هم‌افزایی نهادهای داخلی خنثی‌کننده نفوذ فرهنگی خارجی

در سال 1373 مرکز پویانمایی صبا را تأسیس و در ده سال مدیرعاملی من در آن مرکز، حرکت‌ها و تولیدات خوبی انجام شد؛ ولی دوره آزمون و خطا بود و باید با گذشت زمان بهتر پیشرفت می‌کرد که متاسفانه سال 1383 و با دستور رئیس وقت رسانه ملی آن مرکز تعطیل شد.

خداوند لک لک‌ها را دوست دارد، اولین انیمیشنی بود که در آن سال‌ها ساخته شد. این کارتون حدود 60 پیام اخلاقی مستقیم و غیرمستقیم مانند دوستی، تعاون، وفای به عهد، کارگروهی، انتظار، سبک زندگی ایرانی و اسلامی و... را به مخاطبان خود که عمدتاً کودکان بودند، منتقل می‌کرد. مانند این انیمیشن، نمونه‌های دیگری هم ساخته شد که در نظرسنجی‌های آن زمان، از رضایت و جلب توجه کودکان و نوجوانان نشان داشت. این کارتون را به شبکه ان‌اچ‌کی ژاپن با قیمت بسیار بالایی فروختیم و بعدها مدیران شبکه ژاپنی به واسطه محتوای آموزنده و سالم آن اعلام کردند اگر مبلغ بالاتری هم برای این انیمیشن پرداخت می‌کردند باز ارزش آن را داشت.

بی‌شک انیمیشن، قوی‌ترین ابزار فرهنگسازی است و از کودکی تا سالخوردگی می‌تواند برای خود مخاطب جمع کند. ظرفیت پذیرش و جلب توجه انیمیشن به مراتب بالاتر از سینماست. شرکت‌های انیمیشن‌سازی غربی می‌کوشند فرهنگ کشور ما را با موضوعات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هدف قرار دهند.

انیمیشن امروزه آن قدر اهمیت دارد که حتی فیلم‌های سینمایی هم برای بالاتر بردن سطح کیفی تولید و جلب مخاطب از انیمیشن بهره می‌گیرند؛ چراکه نفوذ کلام و تصویر در کارتون برای جلب توجه مخاطب، حرف اول را در تولیدات رسانه‌ای می‌زنند.

شرکت‌های غربی ذائقه سنجی و درباره فرهنگ کشورهای مختلف مانند ایران مطالعه می‌کنند تا ببینند بچه‌های ایران از چه چیزهایی و چه شخصیت‌هایی لذت می‌برند. چه‌بسا قصه انیمیشن‌ها، همان‌هایی باشد که در فرهنگ ایرانی وجود دارد. از طریق دلخواسته‌های بچه‌های ما، ورود و نفوذ می‌کنند ولی حرف خود را در پایان به کرسی می‌نشانند.

در سفر ژاپن و بازدید از کتابخانه‌ای قدیمی متوجه مکانی وسیع مخصوص فرهنگ فارسی، آن هم بیشتر در حوزه کودک شدم. همراه ژاپنی ما گفت این کتاب‌ها برای فرهنگ ایران است و به‌دلیل غنای فرهنگی و شخصیتی، ما آنها را به شخصیت‌های انیمیشن تبدیل و دوباره به شما ارائه می‌کنیم (می‌فروشیم) به عنوان مثال بیشتر داستان‌های کارتون ای‌کی‌یوسان را از حکمت‌های اسلامی و ایرانی و قضاوت‌های حضرت علی(ع) ساخته‌ایم. باید توجه کرد آنها دغدغه ما را تأمین می‌کنند، اما در آخر شخصیت را به نام خود و فرهنگ خودشان ثبت می‌کنند.

اما راهکار این است که در حوزه انیمیشن علاوه بر کار جدی باید حوزه نقد را هم تقویت کنیم؛ چراکه نقد باعث کیفی‌تر شدن و ارتقای کمّی آثار می‌شود و نباید از نقد و بررسی هراس داشت. تمام نهادهای فرهنگی، تربیتی و رسانه‌ای باید با یک هم‌افزایی درست و متحدالشکل، با برنامه‌سازی برای تمام مقاطع سنی آن هم متناسب با فرهنگ بومی و اسلامی خود، نفوذ فرهنگی بیگانه را سد کنند.

مهدی مسعودشاهی - موسس و مدیرعامل اسبق مرکز پویانمایی صبا