دامن زدن به درگیری‌های فرقه‌ای راهبرد سعودی‌ها برای آفریقا

سوال مهم این است که عربستان در پی اهداف دینی است یا ژئوپلیتیک؟ پاسخ این است که تلاش‌های عربستان در وهله اول در زمینه دینی نیست. این اقدامات عمدتا ژئوپلیتیکی و به‌طور خاص با هدف مقابله با ایران و در جهت استیلا بر جهان اسلام صورت می‌گیرد. در نتیجه این اقدامات عمدتا ضدشیعی بوده و روایتی بسیار محافظه‌کارانه بر ضد تشیع ارائه می‌دهد.

چیزی که در آفریقا بر همه عیان است این‌که پادشاهی عربستان و حداقل مفتی‌های برجسته این کشور به نظر می‌رسد به‌طور عمدی یا غیرعمد درجاتی از تماس با گروه‌های جهادی از جمله داعش را در قاره آفریقا حفظ کرده‌اند.

نیجریه یکی از اولین مواردی بود که عربستان سعودی از طریق آن مبادرت به گسترش قدرت نرم خود در غرب آفریقا کرد و این اتفاق زمانی رخ داد که در سال 1999، دولت بوکو حرام در منطقه زامفارا فعال شد و این منطقه را به عنوان اولین ایالت در نیجریه برای اجرای شریعت در نظر گرفت. در هنگام اعلام موجودیت این دولت، یک مقام عربستانی در کنار احمد ثانی فرماندار وقت این ایالت حضور داشت. پل مارشال محقق امور آزادی مذهبی به یاد می‌آورد که چند سال بعد صدها موتورسیکلت با بودجه عربستان به محل اقامت فرماندار این منطقه ارسال شد. این موتورسیکلت‌ها خریداری شده بودند تا تفکیک جنسیتی در حمل و نقل عمومی این ایالت را اجرا کنند.

بعدها و در سال 2004 دولت عربستان به محمد یوسف یکی از بنیانگذاران گروه بوکوحرام که در سال 2009 کشته شد، برای فرار از دست ارتش نیجریه پناهندگی اعطا کرد. پس از بازگشت در مایدوگوری، مرکز ایالت بورنو نیجریه، محمد یوسف با دستیاران خود یک دولت سایه با مرکزیت مسجد ابن تیمیه ایجاد کرد. روزنامه‌نگاران و فعالان نیجریه‌ای معتقدند که ارتباط مستقیمی بین سرازیر شدن پول‌های عربستان سعودی و استقرار محمد یوسف در شمال نیجریه و عدم تحمل بیشتر شیعیان و کاهش نفوذ صوفیان و همچنین به حاشیه راندن شیعیان وجود دارد.

هارون البیناوی از فعالان شیعه نیجریه‌ای می‌گوید: آنها با بودجه عربستان مساجد خود را ساخته‌اند و به همین علت کسانی را که در روش نماز خواندن از آنها پیروی نمی‌کنند کافر تلقی می‌کنند، با دلارهای نفتی عربستان، تعداد این وهابی‌ها بسرعت در سراسر شهرها و روستاهای شمال نیجریه افزایش یافته و این امر به درگیری‌های بیشماری بین مذاهب منجر شده است.

از این رو جای تعجب نیست که تماس تلفنی اخیر محمد بوهاری رئیس‌جمهور نیجریه با شاه عربستان که طی آن ملک سلمان حمایت خود را از مبارزه دولت نیجریه علیه گروه‌های تروریستی ابراز کرد، به طور گسترده‌ای به عنوان نوعی تائید عربستان برای سرکوب اقلیت شیعه این کشور تلقی شود.

خبرگزاری دولتی عربستان سعودی به نقل از ملک سلمان نوشت که اسلام چنین اعمال مجرمانه‌ای را محکوم کرده و با اشاره به ایران نوشت که عربستان مخالف مداخله خارجی در نیجریه است. نویسنده در ادامه می‌گوید: دامن زدن به اختلافات فرقه‌ای جدید از دیگر اقدامات عربستان در آفریقا به‌شمار می‌آید.

تحقیقات موسسه پیو نشان می‌دهد که تعداد شیعیان به طور چشمگیری تغییر کرده و سهم شیعیان از صفر درصد در سال 1980 به 12 درصد از کل جمعیت 90 میلیون جامعه قدرتمند مسلمانان در نیجریه در ابتدای سال 2012، افزایش یافته است. ممکن است دولت جدید آمریکا وسوسه شود تا در راستای سیاست گسترش نفوذ خود در کشورهای جنوب صحرای آفریقا، جانب عربستان را علیه ایران بگیرد اما بهتر است به این نکته اذعان کرد که سعودی‌ها همان‌هایی هستند که شرایط لازم برای هرج و مرج بیشتر را در کشورهایی مانند نیجریه فراهم کرده‌اند.