رضاشاه بدون بزک

پاسخی برای یاوه‌گویی‌ها

سیدمجتبی موسوی‌بیوکی، مدیر گروه مستند مرکز بسیج صداوسیما درباره این‌که مستند روزگار رضاخانی با چه هدفی برای مخاطب تولید شده، به جام‌جم گفت: برای اولین بار است که یک روایت جامع، دقیق و ریزبینانه از دوران پهلوی اول روی آنتن می‌رود و در این مستند به جزئیات و شبهات که ذر ذهن مردم بوده، پرداخته شده است.

او ادامه داد: دشمنان انقلاب اسلامی سعی می‌کنند عملکرد پهلوی‌ها را خوب جلوه بدهند و بگویند نوآوری و فضای توسعه کشور از زمان رضاخان شروع شده است. مستند روزگار رضاخانی جوابی است به این حرف‌ها و یاوه‌گویی‌ها و ریزبینانه عملکرد رضاشاه را مورد مداقه قرار می‌دهد. این مستند از زمانی که رضاخان متولد می‌شود، آغاز خواهد شد و بعد به تاج و تخت می‌رسد و تا زمان مرگش ادامه دارد. در این اثر به این مساله که رضاخان چطور با کودتای انگلیسی بالا آمد و دست نشانده غربی‌ها شد و عملکردش در نهایت به نفع مردم ایران نبود، می‌پردازیم. مثلا در بخش ایجاد خط‌‌آهن توضیح داده می‌شود که راه‌اندازی آن چطور منجر به اشغال ایران می‌شود و متفقین در جنگ جهانی دوم از آن برای حمل سلاح
استفاده می‌کردند.

مدیر گروه مستند مرکز بسیج رسانه ملی عنوان کرد: در این مستند به اطرافیان رضاخان مثل تیمورتاش یا فروغی هم می‌پردازیم که از روشنفکران غرب زده بودند و سعی می‌کردند به یک نظامی بی‌سواد خط بدهند و همین‌ها در نهایت منجر به چه اتفاقات بدی شدند.

موسوی درباره اقبال مخاطبان به این مستند هم توضیح داد: البته باید نظرسنجی صورت بگیرد، اما گزارش‌های رسیده و جسته و گریخته نشان می‌دهد اقبال مردم خیلی خوب بوده است. فرم مستند هم داستان‌گونه بوده که همین به جاذبه‌های این مجموعه اضافه کرده است.

شکل‌گیری موج

محسن یزدی، تهیه‌کننده روزگار رضاخانی درباره تولید این مجموعه مستند به خبرنگار ما گفت: راستش همیشه دلم می‌خواست درباره رضاخان کاری انجام شود، زیرا نقاط ابهام‌آمیز درباره این شخصیت وجود داشت و ضمن این‌که چند وقتی بود درباره این دوران موجی آغاز و شبهاتی برای مردم ایجاد شده بود، به همین دلیل یک‌بخش از این موضوع هم تکلیفی بود که باید انجام می‌شد.

وی ادامه داد: البته زمانی که می‌خواستم وارد کار شوم، فکر نمی‌کردم با حجم گسترده‌ای از مطالب رو به رو شویم اما تحقیقات نشان داد مباحث زیادی وجود دارد و در این دوران ظلم زیادی به مردم شده است. بنابراین با توجه به بضاعت خود سعی کردیم این مستند را به بهترین شکل بسازیم.

این تهیه‌کننده در پاسخ به این که از چه زاویه‌ای به این بخش از تاریخ توجه کرده‌اید که هم برای مخاطب عام و هم خاص کاربردی و جذاب باشد، توضیح داد: از ابتدا هم هدف ما این بود که خلاف حقیقت حرف نزنیم. آقای سعدوندیان که سرپرست تحقیق این پروژه بود، جزو افراد باسابقه در این حوزه محسوب می‌شود و بسیار هم دقیق است. حتی به مواردی که جزو مشکوکات بود و سند ضعیف درباره آن وجود داشت یا اصلا مدرکی نبود، به هیچ وجه نپرداختیم.

یزدی با اشاره به این‌که لحن این مجموعه مستند با برخی از آثار تاریخی متفاوت است، عنوان کرد: در این مجموعه ما شرح ماجرا می‌دهیم و از تحلیل‌های آنچنانی خبری نیست، یعنی بیشتر وقایع تاریخی بیان می‌شود. بی‌تعارف بگویم که ما مخاطب را با شعور فرض می‌کنیم. هدف ما از تولید این مستند، اطلاع‌رسانی از وقایع تاریخی بود. بازخوردها نشان می‌دهد بیشتر علاقه‌مندی مخاطبان به این اثر به خاطر این است که مواردی را طرح کرده‌ایم که تا به حال نشنیده بودند. دیدن و شنیدن چنین بازخوردهایی برای من لذتبخش است. نیت ما این بود چیزهایی بگوییم که مردم تاکنون کمتر شنیده باشند، زیرا دوران پهلوی به اندازه کافی سیاه است.

وی درباره انتخاب ناصر طهماسب برای خواندن گفتار متن این مجموعه مستند نیز توضیح داد: نظر کارگردان، آقای طهماسب بود و من هم موافق بودم. آقای طهماسب صدای گرم و خوبی دارد و به کار شخصیت می‌دهد. او گفتار متن مستند «در برابر طوفان» را هم خوانده بود و می‌خواستیم صدایش روی این اثر تاریخی باشد.
ضمن این‌که صدای طهماسب حالت قصه گویی هم دارد. در مجموع در این مستند سعی کردیم با وقایع‌نگاری به سوالات ایجاد شده در ذهن مخاطبان پاسخ بدهیم.

عقبه سنگین تحقیقاتی

احسان ناظم‌بکایی، نویسنده مستند روزگار رضاخانی درباره تحقیق و نگارش این اثر به جام‌جم گفت: واقعیت این است که این پروژه، بسیار بزرگ بود و گروه تحقیقات کاملا منظمی داشت. آقای سعدوندیان سرپرست تحقیق و خانم جهانشاهلو محقق این اثر زحمت زیادی کشیدند و تحقیقات منسجم را داشتند. در جمع آوری اطلاعات چیزی فراموش نشده و همه چیز آماده بود، حتی فیلم‌ها و عکس‌ها کدبندی شده و همه چیز طبقه‌بندی و منظم شده بود.

وی ادامه داد: بنابراین همه چیز از ابتدا سر جای خودش قرار داشت. من هم از خرداد 95 به گروه اضافه شدم. در مراحل تحقیق جلسات متعدد داشتیم و راجع به موضوعات مختلف گفت‌وگو می‌کردیم. هر یک از جلسات چند ساعت طول می‌کشید. درباره بخش‌های مختلف با آقای فارسی، کارگردان هم صحبت می‌کردم از جمله این‌که چگونه روایت را پیش ببریم که در نهایت قرار شد موضوع‌محور باشد.

این نویسنده عنوان کرد: تصاویر و نریشن‌ها کاملا با متن همخوانی دارد و براساس مستندات تاریخی است. به هیچ‌وجه سراغ شبهات نرفتیم و در این مستند با سند حرف زدیم. در مجموع گروه زمان زیادی گذاشت تا یک اثر شسته و رفته ارائه شود و کار، عقبه تحقیقاتی سنگینی دارد. یعنی این مستند با پشتوانه مطالعاتی ساخته شد تا برای مردم هم ملموس باشد.

از خاطرات خانه متروک تا روزگار رضاخانی

مهدی فارسی، کارگردان روزگار رضاخانی درباره این مجموعه مستند توضیح داد: ما تلاش کردیم این اثر را از دوران قاجار شروع کنیم. مستند «خاطرات خانه متروک» سنگ بنای اول این ماجرا بود. دغدغه ما این بود بستری را فراهم کنیم تا موضوعات مختلف که بعد از مشروطه ایجاد شده مطرح شود، موضوعاتی که کمتر پرداخت شده بود.

وی ادامه داد: بنابراین ما در قالب سرفصل‌های کوتاه و با متریال تصویری خوب تلاش داشتیم به این موضوعات بپردازیم. برخی از متریال‌ها از کتابخانه‌های فرانسه و هلند جمع آوری شد تا به گفتمان تبدیل شود. به نظرم باید تولید چنین آثاری مستمر باشد تا مردم را به فکر وا دارد. امیدوارم این مسیر ادامه پیدا کند.