ابزارهای مورد نیاز برای تامین امنیت خود دست یابد؛ در حالی که چنین فرآیندی را به دلایل مربوط به اعتمادسازی و تنش زدایی منطقه ای و بین المللی پیگیری نمی کند بر این اساس ، استراتژی دفاعی ایران به گونه ای است که از اصل حق طبیعی برای تامین ضرورت های امنیتی پیروی نمی کند این به دلیل تاکید بر ضرورت های اعتمادگرا در محیط منطقه ای است ؛ در حالی که تهدیدات امنیت ملی فراروی جمهوری اسلامی ، مبتنی بر شرایط عدم موازنه امنیتی است این شرایط تهدیدات تصاعدی"را برای ایران ایجاد می کند.این تهدیدات را واضح تر بیان می کنید؛یکی اسرائیل که به عنوان تهدید امنیتی جمهوری اسلامی ایران محسوب می شود و دارای سلاحهای هسته ای است.دیگر این که جمهوری اسلامی ایران در ژئوپلتیک سلطه قدرتهای بزرگ قرار دارد این امر ذهنیت توسعه طلبی قدرتهای بزرگ در ایران را افزایش می دهد مساله دیگر جغرافیای سیاسی ایران است به گونه ای که تهدیدات منطقه ای فراگیر و گسترده ای در آن شکل می گیرد در چند سال گذشته چند مورد جنگ مناقشه و منازعه منطقه ای در حوزه پیرامونی مرزهای جغرافیایی ایران وجود داشته است در حوزه شبه قاره و جنوب غرب آسیا هم کشورهای اتمی حضور دارند که در شرایط مبتنی بر جدال دایمی هستند کشور روسیه نیز به عنوان متحد جدید امریکا در پیمان آتلانتیک شمالی کشوری با قدرت هسته ای بالاست بسیاری از ناوهای امریکایی منطقه را هم که سلاح های هسته ای دارند نباید از نظر دور داشت علی رغم مولفه ها و تهدیدات یاد شده جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود در برابر آژانس بین المللی انرژی اتمی و معاهداتی که منعقد کرده وفادار خواهد بود