معرفی 10 نفر از مفاخر ایران برای ثبت در یونسکو

در همین حال کارشناسان می‌گویند شخصیت‌هایی که بیم مصادره آنها از سوی کشورهای همسایه وجود دارد، باید در اولویت ثبت در یونسکو قرار بگیرند.

به گزارش جام‌جم، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ابوعبدالله محمدبن موسی خوارزمی را به مناسبت هزارمین سال تولد، رسام عرب‌زاده را به مناسبت صدمین سال تولد، فخرالدین عراقی را به مناسبت هزارمین سال تولد، ابن جوزی را به‌مناسبت هزارمین سال تولد، ابوالقاسم حالت را به مناسبت صدمین سال تولد، ابو نواس اهوازی به مناسبت هزار و صدمین سال وفات، ستارخان به مناسبت صدمین سال وفات، واله اصفهانی به‌ مناسبت دویستمین سال وفات، رئیسعلی دلواری به مناسبت صدمین سال وفات و شیخ‌مرتضی انصاری را به مناسبت صد و پنجاهمین سال وفات به کمیسیون ملی یونسکو پیشنهاد کرد.

در هر دوره دو ساله، کمیسیون یونسکو در هر کشوری تعدادی از مفاخر و آثار مکتوب فرهنگی خود را برای ثبت در یونسکو پیشنهاد می‌دهد. کمیسیون ملی یونسکو در ایران نیز معمولا در هر دوره چهار نفر را برای ثبت در یونسکو پیشنهاد می‌دهد. اما روالی که طی می‌شود تا یکی از مفاخر کشور یا یکی از آثار برجسته مکتوب کشور در یونسکو ثبت شود، چگونه است؟

عبدالمهدی مستکین، مدیر گروه فرهنگ کمیسیون ملی یونسکو دراین باره به خبرنگار ما گفت: براساس مهلت زمانی که سازمان جهانی یونسکو به ما اعلام می‌کند با همه نهادهای فرهنگی و ارگان‌های دانشگاهی نامه‌نگاری می‌کنیم تا شخصیت‌های برجسته در طول دو سال آینده را معرفی کنند.

او ادامه می‌دهد: ما پیشنهادات را براساس معیارهای یونسکو و اولویت‌های کشور ارزیابی و در نهایت فهرستی آماده می‌کنیم و آن را به سازمان یونسکو ارجاع می‌دهیم. آنها نیز بعد از ارزیابی کارشناسانه ظرف سه تا چهار ماه پس از آن، نتیجه نهایی را اعلام می‌کنند.

مدیر گروه فرهنگ کمیسیون ملی یونسکو گفت: اگر شخصیتی بتواند در یونسکو ثبت شود، کشور پیشنهاددهنده موظف است در آن سال برای آن شخصیت در سطح داخلی و بین‌المللی بزرگداشت بگیرد.

یکی از مواردی که منتقدان نسبت به معرفی مفاخر کشورمان به یونسکو مطرح می‌کنند، این است که کمیسیون ملی یونسکو برای معرفی شخصیت‌های علمی و فرهنگی کشور اولویت‌بندی ندارد. در شرایطی که بسیاری از کشورهای همجوار داعیه تصاحب و مصادره مفاخر ایران زمین را دارند، مسئولان ما شخصیت‌هایی را به یونسکو پیشنهاد می‌کنند که ثبت نامشان در یونسکو از اولویت برخوردار نیست.

مستکین در این باره گفت: ما یک حوزه تمدنی داریم که گستره‌اش از شرق تا سینکیانگ چین، از غرب تا اندلس اسپانیا، از شمال تا قفقاز و از جنوب تا یمن است. از سوی دیگر یک حوزه مختصات جغرافیایی داریم که در آن مرزهای کشورهای امروزی حکمفرماست.

او اضافه کرد: چون در گذشته بسیاری از مشاهیر ما در جغرافیای حوزه تمدنی پراکنده بودند و حتی آثاری به فارسی نگاشته‌اند، امروز در مرز کشورهای دیگر قرار گرفته‌اند که طبعا کشورهای دیگر نیز داعیه مالکیت آنها را دارند. مثلا ابوسعید ابوالخیر یکی از مشاهیر ایران زمین است که امروز در شهر مهنه در کشور ترکمنستان قرار گرفته است یا نظامی شاعر عاشقانه سرای پارسی، شخصیتی است که امروز آذربایجانی‌ها او را از آن خود می‌دانند.

مدیر گروه فرهنگ کمیسیون ملی یونسکو گفت: یونسکو برای حل این مشکل برنامه‌ای با عنوان ثبت چند ملیتی دارد تا چنین مسائلی باعث ایجاد بحران بین کشورها نشود. با این حال جای کتمان ندارد که برخی کشورها در این میان انگیزه‌های سیاسی را با مسائل فرهنگی اشتباه می‌گیرند.

مستکین گفت: ما برای چنین شخصیت‌هایی که کشورهای دیگر نیز دنبال مصادره آنها هستند، قطعا برنامه داریم. براین اساس برای سال‌های 2012 و 2013 موفق شدیم کتاب قانون ابن‌سینا،‌ ابوسعید ابوالخیر، عبدالعلی بیرجندی و ابن رسته را در یونسکو ثبت کنیم در حالی که کشور روسیه تنها یک شخصیت را ثبت کرد. خدا را شکر تاکنون موفق شدیم مشاهیر و آثار اصلی ایران زمین همچون سعدی، حافظ، عمر خیام، مولوی، شاهنامه فردوسی، قطب‌الدین شیرازی، خواجه نصیرالدین طوسی، غزالی، سنایی، شیخ بهایی و جامی را ثبت کنیم.

او خاطرنشان کرد: البته در معرفی مشاهیر کشور به یونسکو باید معیارها را در نظر بگیریم. مثلا سال تولد یا وفات شخصیت‌ها باید مضربی از 50 باشد. نباید طوری عمل کنیم که سهمیه کشورمان بسوزد.

در میان نهادهای فرهنگی که همه ساله پیشنهادهایی به کمیسیون ملی یونسکو ارائه می‌دهد، یکی از مهم‌ترین نهادها انجمن آثار و مفاخر فرهنگی است. اهمیت این نهاد به عنوان پیشنهاددهنده از این حیث است که به لحاظ اداری زیرمجموعه معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار می‌گیرد و به لحاظ حاکمیتی زیرمجموعه ریاست جمهوری قرار می‌گیرد؛ چراکه رئیس هیات امنای این انجمن شخص رئیس جمهور است.

حجت‌الاسلام محمد جواد ادبی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به خبرنگار ما گفت: این انجمن روال معرفی مفاخر و مشاهیر فرهنگی کشور را به موازات نهادهای دیگر همچون معاونت فرهنگی وزارت ارشاد و شورای عالی انقلاب فرهنگی انجام می‌دهد. وی از ارائه فهرست ده نفره پیشنهادی انجمن آثار و مفاخر به شرح ابوعبدالله محمدبین موسی خوارزمی، رسام عرب‌زاده، فخرالدین عراقی، ابن جوزی، ابوالقاسم حالت، ابو نواس اهوازی، ستارخان، واله‌اصفهانی، رئیسعلی دلواری و شیخ مرتضی انصاری خبر داد.

ادبی درباره اولویت معرفی و ثبت مشاهیری که ممکن است از سوی دیگر کشورها مصادره شوند، گفت: جناب رئیس جمهور به این نکته پرداخته‌اند که ما در مورد مفاخر فرهنگی در مواجهه با کشورهای دیگر باید نقش برادر بزرگ‌تر را ایفا‌کنیم. با این حال ما نیز در معرفی مفاخر کشورمان سعی می‌کنیم نسبت به کشورهای دیگر که قصد دارند مفاخر ما را مصادره کنند، پیشدستی کنیم.

در همین باره فتح‌الله مجتبایی، عضو هیات علمی بنیاد دائر‌ه‌المعارف بزرگ اسلامی و همچنین عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز به جام‌جم گفت: ایران یک نقشه جغرافیایی دارد و یک نقشه فرهنگی. اگرچه ممکن است هر یک از مفاخر بزرگ ایران زمین امروز در نقشه جغرافیایی کشور قرار نگیرند، اما آن‌چنان که از آثارشان پیداست، متعلق به فرهنگ ایران هستند و ایرانی قلمداد می‌شوند.

او که سه سال رایزن فرهنگی ایران در هند بود، گفت: شخصیت‌هایی مانند مولانا، نظامی، ابوسعید، جامی و خاقانی گرچه امروز در کشور دیگری قرار گرفته‌اند، اما متعلق به فرهنگ ایران هستند. مجتبایی خاطرنشان کرد: ثبت مفاخر ایران در یونسکو اول باید به کسانی بپردازیم که در کشورهای دیگر دفن هستند و ممکن است کشورهای دیگر زودتر آنها را ثبت کنند.