ابوعلی فضیل بن عیاض بن مسعود ملقب به شیخ الحرم (105ـ187قمری) محدث، عارف و زاهد مشهور ایرانی است. در جوانی راهزن بود و بعدها توبه کرد و به آموختن علوم دینی روی آورد. گروه بسیاری از جمله شافعی، از او حدیث شنیدهاند. مهمترین هدف او پیروی از رهنمودهای حدیث بود، نه فقط گردآوری آن.