تجربیاتی تاریخی از مواجهه ایران با تحریم‌ها

چه در دوره هشت ساله دفاع مقدس و چه بعد از آن،آمریکا و متحدانش درپی اجرا و تشدید محدودیت‌های اقتصادی علیه کشورمان بوده‌اند. این تحریم‌ها در دوران جنگ تحمیلی که ایران در شرایط سختی قرار داشت،‌ شاید بیشترین فشار را بر کشورمان وارد کرد. از این رو بنیانگذار انقلاب اسلامی و همچنین رهبر انقلاب جنگ را از الطاف خفیه‌ خداوند دانستند، چرا که از نظر محاسبات نظامی، ما باید در همان ماه اول جنگ شکست می‌خوردیم. بخصوص آن‌که به علت این تحریم‌ها با ممنوعیت خرید تسلیحات نظامی پیشرفته نیز مواجه بودیم و این در حالی بود که نیروهای صدام با پیشرفته‌ترین تجهیزات و امکانات جنگی که از غرب دریافت کرده بودند، ‌در مقابل رزمندگان ایرانی قرار داشتند. اما ایران در آن شرایط توانست از دو منظر پیروز میدان شود. یکی افزایش توانمندی‌های نظامی و اقتصادی‌اش با نگاه به تولیدات داخلی و دیگری کسب مهارت یافتن راهکارهایی برای مقابله با تحریم‌ها و تامین آن دسته از نیازهایی که می‌بایست از بازارهای خارجی تهیه شود. در همین باره محسن رفیق‌دوست اولین و تنها وزیر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در دوران دفاع مقدس حضور و مسئولیت پررنگی داشت، درباره اولین باری که مجبور شد با تحریم‌ها دست‌وپنجه نرم کند،‌ می‌گوید: «وقتی برای اولین‌بار تصمیم گرفتم برای سپاه اسلحه و مهمات تهیه کنم، ابتدای کار مجبور شدم به دو کشور قناعت کنم: بلغارستان و کره‌ شمالی. کره‌ شمالی چندان در تحریم‌های غرب شرکت نکرد، اما بعد از مدتی بلغارستان به ما گفت مستقیما به شما اسلحه نمی‌فروشم. به همین خاطر مجبور بودم به لیبی بروم تا با عده‌ای از افسران لیبی به بلغارستان برویم. بلغار‌ها می‌گفتند‌ ‌حاضریم بفروشیم، اما از شوروی می‌ترسیم. لیبی مهمات را بخرد و به شما بدهد.‌ لیبی آنها را می‌خرید و به ما می‌فروخت. ما هم به کشتی می‌گفتیم‌ این اسلحه‌ها را به جای آفریقا بیاور ایران. »

وی در گفت‌وگو با سایت برهان،‌ به داستان دیگری اشاره می کند و می افزاید: «ارتش برای محافظت‌ از مرزها یک محموله‌ سیم‌خاردار از یوگسلاوی خریده بود که باید از خاک شوروی وارد ایران می‌شد. روس‌ها دو سال این سیم‌خاردارها را در خاک خودشان حبس و توقیف کرده بودند. بعد از دو سال، سفیر شوروی در ایران پیش آقای بشارتی رفت و گفت: با کمال افتخار می‌خواهم به شما خبر بدهم که اسلحه‌های شما را آزاد کردیم! بعد دیدند سیم‌خاردار است . »

رفیق‌دوست درباره این‌که ایران چگونه توانست بر این مشکلات غلبه پیدا کرده و راهی برای دور زدن تحریم‌ها بیابد،‌ می​گوید: «دنیای غرب دنیایی صد درصد مادی است و فقط برایش پول مهم است. بر همین اساس، در همان شرایط تحریم، راه خودمان را پیدا کردیم. یکی از کشورهایی که پنهانی به ما اسلحه و مهمات غربی می‌فروخت، کشور بی‌طرف سوئیس بود. آرژانتینی‌ها هم می‌گفتند ما محتاج دلار هستیم. ما هم یک معامله‌ 300 میلیون دلاری با آنها انجام دادیم به شرطی که اطلاعاتشان پخش نشود. لذا از همان شروع جنگ، کاملا تحریم را حس می‌کردیم. »

اما به گفته مسئول پشتیبانی جنگ، همین تحریم‌ها باعث شد‌ ایران با کمک نیروهای متخصص و جوانش به تجیهزاتی دست یابد و آنها را تولید کند که شاید اگر در تحریم به سر نمی‌بردیم به فکر ساخت و تولید آنها نیز نمی‌افتادیم. وی در این باره خاطر نشان می​کند: «بهترین موشک ضدزره در دنیا موشک تاو است. در ابتدای جنگ‌ تا وقتی‌موشک تاو ‌ داشتیم، در برخورد با تانک‌های عراقی برتر بودیم. وقتی این موشک‌ها تمام شد، از کاتیوشا و سلاح‌های شرقی استفاده می‌کردیم. بچه‌های رزمنده می‌گفتند یک تاو یک تانک را از پا درمی‌آورد. من آن موقع وظیفه داشتم موشک تاو بخرم. با خیلی‌ها قرارداد می‌بستیم، گشایش اعتبار می‌کردیم، ضمانت‌نامه‌ بانکی هم می‌گذاشتند که ظرف شش ماه موشک‌ها را تحویل ‌دهند. پنج ماه که تمام می‌شد، می‌گفتند سه ماه دیگر تحویل می‌دهیم و هر بار این زمان را تمدید می‌کردند. در نهایت فهمیدیم نمی‌خواهند موشک‌ها را به ما بدهند. به همین خاطر، تصمیم گرفتیم خودمان موشک تاو بسازیم».

رفیق‌دوست در بخش دیگر از سخنانش می​گوید: من معتقدم تحریم‌ها برای ما تبدیل به فرصت شد چرا که زمان انقلاب، ما از نظر خوراک 70 درصد به خارج وابسته بودیم و 30 درصد تولید داخلی داشتیم. اگر سه ماه به ما گندم نمی‌فروختند، از گرسنگی می‌مردیم. با همه‌ نوسانات، بدسیاستی‌ها و بدکاری‌ها امروز ما از نظر مواد غذایی 85 درصد خودکفا هستیم و 15 درصد وارد می‌کنیم».

مریم جمشیدی / گروه سیاسی