بهره‌گیری از ظرفیت دیپلماسی عمومی راهکاری مهم برای مقابله با تحریم

راهکار اول،‌ حقوقی است. یکی از روش‌های موثر، این است که در صورت مواجهه با تحریم از سوی کشوری سلطه‌گر باید به لحاظ حقوقی با آن مقابله کنیم. به عنوان نمونه،‌ زمانی که شورای امنیت علیه ما تحریم هسته‌ای را تصویب کرد،‌ این تحریم‌ با حقوق بین‌الملل ناسازگار و براساس گزارش آژانس بود، در صورتی که این گزارش با مقررات ان.پی.تی مغایرت داشت. ما می‌توانستیم علیه آژانس در مراجع حقوقی شکایت کنیم، اما چنین اتفاقی نیفتاد.

راهکار دوم، بهره‌گیری از ظرفیت‌ها در عرصه دیپلماسی عمومی است. ما در بسیاری از نهادهای بین‌المللی از جمله جنبش عدم تعهد عضویت داشتیم و حدود 120 کشور از اقدامات هسته‌ای کشورمان حمایت می‌کردند. ما می‌توانستیم با رایزنی با این کشورها،‌ آنان را با خود در سطح بین‌المللی هم صدا کنیم و از سوی دیگر، هشدارهای لازم را هم به این کشورها بدهیم که اگر در زمینه رویه‌های غیرقانونی که آمریکا علیه ایران در پیش گرفته سکوت شود، ممکن است در آینده به چنین سرنوشتی دچار شوند.

فعالیت اقتصادی، سومین راهکار برای مقابله با تحریم‌ است. بخشی از راهکارهای اقتصادی در عرصه داخلی تجلی پیدا می‌کند. در عرصه داخلی باید به مردم توضیح دهیم که اگر در مقابل تحریم‌ها تسلیم شویم، به هیچ وجه به حقوق خود نمی‌رسیم. زمانی که قطر از سوی چهار کشور عربی تحریم شد و آنها خواستار تسلیم این کشور در برابر شروطشان شدند، قطر فشار را نپذیرفت و مقاومت کرد و البته برای مقابله با تحریم هم از دیپلماسی عمومی استفاده کرد.

پس یک راهکار این است که مردم را به مقاومت تشویق کنیم. بخشی از فعالیت‌ اقتصادی هم به نهادهای دولتی مربوط می‌شود. متاسفانه نهادهای دولتی نتوانستند با شرایط تحریم، خود را سازگار کنند. یکی از دلایل به این برمی‌گردد که نهادهای دولتی در فضای اقتصاد مقاومتی اقدام به کاهش هزینه‌های خود نکردند.

از سوی دیگر، از بسیاری فرصت‌ها استفاده مناسب نشد. نهادهای دولتی می‌توانستند در زمان چالش میان روسیه و ترکیه بسیاری از محصولات کشاورزی ایران را به روسیه صادر کنند. در زمان تحریم قطر هم از این فرصت استفاده مناسبی نشد یا در مقطعی که مبادلات تجاری عراق با ترکیه به میزان چهار میلیارد دلار کاهش پید ا کرد، ما باید خلا را پر می‌کردیم.

در عرصه بین‌المللی هم راهکارهای اقتصادی متعددی برای مقابله با تحریم وجود دارد؛ ازجمله حذف دلار در انعقاد قراردادهای ارزی دو جانبه و مبادلات ارزی و بانکی.

از سوی دیگر، اندیشیدن تهمیداتی برای بهره‌گیری از سرمایه‌های ایرانیان خارج از کشور می‌تواند جایگزین مشکلاتی باشد که آمریکا برای سرمایه‌داران آمریکایی و اروپایی ایجاد می‌کند.

دکتر مصطفی مصلح‌زاده

سفیر پیشین ایران در اردن