ماموریت بن‌سلمان: نزدیکی اعراب و اسرائیل

کارشناسان منطقه سفرهای محمد بن‌سلمان به آمریکا را در انتصاب وی به این سمت موثر عنوان می‌کنند و به تعبیری این تحولات را ناشی از چراغ سبز آمریکا می‌دانند. همچنین تحلیل‌ها نشان از شدت گرفتن جنگ قدرت در داخل خاندان آل‌سعود دارد. از طرف دیگر باید به این موضوع هم توجه داشت که این تحولات بدون تاثیر‌گذاری در منطقه و به ویژه بحران موجود میان قطر و عربستان نخواهد بود.

حسن هانی‌زاده، کارشناس مسائل منطقه در گفت‌وگو با جام سیاست، به بررسی تاثیر تحولات داخلی ایجاد شده در عربستان و اثر آن بر شورای همکاری خلیج‌فارس، اتحادیه عرب پرداخته که در ادامه می‌خوانید.

انتصاب ولیعهد جدید موجب چه تغییراتی در منطقه به خصوص با توجه به تنش موجود در روابط عربستان با قطر خواهد شد؟

محمد بن سلمان یکی از افرادی بود که در تشدید بحران قطر و عربستان نقش داشته است. با این حال به نظر می‌رسد وضعیت سیاسی در عربستان به یک نقطه غیرقابل بازگشت رسیده است. به این مفهوم که انتظار می‌رفت، شخصیت‌های عاقل و معتدل در نظام عربستان، حاکمیت را به سمت اعتدال و پرهیز از ماجراجویی در داخل و خارج سوق دهند، اما اقدام پادشاه سعودی، عربستان را به سمت خودکشی سیاسی حرکت خواهد داد. به این معنا که هم پادشاه و هم فرزندش که به عنوان ولیعهد در رده دوم حاکمیت قرار دارد، این کشور را به سمت ماجراجویی و بحران سازی بیشتر هدایت خواهند کرد، که این موضوع تقابلی را درون حاکمیت این کشور ایجاد خواهد کرد. ضمن این‌که پیش‌بینی می‌شود چالش‌های جدیدی بین عربستان و کشورهای منطقه به وجود خواهد آمد. فشار بر قطر و محاصره آن ممکن است به فروپاشی تدریجی شورای همکاری خلیج‌فارس منجر شود و شاهد خروج قطر، کویت و پادشاهی عمان از این شورا شویم در نتیجه شورای همکاری خلیج‌فارس به دو بخش تقسیم شود، از هم‌اکنون صف‌آرایی در شورا کاملا روشن شده و ممکن است قطر، کویت و پادشاهی عمان به دلیل سیاست‌های تهاجمی بن سلمان و نقش تخریبی و افراط‌گرایی‌های وی از شورای همکاری خلیج‌فارس خارج شوند.

با روی کارآمدن محمد بن سلمان شاهد چه تحولاتی در سازمان کنفرانس اسلامی و اتحادیه عرب خواهیم بود؟

این سازمان فلج و بی‌هویت شده و عربستان از این سازمان به عنوان ابزاری برای پیشبرد سیاست‌های تهاجمی خود استفاده کرده است. بیشترین بودجه این سازمان از سوی عربستان پرداخت می‌شود و دبیرخانه آن سازمان در جده است، به همین دلیل به نظر می‌رسد تحولات جدید در عربستان تاثیری در سازمان کنفرانس اسلامی نخواهد گذاشت. عربستان هزینه‌های سنگینی را برای همسو کردن کشورهای اسلامی با سیاست هایش می‌پردازد، به همین دلیل سازمان کنفرانس اسلامی، سازمانی بی‌روح و بی‌خاصیت است که نمی‌تواند در تحولات جهانی ایفای نقش کند، حتی اتحادیه عرب هم که سازمان منطقه‌ای است به سازمان فلج و بی‌هویتی تبدیل شده و به نظر می‌رسد سازمان‌های منطقه‌ای نمی‌توانند ایفای نقش کنند. عربستان با پرداخت رشوه به برخی کشورهای اسلامی و عربی سعی می‌کند این کشورهای فقیر را مقابل محور مقاومت و جمهوری اسلامی ایران قرار دهد و نوعی هماهنگی میان اسرائیل و کشورهای عربی و اسلامی به وجود آورد و ماموریت عربستان در ایجاد همکاری بین اسرائیل و کشورهای اسلامی و در مقابل ایجاد تقابل بین کشورهای اسلامی ـ عربی از یک‌سو و جمهوری اسلامی ایران از سوی دیگر خواهد بود.

می‌توان انتصابات جدید در عربستان را با چراغ سبز آمریکا دانست؟

پس از شرکت ترامپ در نشست ریاض و انجام رایزنی‌ها این جابه‌جایی و تغییرات صورت گرفته که مقدمه‌ای برای به قدرت رسیدن محمدبن سلمان به عنوان پادشاه آینده به شمار می‌رود. این موضوع آن چیزی است که آمریکا همواره به دنبال آن بوده است. باید توجه داشت که محمد بن سلمان نقش ماجراجویانه‌ای در رخدادهای منطقه دارد و همین طور رابطه نزدیکی با رئیس‌جمهور، وزیر امور خارجه آمریکا و شخصیت‌های جمهوریخواه دارد. به هرحال این اقدامی است که آمریکا در آن تاثیر داشته است.در عربستان حتی جابه‌جایی مدیرکل هم بدون اجازه آمریکا صورت نمی‌گیرد، با توجه به این‌که 6000 شاهزاده سعودی در تمام ارکان قدرت و پیکره نظام عربستان حضور دارند لذا تمام جابه‌جایی‌ها حتی تغییراتی که در سطح معاون وزیر صورت می‌گیرد با‌ آمریکا هماهنگ می‌شود، لذا به نظر می‌رسد هر گونه تغییر باید با رای آمریکا شکل بگیرد و پادشاه اختیاری از
جانب خود ندارد.

گفت‌وگو: مریم شریف‌زاده