تورم دست‌ها پس از درمان سرطان

عارضه‌ای که از آن صحبت می‌کنیم «لنف ادم» یا ورم لنفاوی دست و بازوست که یکی از شایع‌ترین و مهم‌ترین عوارض درمان سرطان پستان است. حدود 10 تا 49 درصد از زنان مبتلا به سرطان پستان طی فرآیند درمان بیماری‌شان یعنی پس از جراحی و انجام رادیوتراپی به آن مبتلا می‌شوند.

دکتر حسین فودازی، دبیر انجمن رادیوتراپی و آنکولوژی ایران نیز با توجه به شیوع این مشکل در زنان پس از سرطان پستان به جام‌جم می‌گوید: لنف ادم ناشی از تورم غیر طبیعی عضو به دنبال تکامل ناقص یا اختلال در کارکرد عروق لنفاوی است. این عارضه به دنبال درمان و تشخیص سرطان پستان که طی آن تخلیه غدد لنفاوی زیر بغل را انجام می‌دهند، اتفاق می‌افتد .

این آنکولوژیست می‌افزاید: غدد لنفاوی در واقع جزو سیستم ایمنی بدن هستند که کمک می‌کنند بدن در مقابل عفونت‌های موضعی و خارجی مقاومت کند .

ورم دست پس از جراحی پستان

همان‌طور که گفتیم علت ایجاد ورم لنفاوی به از بین رفتن مسیرهای لنف و تخریب عروق لنفاوی طی درمان سرطان پستان باز‌ می‌گردد‌.

به گفته دکتر فودازی، عواملی مانند پاکسازی غدد لنفاوی زیر بغل (هرچه تعداد غدد لنفاوی درگیر و وسعت تخلیه بیشتر باشد، این خطر نیز افزایش می‌یابد) باعث می‌شود تعادل طبیعی مایعات بدن به هم بخورد و عروق لنفاوی نتوانند مایع میان بافتی را تخلیه کنند. این متخصص با تاکید بر این که لنف ادم کنترل نشده می‌تواند به ایجاد عفونت منجر شود و خطرناک است، می‌افزاید: لنف ادم مشکل غالب زنان بعد از درمان سرطان پستان است و علی‌رغم جراحی‌های محدود و محافظه کارانه امروزی پزشکان که سعی می‌کنند کمتر در درمان سرطان متوسل به ماستکتومی (تخلیه کامل پستان‌) و غدد لنفاوی زیر بغل شوند، باز هم شاهد بروز این بیماری هستیم. به دنبال جراحی و رادیو‌تراپی پس از آن به دلیل اختلال در تخلیه لنف ادم اندام فوقانی در سمت پستان درگیر، از هر پنج زن، یک نفر در خطر بروز لنف ادم قرار دارد .

چاقی و خطر تورم دست‌ها

توجه داشته باشید علائم اولیه لنف ادم، شامل احساس پری و گرفتگی بازو، درد بازوی نزدیک به پستان درگیر سرطان و تورم و ضعف و بی‌حسی انگشتان می‌شود.

به گفته دکتر فودازی، چاقی و جراحی‌های وسیع زیر بغل از عوامل بروز لنف ادم هستند. البته پرتو درمانی غدد لنفاوی ناحیه زیر بغل یا پرتو درمانی پستان نیز می‌تواند در بروز لنف ادم موثر باشد. بدون شک، تشخیص سرطان پستان در مراحل پیشرفته نیز می‌تواند احتمال ایجاد این عارضه را افزایش دهد.

درمان کنترلی ورم دست‌ها

هنوز دارویی که به طور ثابت شده بتواند لنف ادم را کاهش دهد، توصیه نشده است‌. البته برخی داروها به صورت کمکی برای کاهش این عارضه پیشنهاد می‌شوند.

به گفته دبیر انجمن رادیوتراپی و آنکولوژی ایران، در حال حاضر درمان جراحی برای لنف ادم توصیه نمی‌شود ولی تحقیقات برای استفاده از تکنیک‌های جراحی میکروسکوپی برای پیوند عروق لنفاوی ادامه دارند. گاهی لازم است ماساژی کاملا تخصصی توسط لنفاتراپیست برای کاهش تورم دست‌ها در چنین شرایطی به بیمار داده شود.

این آنکولوژیست توضیح می‌دهد: درمان‌های کنترلی برای کاهش لنف ادم شامل تخلیه عروق لنفاوی به وسیله تکنیک‌های خاص دستی، بانداژ فشاری، ورزش‌های خاص، مراقبت از پوست و ناخن و آموزش بیمار می‌شود. در حال حاضر این تکنیک‌ها بهترین درمان برای لنف ادم شناخته شده‌اند، اما باید توجه داشت در شرایط خاص مانند بروز عفونت یا لخته‌شدن خون در سیاهرگ‌ها، این درمان به تعویق می‌افتد و مصرف آنتی‌بیوتیک نیز ضروری می‌شود .

بروز تاخیری ورم دست‌ها !

زمان بروز لنف ادم مشخص نیست و می‌تواند مدت کوتاهی پس از جراحی یا حتی چند سال بعد از درمان باشد. تشخیص این عارضه بالینی است و با معاینات و اندازه‌گیری‌های خاصی که پزشک انجام می‌دهد قطعی می‌شود. در این هنگام حتی ممکن است بیمار تورم واضحی را حس نکرده باشد و فقط احساس سنگینی در دست داشته باشد، در واقع تورم ممکن است بسیار تدریجی ایجاد شود به نحوی که بیمار تاریخ دقیق شروع آن را به یاد نیاورد و پس از این که سنگینی، پری، سفتی و گاه درد ایجاد شد، بیمار ورم را احساس کند. در بعضی موارد نیز ممکن است بیمار در هفته‌های اول پس از جراحی به طور زودرس دچار ورم دست شود که این علائم می‌تواند حاد یا گذرا باشد. متخصصان در این مرحله آموزش‌هایی را به بیمار ارائه می‌دهند که در بسیاری از موارد مفید بوده و به کاهش تورم منجر می‌شود.

پیشگیری از بروز لنف ادم

رعایت اصول زیر برای پیشگیری از بروز لنف ادم توصیه می‌شود:

ـ مراقبت از بهداشت پوست و ناخن

ـ ماساژ دست

ـ بانداژ یا درمان فشاری

ـ ورزش که توسط درمانگر آموزش داده می‌شود

ـ باید دقت شود طی کار روزانه، پوست دست بیمار دچار سوختگی، بریدگی و آسیب نشود .

ـ بیمار باید از کشیدن بیش از حد دست خود، کشیدن، هل دادن و پرت کردن اجسام با دست خودداری کند.

ـ کیف سنگین بلند نکند و بند کیف سنگین را روی شانه نیندازد.

ـ رژیم غذایی مناسب برای کنترل عارضه لنف ادم می‌تواند کمک کننده باشد.رژیم‌های حاوی مقادیر کم چربی برای کنترل وزن و غنی از سبزیجات و فیبر، همراه با مصرف آب به میزان کافی می‌تواند در کاهش این عارضه مفید باشد.

پونه شیرازی

دانش و سلامت