روایت زنانه سریال «پهلوانان نمی‌میرند» در تئاتر

حالا نویسنده آن مجموعه، نمایش تازه‌ای نوشته و کارگردانی کرده که اتفاقا هم یادآور نام آن مجموعه تلویزیونی و هم با الهام از داستان آن است؛ نمایش «پهلوان» با نویسندگی و کارگردانی اعظم بروجردی چند روزی است در تماشاخانه مهر حوزه هنری روی صحنه رفته است. این نمایش تاریخی - حماسی، روایتی از قصه‌ پهلوان‌نما‌ها است که به بهانه‌‌ کسب بازوبند پهلوانی، پهلوانان واقعی را به قتل می‌رسانند.

در این نمایش بازیگرانی چون آرزو افشار، منوچهر علیپور، بهار ارجمند و انوش معظمی به ایفای نقش می‌پردازند. همچنین محمد فرشته‌نژاد به عنوان آهنگساز و شیلا نوروزی به عنوان طراح حرکت و سرپرست گروه فرم، اعظم بروجردی را در اجرای نمایش پهلوان، یاری می‌کنند. اگر هنوز به تماشای این نمایش ننشسته‌اید تا یازدهم اسفند وقت دارید خودتان را به تماشاخانه‌ مهر حوزه هنری در ساختمان مرکزی حوزه هنری به نشانی خیابان حافظ، تقاطع خیابان سمیه برسانید.

خطبه فدکیه فاطمه (س) و نمایش پهلوان

ناگهان پرت می‌شوید به یکی از تصاویر مهم تاریخ صدر اسلام؛ آنجا که اصحاب ناخلف پیامبر(ص) به در خانه حضرت فاطمه(س) ریختند و خانه را به آتش کشیدند و پهلوی آن حضرت را شکستند. نمایش پهلوان که البته اشاره‌ای غیرمستقیم به «خطبه فدکیه» حضرت فاطمه (س) دارد، داستان زنی به نام خاتون را روایت می‌کند که با ظاهری مومن و موجه و چهره‌ای آسمانی و رفتاری روحانی
به مبارزه با ظلم و ستم می‌پردازد و با تکیه بر آیات قرآنی همچون سوره مبارکه کوثر که خود نشانه شأن و منزلت والای زنان است به هدایت و راهبری زنان و دختران شهر پرداخته و به درد دل‌هایشان گوش می‌دهد و حتی برای آنها طبابت می‌کند و تا جایی پیش می‌رود که آنان را شفا می‌دهد و بیشتر از این‌که از ظاهرشان مطلع باشد از درونشان با خبر است و با گرفتن نبضشان و نگریستن به چشمانشان از راز درونشان مطلع می‌شود. انگار که خالق اثر سعی دارد خاتون را انسانی ابرمرد و دارای خصوصیاتی والا و صفاتی آسمانی جلوه دهد و سعی می‌کند در پشت شخصیت خاتون به شخصیت والاتری اشاره کند، همانند خانم فاطمه‌الزهرا (س) که بخوبی از پس منظور خود بر آمده است. کارگردان نمایش با نگاهی عمیق به واقعه تاریخی صدر اسلام بویژه خطبه فدکیه و انطباق آن با اتفاقات، معضلات و مشکلات مشابه در جامعه کنونی و نگاهی فراسو به آینده بشریت و احساس خطر نسبت به آینده به دنبال راه‌حلی درست و مناسب است تا بتواند بشریت را از بحران ستیزه جویی و اخذ منافع مادی خود نجات دهد.

آن طور که کامبیز جهانگیری در سایت تئاتر روایت نوشته، در اسناد تاریخ درباره خطبه فدکیه آمده که پس از وفات حضرت محمد (ص) اختلافی بین سه نفر از خلفای عباسی و حضرت فاطمه (س) بر سر اموالی مانند فدک به وجود آمد و خلیفه وقت از دادن این اموال به اهل بیت پیامبر سر باز زد. حال در نمایش اعظم بروجردی، جدال و کشمکش اصلی بین سه نفر از «پهلوان نما»هایی است که داعیه قدرت و حکومت دارند. کشمکشی با خاتون که اصلی‌ترین، مهم‌ترین و تاثیرگذارترین شخصیت نمایش است، بر سر تنها مالی که نه‌تنها ارزش مادی ندارد بلکه فقط جنبه معنوی و متعالی انسان کامل بودن را دارد و آن «بازوبندی» است که نشانه‌ای از پهلوان بودن است و پهلوان‌نماها به دنبال گرفتن بازوبند به در خانه خاتون رفته و شروع به فحاشی و جنگ و دعوا و آتش زدن در خانه می‌کنند که خود اشاره‌ای ‌است به واقعه‌ای تاریخی گوشه‌ای از زندگی پربرکت خانم حضرت فاطمه (س) و در ادامه مقایسه‌ای بین اموال مورد مناقشه در زمان گذشته و حال و مجادله‌ای بر سر تنها دارایی ارزشمند خاتون. از ابتدای نمایش، روند شکل‌گیری خط داستان بر اساس بازوبند قوام یافته است و تا پایان نمایش نیز ادامه دارد و به نوعی سکان پیش‌برنده داستان محسوب می‌شود که در انتهای نمایش بازوبند در نزد خاتون می‌ماند که از نکات برجسته نمایشنامه محسوب می‌شود.

بازگشت جهان‌پهلوان واقعی

اعظم بروجردی، هنرمندی ارزشی و باتجربه است. خودش می‌گوید به این نمایش به شکلی استعاری نگاه کرده است: «ما با اشاره‌ای به موضوع مورد نظر در قالب دیگری به بیان مطلب دیگری می‌پردازیم. حال چرا استعاره‌ای است؟ به‌خاطر این‌که داستان حول محور پهلوان‌نماهایی می‌چرخد که سعی در تصاحب جایگاه پهلوانان واقعی دارند. اما هر بار اهالی نانجیب و غیر اصیل پهلوانی به بازوبند پهلوانی دست پیدا می‌کنند، بانویی ناشناس حاضر می‌شود و آن بازوبند را از آنها‌ می‌ستاند تا این‌که در نهایت این گروه شکست را می‌پذیرند».

بروجردی که آثار بسیاری در حوزه تئاتر دینی مانند باغ عشق، آواز شن‌زار، اختر چرخ فلک، مثل باد آمد و چون باد گذشت، تندباد خیال و راز را خلق کرده در مورد نیت خود از اجرای این نمایش توضیح می‌دهد: هدف نهایی من از اجرای این نمایش کمک به آگاهی تام و کمال مردمی است. چرا که معتقدم برای بازگشت جهان‌پهلوان واقعی به میان مردم باید آماده شویم. آگاهی و آمادگی مردمی لازمه ظهور جهان‌پهلوان است. در همین نمایش نیز به عدم پشتیبانی مردمی از پهلوانان واقعی اشاره‌ای داشتیم، زیرا هنگامی که مردم جهان‌پهلوانان حقیقی را تنها می‌گذارند، پهلوان‌نماهای بی‌اصل و نسب به خود اجازه می‌دهند جای آنها را پر کنند. پس برای بازگشت و ظهور جهان‌پهلوان حقیقی مردم باید آگاهی‌های لازم را کسب کنند. به همین دلیل هم نمادی از مردم را میان بازیگران این نمایش جای داده‌ام. به این ترتیب تعداد بازیگران نمایش پهلوان زیاد است. با این‌که ما هفت بازیگر اصلی از جمله این بانو به همراه سه فرزند دخترش و سه نفر به عنوان پهلوان‌نما داریم. اما بازیگران اصلی من تعداد نفراتی است که نقش مردم را ایفا می‌کنند، چرا که عملکرد آنها جریان‌های پیش آمده در داستان را هدایت می‌کنند.

او می‌افزاید: عدم ظهور جهان‌پهلوان یا امام زمان(عج) در میان مردم امروز دنیا به دلیل آمادگی نداشتن آنهاست. آرزوی قلبی من اول از همه رسیدن به این آمادگی در وجود خودم است. بعد از آن قدمی هرچند کوچک در راستای آگاهی و آمادگی مردم است. من همانند کودکی هستم که آرزوی خود را نقاشی می‌کند. همانند همان کودک، من آرزوی خود را روی صحنه تئاتر به تصویر کشیده‌ام. ان‌شاءا... مورد قبول حضرت زهرا(س) واقع شود.