قرآن و زن: بازخوانی متن مقدس از منظر یک زن

ترجمه: اعظم پویا و معصومه آگاهی

انتشارات: حکمت

چاپ اول: 1393

195 صفحه

12000 تومان

آمنه ودود نام دوم مِری تِسلی است پس از آن که اسلام آورد. او که در خانواده‌ای مسیحی در ایالت مریلند آمریکا متولد شد، از نسل آمریکایی‌هایی آفریقایی‌تبار است. مری سال 1972 به اسلام ایمان آورد و دو سال پس از آن نامش را به آمنه تغییر داد. او کارشناسی ارشدش را در رشته مطالعات خاورمیانه و دکتری‌اش را در ادبیات عرب و مطالعات اسلامی از دانشگاه میشیگان اخذ کرد. آمنه همچنین فلسفه را در دانشگاه الازهر آموخت.

کتاب «قرآن و زن» رساله دکتری آمنه بود و در زمانی که استادیار رشته مطالعات قرآنی در دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی بود این اثر را منتشر کرد. او برای مدتی در دانشگاه ویرجینیا دین و فلسفه تدریس کرد و از آن زمان تاکنون در اندونزی زندگی می‌کند و پنج فرزند و سه نوه دارد.

کتاب قرآن و زن نخستین اثر آمنه ودود است. او در این اثر می‌کوشد «از نگاه یک زن به فهم قرآن بپردازد و جهان‌بینی قرآن درباره زن را به دست دهد. گرچه او را می‌توان در زمره فمینیست‌های مسلمان قرار داد، نظراتش در این باب رادیکال نیست. (ص14) ودود در بخش نتیجه‌گیری همین کتاب می‌گوید: «اگر مردسالاری را زیر سوال می‌برم، برای آن نیست که به جایش زن‌سالاری را بنشانم.»

آمنه ودود شاگرد فضل الرحمان بوده است و تحت تأثیر اندیشه‌های روش‌شناسانه او الگویی هرمنوتیکی برای فهم قرآن ارائه می‌دهد یعنی هرمنوتیک توحیدی. مطابق این روش «جهان‌بینی واحدی بر قرآن حاکم است که هر مساله‌ای را در قرآن باید در قالب این جهان‌بینی فهمید. به نظر او، روش‌شناسی فهم قرآن باید با سه جنبه از متن سر و کار داشته باشد:

1) فضایی که متن در آن نوشته می‌شود 2) ساختار نحوی متن 3) جهان‌بینی متن» ودود بر این باور است که پیام قرآن برای همه زمان‌ها و مکان‌هاست گرچه ناظر به حوادث خاصی بوده است. او در بررسی تصویر قرآن از زن می‌پذیرد که میان زن و مرد تفاوت‌هایی وجود دارد. به نظر او هدف قرآن پدید آوردن جامعه‌ای اخلاقی است که در آن عدالت اجتماعی حاکم است، بنابراین نمی‌توان قرآن را به‌گونه‌ای فهمید که با زن برخوردی ناعادلانه داشته باشد.

کتاب «قرآن و زن» از یک مقدمه، چهار فصل و یک نتیجه‌گیری تشکیل شده که به ترتیب عبارتند از: چگونه تلقی‌های مختلف از زن بر تفسیر قرآن اثر می‌گذارد؟ در آغاز مرد و زن برابر بودند: آفرینش انسان در قرآن، دیدگاه قرآن درباره زن در دنیا، برابری جزا: آخرت در قرآن، حقوق و نقش‌های زن: برخی مشاجرات. این اثر متعلق به مجموعه «مطالعات قرآن و حدیث» به دبیری دکتر مهرداد عباسی، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی است که تاکنون دو اثر دیگر به نام‌های رهیافت‌هایی به قرآن، شفاهی و مکتوب در نخستین سده‌های اسلامی از آن منتشر شده‌ است.