شایعات و واقعیات درباره بی‌حسی نخاعی هنگام زایمان

بد نیست بدانید در سال‌های اخیر یکی از پرطرفدارترین و پرکاربردترین روش‌های زایمان، بهره‌گیری از بی‌حسی موضعی است. به این ترتیب که داروی بی‌حسی در مرحله مشخصی از زایمان از طریق سوزنی که در ناحیه کمر فرو می‌رود به فضای دور نخاعی، نخاعی و گاه هر دو تزریق می‌شود و بی‌دردی ایجاد شده در این روش کامل است. باید توجه داشت این روش، تنها حس درد را مهار می‌کند و اثری بر قدرت عضلانی و حرکتی مادر ندارد؛ در حالی که برخلاف تصور عموم، عبور سوزن از فضای بین مهره‌های کمری در زایمان‌هایی که با بی‌حسی نخاعی انجام می‌شود، آسیبی به ستون مهره‌ها و نخاع وارد نمی‌کند. از طرفی عارضه کمردرد متعاقب بی‌حسی نخاعی به علت عبور سوزن از پرده محافظ نخاع ایجاد می‌شود که استفاده از سوزن‌های بسیار نازک، بروز این عارضه را نسبت به گذشته کمتر کرده است؛ اما در روش بی‌حسی دور نخاعی به دلیل سالم‌ماندن لایه محافظ نخاع، احتمال بروز سردرد وجود ندارد. البته افت فشار خون یکی از شایع‌ترین عوارض بی‌حسی‌هاست که با مایع‌درمانی و جایگزین کردن حجم کافی از آن قابل جبران است. خارش، تهوع، استفراغ، ضعف تنفسی، عفونت و سردرد نیز از دیگر عوارض احتمالی است. در واقع سردرد به علت زور زدن‌های متوالی و کمبود آب بدن ایجاد می‌شود و خوشبختانه در بیشتر موارد با درمان‌های محافظتی مانند استراحت در بستر، مصرف ضد دردها، تزریق مایعات و بستن شکم‌بند محکم برطرف خواهد شد. بنابراین علت اصلی کمردرد پس از زایمان، افزایش وزن مادر در دوران بارداری، فشار جنین بر مهره‌ها و اعصاب کمری و همچنین قرارگیری نامناسب روی تخت‌های زایمان و اتاق عمل است. البته برخی مطالعات شیوع بیشتر کمردرد پس از زایمان را در زنانی که از این روش استفاده کرده‌اند، نشان می‌دهد اما این درد کمر به علت انقباضات شدید رحمی و سیر طبیعی زایمان ایجاد می‌شود و ارتباطی با بی‌حسی موضعی ندارد. در این میان، گاهی اوقات این سوال پیش می‌آید که ممکن است در این روش‌ها به نخاع آسیب وارد شود؟

در پاسخ باید گفت بسیار بندرت چنین اتفاقی می‌افتد و فقط درصد کمی دچار اختلالات زودگذر می‌شوند که آن هم به مرور زمان رفع می‌شود. البته اهمیت انتخاب تیم پزشکی متبحر هنگام زایمان را هرگز نباید نادیده گرفت.

دکتر هانیه رسول‌زاده

متخصص زنان و زایمان