استقبال جهانی از ایجاد مناطق «کاهش تنش» در سوریه

به گزارش رویترز، مخالفان مسلح سوری ضمن رد طرح روسیه برای ایجاد مناطق امن و کاهش تنش در سوریه، این اقدام را تهدیدی علیه حاکمیت ارضی این کشور ارزیابی کردند. مخالفان مسلح سوری همچنین گفتند ایران را به عنوان تضمین‌کننده هرگونه توافق آتش‌بس در سوریه به رسمیت نمی‌شناسند. نمایندگان برخی گروه‌های مخالف هرچند در نشست آستانه حاضر شده بودند اما با کارشکنی و بهانه‌تراشی از ادامه مذاکرات طفره رفته و از نشست خارج شدند. با این حال طرف‌های سه‌گانه روسیه، ایران و ترکیه مصمم بودند که طرح آتش‌بس جدیدی را در سوریه به اجرا در آورند. چهارمین نشست بین‌المللی آستانه چهارشنبه 13 اردیبهشت با حضور نمایندگان ایران، روسیه، ترکیه و دولت سوریه و معارضان آغاز شد و تا پنجشنبه ادامه یافت. طرف‌های شرکت‌کننده پس از مذاکرات مفصل سندی را امضا کردند که به موجب آن در سوریه چهار منطقه کاهش تنش ایجاد خواهد شد. این مناطق به پیشنهاد روسیه عبارتند از حومه ادلب، حومه شمالی حمص، غوطه شرقی و درعا و قنیطره در جنوب سوریه.

پشتیبانی از سند آستانه

در این سند آمده است طی پنج روز بعد از امضای این سند، کارگروهی از سوی کشورهای ضامن آتش‌بس (ایران، روسیه و ترکیه) برای تعیین مناطق کاهش تنش تشکیل خواهد شد. این کارگروه ماموریت ترسیم مرزهای مناطق خلع سلاح، بخش‌های تنش، بخش‌های امن و حل و فصل مسائل فنی مربوط به اجرای سند را به عهده خواهد گرفت. در صورت اجرای موفق این طرح طی شش ماه همین مناطق به مناطق پرواز ممنوع تبدیل می‌شود و درکل تغییری اساسی را در روند آتش‌بس در سوریه به وجود خواهد آورد.

اسامه ابوزید یکی از اعضای هیات مخالفان سوری دلیل مخالفتش را این طور بیان کرد: ما می‌خواهیم سوریه تمامیت ارضی‌اش را حفظ کند. ما مخالف تجزیه سوریه هستیم. ما بخشی از این توافقنامه نیستیم و تا زمانی که ایران یک کشور تضمین‌کننده توافق باشد، هرگز از آن حمایت نمی‌کنیم. همزمان وزارت خارجه آمریکا نیز با انتشار بیانیه‌ای ضمن استقبال از دستاورد مذاکرات آستانه اعلام کرد نسبت به حضور ایران به عنوان یک کشور تضمین‌کننده توافق و همین‌طور پایبندی دمشق به تعهدات خود در این توافق، تردید جدی دارد. این موضع‌گیری یک بار دیگر همصدایی و هماهنگی بین واشنگتن و گروه‌های تروریستی را اثبات کرد.

دولت سوریه با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد به ‌طور کامل از پیشنهاد روسیه برای ایجاد مناطق کاهش مناقشه در سوریه حمایت می‌کند. در همین حال ارتش سوریه اعلام کرد مصمم است به مبارزه خود علیه داعش و جبهه فتح‌الشام و همچنین دیگر گروه‌های تکفیری تروریستی در سراسر این کشور ادامه دهد.

وزارت خارجه ترکیه نیز بلافاصله در بیانیه‌ای ضمن حمایت از دستاوردهای آستانه4 اعلام کرد: ما از سند امضا شده در خصوص عدم به‌کارگیری سلاح و هواپیما در مناطق ذکر شده و ارسال بی‌وقفه کمک‌های انسانی، استقبال می‌کنیم. وزارت خارجه مصر نیز در واکنش به امضای سند ایجاد مناطق کاهش تنش در سوریه گفت از امضای این توافق استقبال می‌کند. عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان سعودی نیز از این توافق استقبال و حمایت کرد. درهمین حال سخنگوی آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل نیز از توافق برسرایجاد مناطق کاهش تنش در سوریه استقبال و ابراز امیدواری کرد که این توافق زندگی مردم سوریه را بهبود بخشد. استفان دی میستورا نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در امور سوریه نیز با حمایت از امضای این سند آن را گامی در جهت صحیح دانست. حسین جابری انصاری رئیس هیات مذاکره‌کننده ایرانی در پایان این نشست با اشاره به سند امضا شده گفت: این یک سند اساسی است که می‌تواند در صورت اجرای درست منشا تغییرات اساسی در صحنه تحولات سوریه باشد.

فرصت یا تهدید

با اجرای توافق ایران، روسیه و ترکیه سه کشور بانی مذاکرات سوری‌ـ سوری در آستانه پایتخت قزاقستان برای تشکیل چهار منطقه بدون درگیری در سوریه، عملیات نظامی درمناطق پیش‌بینی شده از سوی تمامی طرف‌ها متوقف می‌شود.

کارشناسان معتقدند طرح ایجاد منطقه امن در سوریه گرچه یک فرصت سازنده پیش‌روی دولت سوریه است اما درعین حال می‌تواند موجب بروز تهدید‌های تازه‌ای از سوی گروه‌های تروریستی شود. براساس این طرح در چهار منطقه سوریه آتش‌بس کامل اعلام خواهد شد و در صورت موفقیت آتش‌بس و توقف کامل درگیری‌ها، این مناطق رسما به‌عنوان مناطق امن اعلام خواهد شد. در گام بعدی قرار است این مناطق، به مناطق پرواز ممنوع ارتقا یابند مشروط بر آن‌که در آنها هیچ‌گونه فعالیت نظامی مشاهده نشود.

روسیه پیشنهاد کرده است در این خطوط واحدهای ایست‌های بازرسی مستقر شده و آزادی تردد بدون اسلحه برای شهروندان غیرنظامی، ارسال کمک‌های بشردوستانه و همچنین فعالیت‌های تجاری برقرار شود. در گذشته چنین طرحی در لیبی و پیش از سرنگونی رژیم معمر قذافی به اجرا درآمد اما آنچه که اتفاق افتاد، این بود که نیمی از مردم این کشور آواره شدند و موجی از ناامنی را همراه داشت.

از این‌رو پدیده مناطق امن بدون شک گامی به سوی حل و فصل سیاسی خواهد بود مشروط بر آن‌که تروریست‌ها از این فرصت درجهت تقویت بنیه نظامی خود استفاده نکنند چون دراین صورت آنها می‌توانند با پشتیبانی حامیان عربی و غربی خود دور تازه‌ای از درگیری‌ها را در سوریه کلید بزنند. از این رو دولت‌های پشتیبان این توافق ازجمله ترکیه، روسیه و ایران نباید اجازه دهند حامیان تروریست‌ها از این فرصت برای تکرار تجربه لیبی در سوریه استفاده کنند.