رنگ شهدای ترور بر بوم هنر کمرنگ است

این اتفاق چقدر توانست در آثار هنری هنرمندان ما در رشته‌های مختلف به تصویر کشیده شود؟ کارشناسان می‌گویند بجز همان دهه اول انقلاب، آن هم بیشتر در قالب سرود و موسیقی و البته گرافیک، هنرمندان کمتر به این موضوعات پرداختند. اما خبرهای خوبی هم از برگزاری جشنواره‌ای در این باره به گوش می‌رسد.

وقتی از انقلاب اسلامی و هنر انقلابی صحبت می‌کنیم، منظور هنری است که وقایع مهم بعد از پیروزی انقلاب و گفتمان انقلاب را شامل شود. بخصوص در سال‌های ابتدایی انقلاب در اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 ما با دو رویداد مهم مواجه بودیم. نخست وقوع جنگ تحمیلی که هشت سال به درازا انجامید و در آن شاهد رشادت‌ها و ایثارگری‌های رزمندگان کشورمان بودیم و دیگری به ترورهای اوایل انقلاب که بسیاری از یاران دیرین انقلاب و امام خمینی(ره) همچون شهید بهشتی، شهید مطهری، شهید رجایی و شهید باهنر و شهدای محراب را نشانه گرفت. درباره موضوع اول، یعنی جنگ، هنرمندان تا حدی موفق شدند به این موضوع بپردازند و گرچه هنوز هم عده‌ای باور دارند که وقایع دفاع مقدس آن طور که شایسته است در هنر ما متجلی نیست، اما به هر روی باید پذیرفت در این زمینه هنرمندان کار کردند. اما درباره موضوع دوم، یعنی ترورهای اوایل انقلاب، هنرمندان ما بجز همان ایام، بسیار کمتر از حدی که بایسته و شایسته است، به این موضوع پرداختند.

پرتره‌های ماندگار خروش

یکی از هنرمندانی که در این زمینه به خلق اثر پرداخت، چهره ماندگار کشور، کیخسرو خروش نقاش و خوشنویس است.

او در گفت‌وگو با جام‌جم می‌گوید: رئیس وقت بنیاد شهید که حاج آقا کشفی بودند آن زمان به من سفارش دادند و من شهدای هفتم تیر و شهدای دولت و شهدای محراب را کار کردم. این نقاشی‌ها به صورت پرتره شهید رجایی، شهید باهنر، شهید بهشتی و چند نفر دیگر با تکنیک رنگ و روغن در ابعاد نسبتا بزرگ کار شد و اکنون در موزه شهدا نگهداری می‌شود. در مجموع حدود 18 تابلو می‌شود.

تبیین دلایل کم توجهی هنرمندان

اما سوالی که مطرح می‌شود، این است که چرا بعد از گذشت نزدیک به چهار دهه از آن اتفاقات هنرمندان کمتر به این مسائل پرداختند؟ مرتضی گودرزی دیباج، نقاش و پژوهشگر هنر نیز چنین نظری دارد.

او به خبرنگار ما می‌گوید:در ابتدای انقلاب، بیشتر این موضوعات مورد توجه هنرمندان بود، ولی سال‌هاست که کمرنگ شده است. دهه اول انقلاب موضوع شهدای ترور مورد عنایت بود و حتی تا میانه‌ها و پایان جنگ هم این توجه وجود داشت، اما بعد مغفول ماند.

این هنرمند البته دلایل زیادی را بر این اتفاق عنوان می‌کند و از جمله می‌گوید: آن جوی که ابتدای انقلاب بود و هنرمندان در جریان وقایع انقلاب قرار می‌گرفتند (نه به لحاظ اطلاعات عمومی بلکه به لحاظ حسی) در سال‌های بعد کمتر اتفاق افتاد.

گودرزی دیباج می‌افزاید: فضا و جو کشور باید به این سمت متمایل بشود تا بستر برای کار هنرمند به دو شکل فراهم شود؛ یکی اطلاعات درست و بموقع و گسترده و کامل به هنرمند ارائه شود و دیگری بحث حس هنرمند است. هنرمند باید در فضایی که ایجاد می‌شود در جریان آن حس به خلق اثر هنری بپردازد. درحال حاضر آن حس ایجاد نمی‌شود. نسل امروز ما نسبت به وقایع انقلاب همان حسی را دارد که نسبت به مشروطه دارد؛ یعنی به چشم وقایع تاریخی به آن نگاه می‌کند. در حالی‌که اوایل انقلاب مثلا اگر بمبگذاری یا ترور یا جنگ بود، هنرمندان بی‌واسطه آن حس را دریافت می‌کردند و بر اساس برداشت‌های خود آثاری خلق می‌کردند که آثاری پرجان، پرانرژی، صادقانه، بی‌واسطه و بی‌تکلف بود و سریع با مردم می‌توانست ارتباط برقرار کند. البته هنرمندان و دست‌اندرکاران هنری بیکار هم ننشسته‌اند و اتفاقات خوبی در راه است. از جمله برگزاری جشنواره «سرچشمه سرخ» به دبیری حبیب‌الله صادقی که از اردیبهشت کارهای مقدماتی خود را آغاز کرده است و به احتمال زیاد همزمان با هفته دولت در فرهنگستان هنر برگزار می‌شود.

رونمایی از تمبر شهدای هفتم‌تیر

صادقی در این باره به جام‌جم می‌گوید: این نمایشگاه در واقع دو سالانه ملی است که ابتدا قرار بود برای هفتم تیر برگزار کنیم، اما با توجه به کمبود زمان به اواخر مرداد یا اوایل شهریور موکول شد.

به گفته او، جشنواره «سرچشمه سرخ» در چهار بخش هنر جدید، نقاشی، گرافیک و عکس برگزار می‌شود و در آن آثار جدید بعلاوه آثاری از بزرگانی که در این زمینه کار کردند، به نمایش
گذاشته می‌شود.

حبیب‌الله صادقی، از غلامعلی طاهری به عنوان دبیر نقاشی، دکتر سید نظام الدین امامی فر به عنوان دبیر هنر جدید، بهرام کلهرنیا دبیر گرافیک و نیز حسین چنانی به عنوان دبیر بخش عکس نام برد و گفت: داوران مطرحی مثل قباد شیوا و ابراهیم حقیقی هم در بررسی آثار این جشنواره حضور دارند.

بازخوانی مجدد شخصیت فرهنگی و ارزشی شهدای هفتم تیر یکی از اهداف این جشنواره است. صادقی عنوان کرد: صرفا نمی‌خواهیم کار تبلیغاتی انجام دهیم. با توجه به ترورهای اخیر گروهک داعش در ایران و رویکرد رهبر معظم انقلاب که راجع به شهدای ترور صحبت کردند قصد داریم رویکردی جدید به واقعه هفتم تیر داشته باشیم.

قرار است در این رویداد یک تمبر هم که طرحی از غلامعلی طاهری است و به تصویب شورای عالی تمبر رسیده، رونمایی شود.

غفلت سینمایی

این غفلت فرهنگی، کم کاری‌ها و بی‌مهری‌های خواسته یا ناخواسته درباره شهادت مظلومانه آیت الله دکتر بهشتی و 72 نفر از یاران امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی و دیگر وقایع و اتفاقات تاریخ معاصر و نظام و انقلاب در سینما هم ادامه داشته و جای خالی شهدا و شخصیت‌های بزرگ و تاثیرگذار دوران انقلاب و جنگ تحمیلی و دیگر عرصه‌های تاریخ‌ساز کشور، بشدت احساس می‌شود. رسانه تاثیرگذار سینما به دلایل مختلف از جمله بحث ضعف و سستی مدیریت فرهنگی کشور و مواردی چون بودجه و نبود اتاق فکر مناسب هنوز چنان که باید در این خصوص احساس دین و وظیفه نکرده و فقط در برخی موارد معدود و آن هم به فراخور قصه‌هایی دیگر، به بعضی از شخصیت‌های انقلابی و تاریخ‌ساز توجهی مختصر نشان داده است؛ از جمله در «ماجرای نیمروز» ساخته محمدحسین مهدویان که اندکی این بی توجهی را جبران کرده و این امیدواری را به وجود آورده است که هنر انقلاب به جریان‌های آغاز انقلاب اسلامی از جمله ترور‌های کور تیر 60 توجه بیشتری داشته باشد.