خرده‌ستمگران روایتی متفاوت از ستم​های کوچک

در واقع این سریال قصه مبارزه آدم‌ها با ستمگران کوچک است؛ ستمگرانی که در نقش همسایه، دوست، صاحبکار و صاحبخانه به اطرافیانشان ستم می‌کنند. نام این سریال تا حدی بار منفی دارد و توجه هر کسی را به خود جلب می‌کند. تابه حال کسی پیدا نشده ظلم‌های کوچک را مهم بداند و درباره‌اش داستان بگوید؛ چه رسد به این‌که روایت ظلم‌های کوچک را به تصویر بکشد.

ساختار هم می‌تواند الگو شود

خرده‌ستمگران ساختاری اپیزودیک دارد و در ده شب، ده داستان متفاوت را روایت می‌کند. انتخاب این سریال اپیزودیک را می‌توان نکته مثبت آن دانست. در دهه محرم که اغلب مردم برای شرکت در مراسم مذهبی شب‌ها خارج از منزل به سر می‌برند، دنبال‌کردن یک داستان دنباله‌دار شاید برایشان مقدور نباشد. به همین دلیل دیدن تنها یک قسمت از این سریال هم در این زمان می‌تواند مفید واقع شود. این ایده خوبی به نظر می‌رسد که می‌توان در مناسبت‌های دیگر هم از آن به عنوان الگو استفاده کرد؛ مانند موفقیت سریال اپیزودیک پر بیننده «شاید برای شما هم اتفاق بیفتد» در ماه رمضان.

زمان پخش مناسب

اما ساعت پخش خرده‌ستمگران در دهه اول محرم به دلیل فاصله زمانی​ که از اذان مغرب داشت از محاسنش به حساب می‌آمد. مردم از نماز مغرب و عزاداری به منزل بازگشته و این ساعت، زمان فراغت آنها محسوب می‌شود. ضمن این‌که در همین ساعت در شبکه‌های دیگر سراسری هیچ برنامه ویژه یا سریال دیگری همزمان با آن پخش نمی‌شود. شانس خوب سریال این است که درست بعد از پخش سریال «پژمان» و در همان زمان پخش می‌شود. با بخت و اقبالی که این سریال به دست آورد، توانست مردم را به نشستن پای تلویزیون در این ساعت شرطی کند، لذا دور از ذهن نیست​ طبق عادت مردم خود را به دیدن این سریال ملزم کنند.

سریالی به قاعده تلویزیون

نکته جالب توجه این سریال در انتخاب بازیگران آن است. این‌که اغلب بازیگران از صحنه تئاتر انتخاب شده‌اند به دلیل نوع قصه‌ این سریال است. داستان‌ها بسیار کم​دیالوگ است و ساختاری تلویزیونی دار​د. برای پیشبرد داستان بیشتر از حرکت یا کنش،از بازی و تصویر استفاده شده تا صوت و دیالوگ؛ درست همان چیزی که باید باشد و قاعده تلویزیون ایجاب می‌کند. چیزی که تلویزیون را از رادیو متمایز می‌کند، میزان استفاده بجا و به‌اندازه تصویر در ازای دیالوگ است که در این سریال به این الگوی تلویزیونی توجه شده است. با این‌که بازیگرها زیاد حرف نمی‌زنند، داستان ریتم خوبی دارد. از نکته‌های حائز اهمیت خرده‌ستمگران می‌توان به پرهیز از شعارزدگی اشاره کرد. هر داستان در هر قسمت، حرفش را به صورت شفاف و پوست‌کنده، ولی غیرمستقیم می‌زند. هیچ پیام اخلاقی را به صورت بزرگنمایی به خورد بیننده نمی‌دهد و در عین حال از باز گذاشتن پایان داستان پرهیز شده است. به طوری‌که پایان‌های روشن و امیدوار‌کننده هم از ویژگی‌های تمام اپیزودهای آن ‌است. نمایش رستگاری در آخرین لحظه چیزی است که در پایان هر قسمت دیده می‌شود.

بوی تازگی

با این‌که هفت سال از تولید مجموعه خرده‌ستمگران گذشته است، سریال بوی تازگی می‌دهد و بازگشتی به گذشته به حساب می‌آید که می‌توان بازیگرها را در شمایل جوان‌ترشان دید. می‌شود بازی‌هایشان را با امروز مقایسه کرد، همچنین میزان پیشرفت و جایگاه هرکدام را در گذشته و امروز نقد کرد؛ زنده‌یاد احمد آقالو دیگر در میان ما نیست و احمد ساعتچیان همچنان در صحنه تئاتر فعالیت می‌کند و موفقیت بیشتری یافته است، بهناز جعفری قبلا فعال‌تر بود و بعد از «تلفن‌همراه رئیس‌جمهور» کم‌کار‌تر شده است، الیکا عبدالرزاق شکوفایی‌اش در «قهوه تلخ» باعث شد در زمینه طنز موفق‌تر باشد، حمیدرضا آذرنگ بعد از بازی درخشان در فیلم «ملکه» ساخته محمدعلی باشه‌آهنگر این روزها راهی سریال «شاهگوش» میرباقری شده و فلامک جنیدی همچنان در طنز موفق است و فعالیت می‌کند و امیر آقایی موفقیت بیشتری در سینما کسب کرده تا تئاتر و رامین ناصرنصیر، مسعود سخایی، بهار کاتوزی و مجتبی رستگار هم به نوعی دیگر.

سعیده نیک‌اختر / جام​جم