حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
پوکی استخوان و روشهای تشخیص و درمان
جامجم آنلاین: پوکی استخوان اختلالی است که طی آن ضخامت استخوانها کاهش یافته، استحکام خود را از دست میدهند و لذا احتمال شکستگی آنها افزایش مییابد.
احتمال شکستگی استخوان در اثر فعالیتهای معمولی روزانه مانند خم شدن یا حتی سرفه کردن در مبتلایان به این بیماری بیشتر است.
به علت تغییرات هورمونی که طی یائسگی روی میدهد، موارد ابتلا در زنان بیشتر است.
پوکی استخوان، فرد را با مشکلات زیادی مواجه میکند که عبارتند از کاهش عدم استقلال فرد در انجام کارها یا حتی مرگ به ویژه زمانی که شکستگی ران روی دهد.
شکستگی ران توانایی حرکت فرد را از او میگیرد. احتمال ابتلا به پوکی استخوان در این افراد بیشتر است:
- زنان
- افراد بالای چهل سال
- کسانی که کلسیم کافی دریافت نمیکنند یا به علت مشکل رودهای کلسیم و ویتامینهای کافی را جذب نمیکنند.
- مبتلایان به پرکاری تیروئید
- کسانی که زندگی بیتحرکی دارند
- مصرف کنندگان داروهای خاص مانند پردنیزون
- دارندگان سابقه قومی خاص
- افراد سیگاری
- دارندگان سابقه خانوادگی ابتلا به پوکی استخوان
- کسانی که حداقل یک بار سابقه شکستگی داشتهاند
علائم
اکثر مبتلایان به پوکی استخوان نشانه خاصی ندارند و در واقع از بیماری خود بی اطلاعند. یک نشانه بیماری کوتاه شدن قد در اثر خمیدگی ستون فقرات است که به وسیله مهرههای ضعیف ایجاد میشود.
این ضعف موجب شکستگیهای کوچک میشود که استخوانهای ستون فقرات را دچار واژگونی میسازد. در این شرایط مهرهها کوتاهتر شده و شکل هر مهره از چهارگوش طبیعی به حالت سه گوش درمیآید.
تشخیص
برای تشخیص پوکی استخوان، پزشک با معاینه بدنی متوجه میشود که قد فرد کوتاهتر شده یا حتی دچار قوس کمر شده است. عکسبرداری با اشعه ایکس نیز نشان میدهد تراکم استخوانها از حد انتظار کاهش یافته است. البته یکی از علل این حالت پوکی استخوان است و ممکن است عوامل دیگری در ایجاد آن دخالت داشته باشند.
در صورت وقوع شکستگی، پزشک به پوکی استخوان مشکوک میشود و آنگاه تست تراکم استخوان میتواند تشخیص وی را تایید کند.
صحیحترین تست DEXA است که در آن از مقادیر جزیی پرتودهی استفاده میشود و معمولا بر ستون فقرات و ران انجام میشود. آزمایش جدیدتری تحت عنوان اولتراسوند دانسیته استخوان زانو نیز وجود دارد که سریعتر و کمهزینهتر است اما در همه جا قابل دسترسی نیست و البته دقت تست DEXA را هم ندارد.
آزمایشات سنجش تراکم استخوان، زمانی این بیماری را تشخیص میدهند که خفیف است و هیچ نشانهای هم وجود ندارد. این تشخیص سبب آغاز درمان میشود که از بدتر شدن اوضاع جلوگیری میکند.
تستهای خون و ادرار نیز توصیه میشود تا علت پوکی استخوان از جمله مشکل تیروئیدی مشخص شود.
پیشگیری
برای پیشگیری از پوکی استخوان راهکارهایی وجود دارد که به قرار زیرند:
- دریافت مقادیر کافی کلسیم و ویتامین D: بسیاری از پزشکان کلسیم اضافی (500 تا 1000 میلیگرم در روز به شکل قرص کربنات کلسیم) تجویز میکنند. حتی در صورت نیاز بیشتر میزان تجویز افزایش مییابد. گاهی مصرف داروهای مولتی ویتامین حاوی ویتامین D نیز توصیه میشود.
- ورزش منظم
- پرهیز از دخانیات
توصیه میشود زنانی که به سن یائسگی رسیدهاند درباره ارزیابی احتمال ابتلا به پوکی استخوان با پزشک مشورت کنند. گزینههای مفید درجلوگیری از این بیماری شامل استروژن درمانی، رالوکسی فن و برخی داروهای دیگر هستند.
به دلیل آن که استروژن شکسته شدن استخوان را کاهش میدهد ، تقلیل آن طی یائسگی منجر به تحلیل استخوان میشود. البته هورمون درمانی با استروژن به دلیل اثرات جانبیاش شامل افزایش خطر بیماری قلبی و سکته مغزی چندان مطلوب نیست.
یکی از راههای آسان و مناسب این است که افراد به ویژه زنان بالای چهل سال قد خود را هر سال اندازهگیری کنند. یک راه دیگر جلوگیری از این بیماری کنترل دقیق داروهای تیروئید است (در صورت مصرف) زیرا مقادیر زیاد آن منجر به پوکی استخوان و دیگر مشکلات میشود.
درمان
درمان این بیماری با تجویز کلسیم و ویتامین D ، انجام ورزشهای تحمل وزن، و با تغییر سایر ریسک فاکتورها صورت میگیرد. به علاوه داروهای موثر دیگری هم در دسترس هستند.
برای زنان استروژن درمانی، آلندرونات، رالوکسی فن و اسپری کلسی تونین از راه بینی که از شکستگی استخوان جلوگیری میکند تجویز میشود. به دلیل اثرات جانبی استروژن اخیرا پزشکان داروهای دیگر را ترجیح میدهند.
در میان مردان، کاهش تستوسترون شایعترین علت پوکی استخوان است. اگر آزمایشات کاهش این هورمون را نشان دهند و سایر بررسیها علت آن را دقیقا تعیین کنند، مصرف دارو در این گروه نیز توصیه میشود.
نوعی هورمون پاراتیروئید به نام تری پاراتید برای درمان پوکی استخوان مورد تایید قرار گرفته است. تزریق روزانه آن برای شدیدترین موارد بیماری به کار میرود.
برای افرادی که با این داروها مشکل دارند یا دچار عوارض جانبی میشوند، دو داروی دیگر به نام ایتدرونات و پامی درونات وجود دارد. تاثیر درمان به وسیله تست تراکم استخوان یک یا دو هفته یک بار ارزیابی میشود. شکستگی مچ دست با گچ گرفتن یا جراحی بهبود مییابد.
مسکنها و تزریق کلسیتونین نیز به کاهش درد ناشی از شکستگی کمک میکنند.
پس اگر دارای ریسک فاکتورهای ابتلا به پوکی استخوان هستید یا سابقه شکستگی دارید درصدد سنجش تراکم استخوان برآیید تا در صورت وجود احتمال بیماری زودتر تحت تشخیص و درمان قرار گیرید.
گفت و گو
