تحزب، پیش‌شرط نظام انتخاباتی کارآمد

دلایل این عدم موفقیت این است که حزب نیاز به زیرساخت‌ها و زمینه‌هایی دارد که هیچ کدام در ایران وجود ندارد، در حال حاضر نمی‌توانیم شاهد مقوله تحزب آنچنان که در اروپا و آمریکا وجود دارد باشیم، البته شاید در آینده زمینه‌های آن به وجود بیاید، اقتصاد باز، فرهنگ لیبرال و نهادینه شدن دموکراسی سه موردی هستند که باید برای شکل‌گیری مقوله تحزب در کشور در نظر داشت.

اقتصاد باز باید اجرا شود، همچنین باید فرهنگ لیبرال داشته باشیم تا در بستر آن بستر حزب تشکیل شود و محور بعدی هم نهادینه شدن دموکراسی از خانه، جامعه تا حوزه سیاست است، این در حالی است که در حال حاضر هیچ کدام از این موارد را نداریم، بنابراین حزب به معنای واقعی و شکل رایج جهانی را نمی‌توانیم داشته باشیم.

در جهت میزان اهمیت سه مورد ذکر شده باید گفت با این‌که پاکستان سال‌ها در چارچوب حزبی فعالیت می‌کند اما فضای سیاسی کشورش آرام نیست و شاهد تنش و حوادث تروریستی هستیم، زیرا زمینه‌های سه‌گانه وجود ندارد، در بنگلادش هم همین‌طور،در درگیری بین طرفداران احزاب حتی برخی کشته می‌شوند.

به هر میزانی که به سمت تحزب برویم به دلیل عدم وجود زمینه‌ها تحزب به معنای واقعی شکل نمی‌گیرد، آنچه در مقطع انتخابات شاهد شکل‌گیری آن هستیم تحزب نیست، بلکه کمپین انتخاباتی است که در ایام انتخابات شکل گرفته و بعد از انتخابات هم به دلیل این‌که فایده‌ای ندارند برچیده می‌شوند.

برای فعالیت سیاسی به تشکل‌های سیاسی منطبق با باورها و ویژگی‌های فرهنگی جامعه نیاز داریم، اما آن تشکل‌ها نمی‌توانندحزب با الگوی غربی باشند.لازم است بتوانیم براساس فرهنگ سیاسی؛ تشکل‌ها و ساختارهای سیاسی جدید طراحی کنیم که باید منطبق با ویژگی‌های بومی جامعه ما باشد. در کشور ما حزب به معنی واقعی نداریم و هیچ زمانی هم نداشتیم، بلکه تشکل‌هایی هستند که کارویژه‌های حزبی ندارند. به تشکل‌هایی برای انسجام سیاسی نیاز داریم اما حزب نمی‌توانند باشند زیرا تحزب در ایران ریشه نخواهد داشت.

در کشورمان تشکل سیاسی منطبق با فرهنگ اسلامی ایرانی نداریم، بنابراین باید متخصصان حوزه جامعه‌شناسی سیاسی چنین تشکل‌هایی را منطبق با ویژگی‌های جامعه ایران تدوین کنند. عدم وجود چنین تشکل‌های منسجم فضای فعالیت‌های سیاسی و انتخاباتی را دشوار می‌کند در حالی که وجود تشکل‌های منسجم باعث می‌شود فعالیت‌ها منظم‌تر و دقیق‌تر شود. در کنار وجود چنین تشکل‌هایی می‌توان در ایام انتخابات کمپین‌هایی نیز همانند آنچه در کشورهای دیگر شکل می‌گیرد داشت اما نه با نام حزب.

دکتر صادق کوشکی/ استاد دانشگاه