بهینه‌سازی مصرف سوخت و حمل‌ونقل پایدار

در این میان حمل‌ونقل، بزرگ‌ترین بخش مصرف‌کننده انرژی در دنیاست. در ایران نیز این بخش با سهم 24 درصد از کل انرژی نهایی مصرفی پس از ساختمان و صنعت در جایگاه سوم قرار دارد. در کل سیستم حمل‌ونقل کشور حدود 42 درصد بنزین، 40 درصد گازوئیل، 12 درصد گاز طبیعی سهم دارند و بقیه مربوط به سوخت‌های هوایی است‌؛ در حالی که شاخص‌های مهم انرژی بری در این بخش با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد و بر اساس مطالعات موجود پتانسیل صرفه‌جویی بیش از 35 درصد در این بخش قابل حصول است.از میان مدهای مختلف حمل‌ونقل شامل هوایی، دریایی، ریلی و زمینی، عمده‌ترین مد مصرف‌کننده بنزین و گازوئیل، بخش حمل‌ونقل زمینی شامل خودروهای سبک، سنگین و موتورسیکلت است. اکنون بیش از 15 میلیون خودروی سواری در حال تردد است که عمر متوسط حدود 11 سال دارند.

نکته اساسی این است که نرخ بالای تولید سواری در کشور ‌بویژه در سال‌های اخیر به کاهش عمر میانگین ناوگان خودروهای سبک منجر شده است، ولی این امر در شرایطی است که به‌طور عمده فناوری موتور خودروهای تولیدی مربوط به دهه 80 میلادی یعنی حدود 30 سال گذشته است و این موضوع باعث شده به‌طور میانگین مصرف سوخت به ازای هر صد کیلومتر پیمایش تقریباً معادل 10, 7 لیتر باشد و این عدد در مقایسه با متوسط موجود در کشوری مثل ژاپن با معادل 5/4 لیتر در هر صدکیلومتر یا میانگین 5.5 لیتر در صد کیلومتر برای خودروهای سِدان اروپایی، بسیار بالاست.

طبیعتا یکی از راهکارهای مدیریت مصرف در بخش حمل‌ونقل استفاده از سوخت‌های جایگزین بویژه فناوری گاز طبیعی فشرده به عنوان یک سوخت در دسترس و پاک است که در بیش از 15 سال تجربه کشور در حوزه صنعت CNG هم‌اکنون حدود سه میلیون و 500 هزار دستگاه خودروی گازسوز در کشور در حال تردد است.

در بحث مربوط به گازسوز کردن خودرو طبق مطالعات دورنمای انرژی کشور اگر با رویکرد بهینه‌سازی پیش روی کنیم تا سال 1399 بیش از 300 میلیون مترمکعب ذخیره اضافه گاز خواهیم داشت. برای استفاده از این ذخیره اضافه در صورتی که اقدام به صادرات آن کنیم زمان زیادی صرف می‌شود، بنابراین مناسب است برای این حجم از گاز سهم بیشتری در سبد سوخت کشور بویژه در بخش حمل‌ونقل در نظر بگیریم.

یکی از مسائلی که در مصرف گاز طبیعی به عنوان سوخت خودرو مطرح می‌شود آلایندگی آن است؛ اما در زمینه نیروهای محرکه خودرو باید به سمت استفاده از موتورهای پایه گازسوز پیش برویم. سهم موتورهای پایه گازسوز که مصرف پایین سوخت و آلایندگی کمی دارند در تولیدات ایران خودرو بسیار اندک است.

خودروهای سواری گازسوز در کل کشور به طور متوسط روزانه معادل 35/19 و 17/19 میلیون مترمکعب در روز در سال‌های 1393 و 1394 مصرف گاز طبیعی داشته‌اند. با لحاظ ضریبِ فنی معادل‌سازی 1/1 میان بنزین و گاز طبیعی، این یعنی با استفاده از این فناوری توانسته‌ایم تقریبا 21 میلیون لیتر بنزین در روز را با گاز طبیعی جایگزین کنیم. بنابراین ملاحظه می‌شود به چه میزان تمرکز بر استفاده از فناوری‌های جایگزین و نوین می‌تواند تأثیر بر بهینه‌سازی و صرفه‌جویی اقتصادی در کشور داشته باشد.

در این خصوص ماده 12 قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور بستر قانونی مناسبی برای وزارت نفت و دیگر دستگاه‌های اجرایی فراهم آورده است که بر اساس آن بتوان سرمایه‌گذاران در زمینه صرفه‌جویی انرژی را در سطح کلان، فعال و حمایت کرد.

براین اساس و در یک نگاه یکپارچه، تنوع در سبد سوختی بخش حمل‌ونقل یکی از سیاست‌های بسیار مهم و کلان است که وابستگی بسیار جدی به قوای محرکه و فناوری مورد استفاده در خودرو دارد و طبیعتا اهمیت بخشیدن به رویکرد تحقیقات و توسعه در این زمینه را می‌طلبد.

دکتر علی وکیلی

مدیرعامل شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت کشور