غار کتل خور با الهه نگهبان و کیک اش ، به معرفی نیاز دارد
غار کتلخور از سرمایههای ملی و ماندنی کشور ما و کتابی گویا از زمینشناسی و غارشناسی است که باید آنرا به مردم ایران و جهان شناساند.
این غار چکنده بینظیری دارد که به «کیک سقفی» معروف است و نوع تزیینات آن با انواع سنگهای بلورین بهشکلی است که گویی قنادی آن را بهمناسبت تولد غار پخته و به سقف چسبانده است.
الهه نگهبان غار هم چکنده بزرگ شیری رنگی است که کوهنوردان آن را به این نام خواندهاند.
به گزارش ایسنا ، غار کتلخور در استان زنجان و در 155 کیلومتری جنوب شهر زنجان و 173 کیلومتری شمال همدان و پنج کیلومتری شهر کوچک گرماب قرار دارد.
در بعضی از مناطق غربی ایران ، به کوههای کمارتفاع «کتل» میگویند.
شهر کوچک گرماب در دامنه غربی یکی از همین کتلها قرار گرفته که خورشید از پشت آن و بهسوی گرماب طلوع میکند.
مردم گرماب، این کوه را کتلخورشید و بهاختصار کتلخور میگویند. شاید وجه تسمیه غار هم که در این کوه واقع است، همین باشد.
از آن به بعد گروههای مختلف از کوهنوردان همدان و زنجان بازدیدهای مکرری را از غار شروع کردند و هر بار با تجهیزات بیشتر به بازدید آن رفتند، بهطوری که درحال حاضر، تقریبا غار هیچ بخش بازدید نشدهای ندارد؛ اما هر دفعه و توسط هر گروه بهعلت وسعت زیاد غار، تنها بخشی از آن بازدید شده و در این میان، زیرزمین غار بهعلت مشکلات سر راه و بعضی مناطق ریزشی آن، کمتر از بخشهای دیگر بازدید شده است.
در محلهای یادشده، عملکرد هوازدگی مکانیکی و نیروهای درونی به کمک یکدیگر، تعدادی ترک یا گسل متقاطع را در محدودهی داخلی این فضا بهوجود آورده و بهدلیل فراهم شدن سایر شرایط، فرآیند غارزایشی شروع شده است.
دهانه غار در ارتفاع 1700 متری سطح دریا قرار دارد و اختلاف ارتفاع آن با ارتفاع چشمهای که آبهای فرورو حاصل از ریزشهای جوی غار را خارج می کند و به رود شور می ریزد 50 متر است.
ورودی غار یک دهلیز 400 متری بوده با سقفی کوتاه، فاقد غار سنگ و چند دهلیز فرعی است. نخستین دهلیز فرعی سمت چپ بهلحاظ مطالعات باستانشناسی دارای ارزشی ویژه است و در گذشته سکونتگاه انسانها بوده است. وجود سفالهای شکسته، چند جمجمهی انسانی و چند قبر مؤید آن است.
پس از دهلیز ورودی که اکنون با دهانهی 34 متر و به طول 400 متر سنگبری شده و بهشکل یک تونل درآمده است، یک دالان وسیع 950 متری با سربالاییهایی به ارتفاع دو متر و گودالهای خشک قرار دارد که با دو شاخهی 50 متری ادامه پیدا می کند و پس از عبور از یک سربالایی به تالار وسیعی، پوشیده از انواع چکنده، چکیده و ستون میرسد.
در تالار ستونها ، هزاران سال پیش ریزشی روی داده و در کف آن ناهمواریهایی بهوجود آمده است اما بهعلت شدت فعالیت غار سنگسازی در این محل روی اکثر سنگهای ریزشی پوشیده از غار سنگ است بهطوری که سنگهای مزبور بههم چسبیدهاند و در دیوارههای تالار چکیدههای گل کلمی فراوان بهچشم میخورد و از تالار تعدادی دالان جدا می شود.
داخل تالار کوچک بلورینی که به تالار ستونها چسبیده ، چاهی به عمق هشت متر قرار دارد که به زیرزمین غار متصل است.
زیرزمین غار چند تالار و دالان به شکل فنر کشیده شده دارد و چند طبقه است که احتمالا محل خروج آبهای فرورو سازنده غاراست. یکی ازدالانهای آن از دالانی در نزدیکی دریاچه کوههای مریخی بیرون میآید.
بعد از تالار محل استقرار چاه زیرزمین در یکی از دالانهای جنوبی گودال آبی به عمق سه متر وجود دارد که کوهنوردان همدان جمجمهی گرد و بزرگی را از ته آن خارج کردهاند.
این جمجمه احتمالا به پلنگی تعلق داشته و بهدلیل اینکه هیچ استخوانی در منطقه یافت نشده است ، شاید ساکنان قدیمی غار آن را بهعنوان الههی نگهبان غار در آن مکان قرار داده اند!
بعد از گودال کله پلنگ، دالانی با یک گودال بیضی شکل وجود دارد که قسمت بالای آنکه خارج از آب است به رنگ سفید و بخشهای زیرین آن به رنگ قهوهای است و در محیط آن بر اثر وجود آبهای اشباع شده از بیکربنات، لبههای پیش آمدهای بهشکل پله ساخته شده است.
از این تالار، تعدادی دالان جدا میشود و در محیط آن چندین دخمه وجود دارد که هر کدام با نوعی غارسنگ به رنگهای مختلف مزین شده است.
بهدنبال تالار بزرگ یاد شده و پرتگاه کشتی مانند، پس از آن، یک مجموعه چکنده به وزن چند تن و مجموعهای چکیده در زیر آن وجود دارد. کوهنوردان، چکندهها را چهلچراغ نامیدهاند.
پس از چهلچراغ، چکیده غولپیکر شیری رنگی در ابتدای سر دالانی قرار دارد که به الهه نگهبان موسوم شده است.
دالانهای سهگانه هرکدام پس از 60 تا 70 متر به آخرین تالار غار میرسد در وسط این تالار اسکلت پوسیدهی دو حیوان وجود دارد.
گوشهی سمت چپ این تالار، دالانی وجود دارد که بعد از طی مسافتی به دهلیز تبدیل می شود و بهسمت بالا می رود و کف آن را لایهای از رسوب رسی پوشانده است.
احتمالا این محل به خارج غار راه داشته و راه ورود حیوانات به داخل غار بوده است. دالان دیگری تالار را به تالار اصلی غار متصل میکند.
سرتاسر این دالان از غارسنگهای نیزهای ، میخی و سوزنی درهم ریخته پوشیده شده و در مقابل آن یک چکنده ، موسوم به کیک سقفی قرار دارد.
کیک بهشکل بیضی با قطرهای 42 متر است که با سنگهای بلورین تزیین شده و به سقف چسبیده است.
طول غار از دهانه تا انتهای دهلیز آخر غار که احتمالا راه دیگر ورود به غار بوده، حدود 2500 متر است.
غار کتل خور یک غار سیاحتی است و بر سر راه آن در جاده همدان زنجان، تعدادی تابلو راهنما وجود دارد. این غار یکی از منحصربهفردترین غارهای جهان است.
غار کتل خور علاوه بر ویژگیهای خاص خود ، از تمام غارهای ایران نشانههایی در خود دارد.
در تالاری فرآیند افت سطح ایستابی باعث زایش لبههای پیشآمده و پله مانندی شده که بیننده را به یاد غار سراب میاندازد.
در تالار دیگری چکیده شیری رنگ و بزرگ و کهنسالی بهچشم میخورد که مناظر غار کرفتو را تداعی میکند.
دخمههای پوشیده از غار سنگهای بلورین آدمی را بهیاد چاه بگلیچه میاندازد.
غار از تعدادی تالار، دالان، دهلیز و دخمههای متصل و مربوط بههم و چندین گودال پر آب تشکیل شده است.
تمام دالانها و دهلیزهای غار، پوشیده از انواع غارسنگ است و همهجا با جنگلی از این غار سنگها به انواع مختلف میتوان مواجه شد.
هرکجا هم که غارسنگ مشخصی موجود نباشد تمام بدنه و کف غار از لایهای سنگ بلوری به رنگهای مختلف پوشیده شده است.
از عجایب این غار میتوان کیک سقفی، کوههای مریخی، قارچهای زمینی ، چهلچراغ ، چکیده بزرگ شیری و اسکلت بهجا مانده حیوانات را نام برد.
کیک سقفی، چکنده بینظیری است که گویی تمام استادان فن قنادی دورهم جمع شده و کیکی بیضی شکل به قطر 42 متر ساخته و روی آنرا با انواع سنگهای بلورین تزیین کرده و بهمناسبت تولد غار، بر سقف چسباندهاند.
کوههای مریخی، صحنهی اعجابانگیزی از کوههای مریخی است که گویی استادان فن ساخت ماکت آنها را تراشیده و در کف کشتی عظیمی و بر سر پرتگاه قرار دادهاند.
قارچهای زمینی، اجسام قارچشکل غولپیکری است با پایههایی به بلندی یک متر و قطر 80 سانتیمتر ، به رنگ زرد و چتری به وسعت دو مترمربع به رنگ شیری.
چهلچراغ یک مجموعه چکندهی عظیم و خارقالعاده به وزن چند تن است که از سقف غار آویزان است.
چکیده بزرگ شیری، چکیدهی غولآسای شیری رنگی است که کوهنوردان آن را الههی نگهبان غار نامیدهاند.
وجود چند جمجمه انسانی در دهلیز نزدیک دهانه ورودی ، استخوانهای رسوب گرفته حیوانات در غار ، بر ارزش باستانشناسی و تاریخی آن افزوده است.
در غار کتلخور طبیعت آنچنان عمل کرده است که امکان ندارد یک مسیر 20 متری طی شود و در آن پدیدهها شبیه هم باشند.
غار کتلخور از سرمایههای ملی و ماندنی کشور ما و کتابی گویا از زمینشناسی و غارشناسی است که باید آنرا به مردم ایران و جهان شناساند.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
