ترامپ بهدنبال وابستهتر کردن ریاض به واشنگتن
سیاست ترامپ هنوز روشن نیست و صحبت درباره چشمانداز سیاست آمریکا در خاورمیانه بسیار زود است. باید مدتی منتظر شد تا به تعبیری از گرد و خاک تبلیغات انتخاباتی و موج بعد از انتخاب و آغاز به کار ترامپ بگذرد تا سیاستهای اصلیاش روشن شود.
گرچه اولویتهای وی مسائل داخلی خواهد بود، اما درحد اعلام نظر و ایجاد موج، نسبت به اظهارنظرهای گوناگون گامهایی برداشته و طبعا عکسالعملها هم از هماکنون آغاز شده است. به نظر میآید به لحاظ بحرانهای خاورمیانه به دلیل پیچیدگی منطقه و بخصوص موضوع سوریه شاهد برخی تغییرات از سوی آمریکا در این منطقه باشیم. برحسب اعلام و تبلیغات آنچه اولویت خواهد داشت، بحث مبارزه با داعش است، اما قضاوت و اظهارنظر در مورد میزان وفاداری ترامپ به این سیاست و اینکه تا چه میزان میتواند این اعلامها را به برنامه عملی تبدیل کند، زود است.
درباره بحران سوریه قطعا با توجه به قدرتی که نظام بشار اسد به آن دست یافته است، جایی برای سخن گفتن از تجزیه این کشور باقی نمیماند. احتمالا با وارد شدن مصر و اردن در موضوع سوریه، امکان انجام تلاشهایی برای فاصله انداختن بین سوریه و سایر کشورهای منطقه جای تامل خواهد داشت. ورود مصر میتواند به معنای کمکردن حضور و ایفای نقش ترکیه تلقی شود و شاید ورود اردن به عنوان مسیر جدیدی که برای کاهش تاثیرگذاری ایران محاسبه شود. اما بعید است بتواند حضور روسیه را نادیده بگیرد و تلاش خواهد کرد با روسیه به تفاهماتی برسد. مذاکره مستقیم یا غیرمستقیم با دولت بشار اسد از سوی آمریکاییها یا کشورهای متحد آمریکا بخصوص اردن و مصر محتملتر است و نسبت به عربستان و کشورهای خلیجفارس در تلاش خواهد بود وابستگی آنها را به آمریکا به منظور استفاده از ذخایر ارزی این کشورها و بهبود وضع اقتصادی آمریکا بیشتر کند. به نظر میآید امارات و عربستان مستعدترین کشورهای شورای همکاری خلیجفارس باشند که قصد دارند با دادن باج مالی جایگاه خودشان را در منطقه حفظ کنند.
اما در مورد نقش روسیه در مهار تهدیدات ترامپ علیه ایران باید گفت روسیه از این فرصت بهرهگیری خواهد کرد که هم به آمریکا نزدیکتر شود و هم با دفاع از ایران در موضوع مبارزه با تروریسم استفاده کند تا امتیازهایی هم از ایران بگیرد. بنابراین در حد میانه از هر دو طرف بهرهبرداری لازم را به عمل خواهد آورد.
در مورد علت همکاری نکردن ترامپ با ایران در بحث مبارزه با داعش و گروههای افراطی شاید یکی از علل اصلی این است که سخنهای منفی که علیه ایران به گوش ترامپ خوانده میشود، بسیار انبوه است و فرصت تفکر و تعقل برای ترامپ باقی نمیگذارد. این سخنان ممکن است از سوی مشاورانش در داخل، وزیر دفاع این کشور و رئیس سازمان سیآیای و در خارج هم کشورهایی مثل عربستان، امارات و شاید حتی اردن و ترکیه هم باشد. طبیعی است یک رئیسجمهور کمتجربه در امور سیاسی وقتی با حجمی از دیدگاههای مخالف یک کشور روبهرو شود و از طرفی دیگر هیچ کشور، گروه و لابیای وجود نداشته باشد که دیدگاههای موافق آن کشور را بیان کند واضح است در تشخیص واقعیتها منحرف شود. اصل شعاری که داده، پایان دادن به حیات داعش است، اما اینکه با چه روش، با چه کشور و با چه نیرو و تفکری باید این مسیر را طی کند، اینجاست که آقای ترامپ دچار اشتباه میشود.
دکتر صباح زنگنه - نماینده پیشین ایران در سازمان کنفرانس اسلامی
