نگاه به بازارهای جهانی برگ برنده استارت آپ‌ها

شناسا، یکی از سرمایه‌گذاران حاضر در الکامپ بود. این مجموعه در حوزه سرمایه‌گذاری ماجراجویانه (Venture capital) فعالیت می‌کند و تاکنون روی استارت‌آپ‌های متعددی سرمایه‌گذاری کرده است. در حاشیه الکامپ که از 4 تا 6 مرداد برگزار شد و گزارش آن را هفته گذشته در کلیک خواندید، گپ‌وگفتی با سجاد اکباتانی، مدیر توسعه کسب‌وکار این شرکت سرمایه‌گذاری ماجراجویانه داشتیم. این گفت‌وگو با یک عضو از خانواده‌ای سرمایه‌گذار شاید دید جامع‌تری نسبت به فضای کسب‌وکارهای نوپای کشور به ما دهد، کسب‌وکارهایی که با ایده‌های نوآورانه و استفاده از فناوری در تلاش هستند زندگی افراد را بهبود بخشند و گفته می‌شود می‌توانند نقش تعیین‌کننده‌ای در اقتصاد کشور ایفا کنند.

سالن الکام‌استارز را که محل تجمع استارت‌آپ‌هاست، امسال چگونه ارزیابی می‌کنید؟

هرچه جلوتر می‌رویم به لحاظ فیزیک اجرا بهبود محسوسی می‌بینیم: جانمایی غرفه‌های استارت‌آپ‌ها در فضایی منطقی‌تر شکل می‌گیرد و برنامه‌های جنبی مانند داوری، سخنرانی و پنل شکل بهتری پیدا کرده است.

در کیفیت استارت‌آپ‌ها خیلی ارتقای محسوسی نسبت به سال گذشته دیده نمی‌شود. آنهایی که خوب بودند همچنان هستند و در برخورد اول با استارت‌آپ‌های جدید به نظر می‌آید تعداد استارت‌آپ‌های تکراری بالا رفته است. شاید بچه‌ها در پیدا‌کردن ایده‌های جدید دچار مشکل شده‌اند یا این‌که ایده‌ها ته کشیده و مجبور هستند قبلی‌ها را بهتر کنند.

اتفاق مهمی که امسال افتاد این بود که سال گذشته ما خودمان استارت‌آپ‌ها را پیدا‌می‌کردیم، امسال آنها در یک اشل نسبتا انبوه مراجعه کردند.

پرسش و پاسخ‌ها و این‌که شتاب‌دهنده یا صندوق‌های سرمایه‌گذاری قرار است چه کار کنند، کمی هدفمندتر شده است. این مسائل برای استارت‌آپ‌ها بیشتر جاافتاده، ولی من فکر می‌کنم آنها همچنان آمادگی و استراتژی درستی برای صحبت با یک سرمایه‌گذار ندارند و باید بیشتر روی آن کار کنند.

آنچه برای من بسیار محسوس بود و هنگام گشتن در سالن الکام‌استارز به چشم می‌آمد، تکراری شدن ایده‌ها و افراد بود. از طرف دیگر بسیاری از استارت‌آپ‌ها چند سال است در نمایشگاه شرکت می‌کنند و آنها نیز برای بازدیدکنندگان تکراری شده‌اند و به نظر می‌رسد در این مدت یا باید رشد می‌کردند و از حالت استارت‌آپی خارج می‌شدند یا شکست می‌خوردند و از میدان به در می‌شدند. به نظر شما آیا استارت‌آپ‌های نوآور در نمایشگاه شرکت نکرده بودند یا جریان استارت‌آپی کشور همین است که در نمایشگاه می‌بینیم؟

بخشی از آن به این دلیل است که موج اولیه استارت‌آپی در حال فروکش کردن است و در حال ورود به موج دوم هستیم.

در موج اول آنهایی که خوب و حرفه‌ای بودند و توانستند حمایت جذب کنند خیلی زود توانستند رشد کنند و عملا دیگر استارت‌آپ نیستند و به کسب‌و‌کارهای بالغ‌تر تبدیل شدند. آنهایی که به‌عنوان موج دوم وارد گود شدند، بخشی از همان آدم‌های شکست‌خورده موج اول هستند و بخشی دیگر کسانی هستند که از بیرون جذب می‌شوند. نمی‌توانم تحلیل درستی ارائه کنم که این خوب است یا بد. از طرفی آدم تکراری می‌تواند نوید دهد که آنها قبلا یک یا دو استارت‌آپ زمین زده‌اند و الان می‌توانند استارت‌آپ سوم را بهتر کار کنند، از سوی دیگر کلا بودن در فضای استارت‌آپی برای عده‌ای شغل به حساب می‌آید و این افراد می‌خواهند دائم در فضایی خود را به‌عنوان استارت‌آپ مطرح کنند. متاسفانه جو شویی که در این اکوسیستم وجود دارد ممکن است بعضی از دوستان را گول بزند که این بخش بزرگی از کار است.

مثلا بعضی از این استارت‌آپ‌ها که الان به الکامپ آمده‌اند چند هفته قبل در نمایشگاه اینوتکس و دو هفته قبل‌تر در نمایشگاه دیگری بودند. اینها در شش‌ماه گذشته در همه نمایشگاه‌ها شرکت کرده‌اند، پس کی وقت می‌کنند به کسب‌وکار خودشان برسند؟ از این نظر مقداری نگران می‌شویم.

در خود نمایشگاه هم ما خیلی مشتاق هستیم که بحث مرجینگ (ادغام) چه در لایه تیم و چه در لایه استارت‌آپ اتفاق بیفتد، اما این مساله به دلایل فرهنگی سخت است. در کل «ماست‌بندی فلانی شعبه دیگری ندارد!» در این لایه نیز برایمان دشوار است که به سمت ساخت تیم برویم. مضاف بر این‌که وقتی استارت‌آپ‌های تکراری یکدیگر را می‌بینند، خیلی سریع گارد رقابتی می‌گیرند، در حالی که اصلا بازاری وجود ندارد که بخواهند سرش رقابت کنند.

آنها می‌توانند به یکدیگر کمک کرده و سرویس‌های خود را ادغام کنند و به جای این‌که هر دو، شش ماه دیگر بمیرند، یکی شوند تا شاید این شانس را داشته باشند که رشد کنند.

در کل بحث تیم‌سازی هنوز در کشور ما جا نیفتاده و یکی از مشکلات اکوسیستم این است که افراد برای تیم‌سازی سراغ افرادی شبیه و همفکر خودشان می‌روند، این باعث می‌شود افرادی شبیه هم تیم تشکیل دهند و در حوزه‌هایی که تخصصشان نیست دچار مشکل می‌شوند.

آیا در طول مدت برگزاری نمایشگاه الکامپ، استارت‌آپ‌هایی بودند که مجموعه شما را به سرمایه‌گذاری ترغیب کنند؟

ما در تریگ‌آپ (مرکز شتابدهی نوآوری) روی بحث پساشتابدهی (post-acceleration)
تجربه خیلی خوبی داریم، تیم‌هایی که از شتابدهی بیرون می‌آیند، هم به دلیل طولانی‌بودن زمان مذاکره‌شان با سرمایه‌گذار و هم به این دلیل که در سطحی هستند که مدل کسب‌وکار ساده‌ای را به درآمدزایی رسانده‌اند، عملا امکان توسعه آنها وجود دارد. این دوره پساشتابدهی کمک می‌کند افراد بتوانند با جذب منابع مالی نسبتا محدود مثلا حدود 100 تا 200 میلیون که قابل پرداخت‌تر است، در یک بازه زمانی مشخص اتفاقات بزرگ‌تری را رقم بزنند، مثلا تست بازارشان را قوی‌تر کنند یا بیشتر روی برندشان کار کنند. وقتی در الکامپ شرکت کردیم یکی از اهدافمان پیدا کردن تیم در لایه پساشتابدهی بود. تا قبل از این تیم‌هایی که در این قسمت از شتابدهنده تریگ‌آپ می‌نشستند تیم‌هایی بودند که خروجی خود تریگ‌آپ بودند، اما اکنون این توانایی را داریم که از خروجی دیگر شتابدهنده‌ها نیز جذب کنیم.

در این لایه ما چند بیزینس جذاب دیدیم که باید کمی جدی‌تر صحبت کنیم. چند تیم هم برای ورود به بحث شتابدهی مناسب بودند.

شرایط اقتصادی چقدر روی بازار کسب‌وکارهای نوپا و جذب سرمایه‌گذار تاثیر‌گذاشته است؟

طبیعتا وقتی کل بدنه اقتصاد به دلیل ضربه‌هایی که می‌خورد، فروکش می‌کند ما هم جزئی از آن هستیم. ما یک نهاد مالی هستیم و در شرایطی که حال اقتصاد خوب نیست، بالطبع ما هم صدمه و آسیب می‌بینیم، اما این شانس برای استارت‌آپ‌هایی که بتوانند از یک فاکتور بین‌المللی بهره ببرند وجود دارد. مثلا به نوعی بتوانند محصول خود را به بازار آن طرف برسانند.

این اتفاقاتی که در حوزه اقتصاد افتاده شاید یک‌تریگری باشد برای استارت‌آپ‌ها که قدری بیشتر و سریع‌تر - گرچه آماتورتر و نیازمند به حمایت بیشتر- به خارج از کشور با دید بازتری نگاه کنند. حتما لازم نیست سراغ بازارهای جهانی خاص بروند، بازار همسایه‌ها نیز می‌تواند برایشان مفید باشد.

مائده گیوه چین