گام‌های نفت در مسیر ارتقای توان ساخت داخل

کارشناسان و مدیران صنعت نفت از ابتدای پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و در راستای وظایف دینی و ملی، اهتمامی جدی به افزایش توان ساخت داخل و تأمین نیازهای این صنعت داشته‌اند و اکنون نیز وزارت نفت به منظور تحقق شعار رهبر فرزانه انقلاب اسلامی (مدظله‌العالی) مبنی بر «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» و با هدف شکوفایی اقتصاد کشور، توسعه واحدهای صنعتی، ایجاد اشتغال، جلوگیری از خروج ارز و ... حمایت از صنایع داخلی را سرلوحه اقدامات خود قرار داده است.

از جمله اقدام‌ها در این زمینه، طرح «ساخت داخل فناورانه 10 گروه خانواده کالایی تجهیزات موردنیاز صنعت نفت» با هدف تعمیق ساخت داخل و توسعه و رشد شرکت‌های داخلی و ایجاد مزیت نسبی پایدار در شرکت‌های سازنده داخلی با حدود 15 هزار قطعه و تجهیز است که طی فرآیند جهادی و با پیگیری‌های مجدّانه شبانه‌روزی در دو سال اخیر اجرایی شده است.

در این مگاپروژه پس از فراخوان، شناسایی و ارزیابی سازندگان و تولیدکنندگان و از طرف دیگر کسب مجوزهای قانونی، تصویب طرح در هیات محترم وزیران و هیات‌مدیره شرکت ملی نفت ایران و انجام تشریفات قانونی، دست آخر مناقصه‌های مربوطه برگزار و به حمدالله تاکنون 52 قرارداد با 16 سازنده برتر نهایی شده و بقیه نیز در شرف انجام است.

در این زمینه، ذکر نکاتی ضروری به نظر می‌رسد:

وزارت نفت در مگاپروژه 10 گروه خانواده کالایی هیچ‌گونه تفاهم‌نامه‌ای امضا نکرده و پس از حمایت‌های به‌عمل آمده و انجام تشریفات لازم قانونی، سفارش صادر و قرارداد امضا شده است.

وزارت نفت با کمیته ممنوع‌الورود مستقر در وزارت صنعت، معدن و تجارت تعامل لازم را برقرار کرده و حداکثر تلاش خود را به‌کار گرفته تا مجوز واردات برای کالاهای خارجی که مشابه آن در کشور تولید می‌شود، صادر نشود؛ مگر در موارد خاص از جمله عدم تکافوی تولید و احتمال تعویق و تعطیلی پروژه‌های ملی (به خصوص در میدان‌های مشترک) یا عدم کیفیت.

تنها با پذیرش ریسک و حمایت‌های هدفمند از شرکت‌های صاحب صلاحیت، وزارت نفت مبادرت به ایجاد بستر مساعد به منظور تولید محصول و حتی پیش‌خرید ماشین‌آلات پیچیده نظیر توربین، کمپرسور، پمپ و پکیج‌ها (مانند نمک‌زدایی، لوله مغزی سیار و ...) کرده است.

در راستای حمایت از سازندگان داخلی کالا و تجهیزات صنعت نفت، «سیستم یکپارچه صدور گواهینامه کیفیت» در سطح صنعت نفت کشور مطرح شد و سازوکار اجرایی آن در حال نهایی شدن است. با تلاش‌های به عمل آمده در این خصوص پروژه پمپ و مکانیکال سیل به عنوان پایلوت سیستم مذکور پایان یافته و گواهینامه‌های صادره به سازندگان اهدا شده است.

افزون بر این، معاونت مهندسی، پژوهش و فناوری وزارت نفت با ابلاغ دستورالعمل ارزیابی صلاحیت و رتبه‌بندی تأمین‌کنندگان و سازندگان (فهرست بلند دستگاه مرکزی) و تدوین نظام‌نامه جامع کیفیت کالای وزارت نفت و دریافت مجوز تدوین استاندارد ملی از سازمان ملی استاندارد ایران گامی مهم در مسیر رفع بخش اعظمی از مشکلات کنونی سازندگان داخلی برداشته است.

در این طرح‌ها سطوح بلوغ فناوری، ساخت و مدیریت تولیدکنندگان بر مبنای روش علمی و جهانی مورد ارزیابی و رتبه‌بندی قرار گرفته و سازندگانی که توانایی ساخت فناورانه را داشته و برنامه جامع و کامل ارائه کنند، در فهرست مناقصه‌گران قرار می‌گیرند.

ایران از نظر کیفیت علمی و فنی نیروی انسانی دارای ظرفیت بالقوه بزرگی است و همواره به‌دنبال بالفعل کردن و استفاده بیشتر از این توانمندی بوده است.

بدیهی است به منظور استفاده از این توانمندی باید مزیت‌های نسبی کشور را در نظر گرفت. به جرأت می‌توان گفت که یکی از بهترین عرصه‌ها و مزیت‌های کشور برای به‌کار گرفتن سرمایه‌های نرم و سخت کشور، عرصه صنایع عظیم نفت، گاز و پتروشیمی است و تردیدی نیست که صنایع و سازندگان داخلی کشور پیشرفت چشمگیری کرده‌اند، اما باید پذیرفت ساخت داخل همچنان راهی طولانی در پیش‌رو دارد و باید با تلاش مستمر و خستگی‌ناپذیر و سرلوحه قرار دادن منویات اقتصاد مقاومتی، فارغ از هرگونه کار مقطعی و جزیره‌ای روزبه‌روز بر توانمندی صنایع کشور افزود.

محمدرضا مقدم

معاون مهندسی، پژوهش و فناوری وزیر نفت