شرق شناسی و تاثیر آن بر تاریخ نگاری معاصر

جریان شرق شناسی در سیر تکاملی خود، چهار مرحله را پشت سر گذاشته است:

کد خبر: ۱۰۴۵۷۵

الف) مطالعات پراکنده و غیرمنسجم: که از حدود قرن 12 میلادی توسط عده ای از سیاحان ، محققین غیرسیاسی و تا حد کمی مستشاران سیاسی صورت گرفته است ، هرچند مستقیما زیر نظر دستگاه استعمار شکل نگرفته است ، اما به بهترین نحو ممکن مورد استفاده استعمار قرار گرفت.

ب) مطالعات منسجم و شبکه ای: که از اواخر قرن 18 صورت گرفته است ، به طور بسیار دقیق و در قالب خاصی صورت گرفته است ؛ به گونه ای که به رغم تفاوت های زیادی که در قلمرو، موضوع ، و شرایط زمانی تحقیقات دارند، غالب آنها به نتایج مشابهی رسیده اند. به جریان شرق شناسی در این مرحله می توان از زوایای مختلف نگریست و بر هر زاویه دیدی ، عنوان خاصی نهاد.

ج) مطالعات منطقه ای: این مرحله از مطالعات شرق شناسی زمانی رخ داد که استعمار کهن جای خود را به استعمار نوین داد. از آنجا که واژه شرق شناسی اصطلاحی متضمن سلطه غرب بر شرق بود، با ظهور استعمار نوین این دستگاه نمی توانست در خدمت استعمار قرار گیرد، از اینرو باید بدون تغییر روش ، تغییر عنوان می داد. به همین علت مطالعات شرق شناسی جای خود را به عنوان مطالعات منطقه ای داد.

د) پست مدرنیسم و جهانی شدن: پست مدرنیسم و جهانی شدن دو جریان فکری هستند که به نوعی جریان شرق شناسی را به چالش می کشند. پیام اصلی و محوری شرق شناسی ، تبیین تمایز میان ما (غرب) و دیگری (شرق) بود و حکم غیرقابل خدشه آن ، ضرورت سلطه «ما» بر دیگری بود. پست مدرنیسم ، از درون ، دستگاه فکری شرق شناسی را به چالش کشید، زیرا پیام اصلی آن تکثرگرایی و اصالت تکثر همه فرهنگ ها (در برابر «اصالت غرب») است. جهانی شدن با بسط دنیای غرب به همه دنیا و انکار «دیگری»، عملا تفکر شرق شناسی را به چالش کشید. گفتنی است که انقلاب مشروطه ، در مرحله دوم سیر شرق شناسی اتفاق افتاده ، یعنی در زمانی که مطالعات شرق شناسی در درون یک شبکه کاملا از قبل تعریف شده صورت می گرفت.
بر این اساس ، از آنجا که مطالعات این دوره به گفته ادوارد سعید نه مناسب با واقعیت شرق ، بلکه به مقتضای بسط غرب آن روز نوشته شده ، می توان و بلکه باید در همه منابع و نوشته هایی که از جانب مستشرقین در این مرحله نوشته شده است ، تردید کرد. نتیجه این تحقیق ، ما را به ضرورت بازنگری کامل در تاریخ نگاری معاصر، مخصوصا تاریخ نگاری مستشرقین راهنمایی می کند.