از اسلحه ‌‌ستارخان ‌تا ‌عاشقانه‌های شهریار

یکی ازشهر‌هایی که اغراق نیست آن را با عنوان شهر موزه‌ها نام ببریم تبریز است. در این شماره به برخی از موزه‌های این شهر اشاره‌ای داریم.

موزه شهرداری تبریز

عمارت شهرداری تبریز طی سال‌های 1314 تا 1318 در گورستان متروک و خرابه کوی نوبر با نظارت و طراحی مهندسان آلمانی ساخته شد.

این عمارت، وسط شهر تبریز و در میدانی به نام ساعت قرار دارد‌ که هم‌اکنون به موزه تبدیل شده است. این اولین موزه شهرداری‌های کشور است که پس از کشور چین، در ردیف اولین موزه‌های شهرداری‌های جهان نیز قرار دارد.

در این موزه اسلحه قاسم خان والی، اولین شهردارتبریز، اولین پمپ «آتش خاموش کن» برج یانقین، وسایل مورد استفاده شهرداران در زمان‌های مختلف، عکس‌های بناهای قدیمی تبریز، عکس‌هایی از سرداران مشروطه، اولین خیابان‌کشی‌ها و چراغ گازی که با نفت کار می‌کرد و در معابر عمومی استفاده می‌شد، اولین مکاتبات شهرداران و بسیاری چیزهای دیگر‌ را می‌توان تماشا کرد.

اگر دنبال قالی و فرش‌های اصیل و ناب هستید که قدمت آنها به بیش از 110 سال قبل برگردد حتما در موزه شهرداری به تالار فرش هم سر بزنید، چرا که این نوع فرش‌ها را می‌توان در این تالار یافت.

12 تخته فرش موجود در این مجموعه زیبا مربوط به فرش‌هایی است که از زمان تاسیس عمارت شهرداری تا سال 1320 به دستور ارفع‌الملک جلیلی بافته شده و به اتمام رسیده است.

و اگر علاقه‌مند به دوربین و فیلم و دنیای عکاسی هستید پس بد نیست که نیم نگاهی هم به تاریخچه و روند تکوین و شکل‌گیری دوربین‌های نسل قدیم در تالار دوربین‌های قدیمی بزنید و به خاطر بسپارید که دوربین‌های دیجیتال و چند بعدی و گران قیمت امروزی چند جلد عوض کرده‌ تا به شکل کنونی و امروزی در‌آمده ‌است .

حدود 500 متری که از موزه شهرداری تبریز جلو بروید موزه آذربایجان را مقابل دیدگان خود مشاهده می‌کنید.

موزه آذربایجان از جمله مهم‌ترین موزه‌های ایران است که سال ۱۳۳۶ شمسی توسط آندره گدار، معمار معروف فرانسوی در سه طبقه طراحی ‌ و به‌دست هنرمندان پرتلاش کشورمان ساخته شد.‌

در این موزه آثار مربوط به هزاره‌های پیشین تا دوره اسلامی در معرض دید عموم قرار گرفته است.

کهن‌ترین آثار موجود در این بخش متعلق به مجموعه کوچکی از سفال‌های تپه اسماعیل‌آباد مربوط به هزاره پنجم قبل‌از میلاد است.

از دیگر آثار شاخص دوران پیش از تاریخ سنگ‌های منقش به تصاویر حیوانات و گل و گیاه مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد است.

مجسمه الهه زن متعلق به هزاره اول قبل از میلاد به‌دست آمده از رستم‌آباد در شمال ایران یکی دیگر از آثار برجسته این بخش به‌شمار می‌رود.

فکر می‌کنید قبل از این که ماشین حساب‌ها و ترازوهای بزرگ دیجیتال‌ به کمک حساب و کتاب مردم بیاید آنها چطور‌ داد و ستد کرده و حساب‌های روزمره خود را راست و ریست می‌کردند؟برای پی‌بردن به این امر هم که شده بهتر است‌ تماشای موزه سنجش تبریز را فراموش نکنید.

به موزه سنجش تبریز که قدم می‌گذارید انواع ادوات مقیاس توزین از قبیل ترازوهای ظریف زرگری تا قپان‌های بزرگ میادین بار مربوط به قرون گذشته، سنگ وزنه‌ها و پیمانه‌های نفتی، وسایل مربوط به علم نجوم و اخترشناسی مانند اسطرلاب و کره سماوی، ابزارهای سنجش مربوط به علم هواشناسی و قطب‌نماها و سایر مقیاس‌های دیگر به نمایش گذاشته شده است.

اگر شما جزو افرادی هستید که تبریز را با خانه‌های قاجاری و عمارت‌نشین و ولیعهد نشین‌اش می‌شناسید پس حتما می‌دانید که موزه قاجارتبریز درمحله ششگلان که یکی از محلات قدیمی این شهر بوده و به «دار‌السلطنه» معروف است قرار دارد.

در دوره قاجار عمارت‌های بسیار زیبایی در این محله احداث شده که خانه امیر نظام گروسی (موزه قاجار) یکی از با ارزش‌ترین بازمانده‌های خانه‌های تاریخی بوده که هنوز هم با صلابت و عظمت خاص، خودنمایی می‌کند.

این خانه که اکنون از آن به‌عنوان موزه قاجار استفاده می‌شود در دوره ناصرالدین شاه و در زمان پیشکاری امیر نظام گروسی و توسط وی بنا گردیده است.‌ ساختمان امیرنظام گروسی اردیبهشت سال 1385 شمسی موزه قاجار شد.

این موزه دارای تالارهای سکه، بافته، چینی، آبگینه، موسیقی، خاتم و فلزات، سنگ، تالار فرامین و رجال، معماری و شهرسازی است.‌لباس تشریفات محمدحسین‌خان حاج علیلو (ملقب به سردار عشایر) و فرمان‌هایی با مهر مظفرالدین شاه، از آثار این موزه است.

در موزه قرآن و کتابت تبریز که در محل مسجد صاحب‌الامر و در مرکز شهر تبریز قرار دارد و یکی از بناهای تاریخی تبریز است می‌توانید نسخ نفیسی از قرآن کریم مربوط به‌دوره‌های گوناگون تاریخ که یکی از آنها، دستخط علی بن موسی حضرت امام‌رضا(ع) است را بیابید.‌‌

علاوه بر این نسخ خطی، انواع قلمدان‌های مقوایی دارای نقوش مینیاتوری و روکش لاکی، همچنین انواع پلاک‌های فلزی منقوش به ادعیه و اوراد، ظروف چینی، سفالی، برنجی مزین به آیات قرآنی و بسیاری از آثار و تصاویر بزرگان دینی در این موزه به نمایش درآمده ‌است، در موزه قرآن و کتابت نسخه‌هایی از قرآن مجید به خط ائمه و خوشنویسان معروف جمع‌آوری و در معرض تماشای علاقه‌مندان گذاشته شده است.

از جمله این نفایس می‌توان به‌یک صفحه از قرآن‌کریم منسوب به دستخط مبارک حضرت امام رضا(ع) اشاره کرد که روی تکه‌ای از پوست نوشته شده است.

حیف است به تبریز بیایید و بدون این که از خانه‌ـ موزه شهریار بازدید کنید به شهر و دیار خود بازگردید.

منزل مسکونی استاد شهریارکه به شماره 1000 در فهرست آثار ملی ثبت است بعد از فوت او به موزه تبدیل شد.

در این موزه برخی دستنوشته‌های استاد به صورت خوشنویسی و برخی نامه‌ها و مکاتبات وی با افراد و شخصیت‌های ادبی و هنری به چشم می‌خورد.

در بین نامه‌ها می‌توان اولین نامه شهریار به اولین استادش یعنی ملاابراهیم صدری را هم دید.

در این نامه، شهریار از غریبی و دلتنگی خود در زمان زندگی در تهران سخن گفته است.

آثار متعددی که از استاد شهریار به زبان فارسی و ترکی آذربایجانی به‌جا مانده است را می‌توانید در این موزه مشاهده کنید که از مهم‌ترین آنها می‌توان به منظومه «حیدربابا سلام» به زبان ترکی یاد کرد.

بنای تاریخی خانه مشروطه با معماری دوره قاجار که قدمت آن به 110 سال قبل باز می‌گردد در محله قدیمی راسته کوچه و در ضلع‌غربی مجموعه بازار تبریز واقع است.

این خانه بعد از به توپ بستن مجلس در سال 1287 شمسی مرکز تجمع جمعی از برجسته‌ترین چهره‌های مشروطه آذربایجان بوده و در جنگ‌های یازده ماهه تبریز علیه نیروهای دولتی ستاد فرماندهی و تشکیل جلسات مجاهدین مشروطه به‌شمار می‌رفت.

‌اسلحه کمری ستارخان، لوازم شخصی سران انقلاب و دیگر اسناد و مدارک اهدایی مرتبط با انقلاب در این موزه وجود دارد.‌

خانه مشروطه، معروف‌ترین و پرافتخارترین خانه تاریخی تبریز است که در اوج انقلاب مشروطه محل تصمیم‌گیری‌های سرنوشت‌ساز سران مشروطه بوده‌است. (جام جم - ضمیمه چمدان)