بادبان‌ها همچنان برافراشته است

این کشور که در دوران جنگ سرد و نزاع آمریکا و شوروی در دهه‌های 60 تا 80 میلادی، فاقد یک صنعت سینمایی قوی بود و هنرمندان تلویزیونی آن فعالیت و جنب و جوش بیشتری داشتند، بادبان‌های برافراشته براساس قصه پرخواننده و محبوب رومانیایی به همین نام ساخته شده است. رادو تودوران، نویسنده این داستان معروف است. کارگردانی مجموعه را میرسیا مورسان انجام داد که ازجمله کارگردانان فعال تلویزیونی و سینما در این کشور اروپای شرقی است. زفی آلسک، گیورگه پل آدام و یان بسویو بازیگران اصلی بادبان‌های برافراشته هستند. این فیلم را باید یک فیلم ـ مجموعه معرفی کرد که اول یک نسخه سینمایی از آن روی پرده سینماها رفت (که با استقبال خوب و بالای منتقدان و تماشاگران روبه‌رو شد)‌ و سپس به عنوان مجموعه‌ای چند قسمتی روی آنتن رفت و سکانس‌های زیادی که در نسخه سینمایی وجود نداشت، در نسخه تلویزیونی در معرض دید تماشاگران قرار گرفت.

مورسان بادبان‌های برافراشته را اواسط دوران فعالیت هنری خود کارگردانی کرد و خودش آن را یکی از بهترین آثار هنری کارنامه خویش می‌داند. این مجموعه حادثه‌ای، قصه کشتی اسپرانتا (به معنی امید)‌ را دنبال می‌کند که راهی سفری به نیمی از کره زمین می‌شود. در جریان این سفرها، یک سری حوادث و ماجراجویی‌های غیرقابل باور برای خدمه این کشتی اتفاق می‌افتد و آنها برای رسیدن به مقصد خود، سخت تلاش می‌کنند تا بتوانند موانع مختلف را از جلوی راه خود بردارند. در طول سفر، آنها با نیروی پرقدرت و غیرقابل کنترل طبیعت روبه‌رو می‌شوند، تجربه برخورد با دزدان دریایی را از سر می‌گذرانند، دشمنان خطرناکی را تجربه می‌کنند و در کل، با موانعی روبه‌رو و درگیر می‌شوند که کمتر کسی حتی تصورش را هم نمی‌تواند داشته باشد.

مورسان درباره بادبان‌های برافراشته می‌گوید: «قصه و حال و هوای آن درباره تلاش‌های سخت و مداومی است که در زندگی روزمره همه ما آدم‌ها می‌تواند وجود داشته باشد. قصد داشتم لایه‌های زیرین این مسائل و روابط را در قالب یک داستان اکشن و ماجراجویانه به تصویر بکشم. چه چیزی باعث می‌شود بعضی آدم‌ها در تلاش‌های روزمره خود پیروز شوند و برخی دیگر شکست می‌خورند؟ این پرسش همیشه ذهن مرا به خودش مشغول کرده بود و دلم می‌خواست جوابی منطقی برای‌ آن پیدا کنم. زمانی که داستان رادو تودوران را خواندم، احساس کردم قصد پاسخ دادن به همان سوالات همیشگی مرا دارد. همین نکته وادارم کرد به سراغ ساخت نسخه تصویری آن بروم. آدم‌های این قصه راهی مکان‌هایی می‌شوند که تا قبل از آن، هیچ بشری به آنها پا نگذاشته است. در عین حال، فکر می‌کردم که حال و هوای اکشن و صحنه‌های پرهیجان حادثه‌ای می‌تواند کمک زیادی کند تا تماشاگران را بیشتر جذب قصه آن کنم.»

منتقدان هنری، بادبان‌های برافراشته را یکی از بهترین کارهای هنری کشور رومانی در چند دهه اخیر می‌دانند و می‌گویند در صنعت سینما و تلویزیون این کشور کمتر توانسته چنین اثر محکم و قابل دفاعی تهیه و تولید کند. یان بسویو در نقش کاپیتان کشتی، هم بازی خیلی خوبی ارائه می‌دهد و هم یکی از آن شخصیت‌های دوست داشتنی مجموعه‌های تلویزیونی را خلق می‌کند. صحنه‌های اکشن مجموعه، شوک‌آور هستند. این صحنه‌های اکشن نه در مقایسه با محصولات رومانیایی و اروپای شرقی، که حتی در مقایسه با فیلم‌های اکشن اروپایی مثل فرانسه و آلمان هم ستودنی و عالی است. تا قبل از پخش عمومی بادبان‌های برافراشته کمتر کسی (چه منتقد و چه تماشاچی معمولی)‌ فکر می‌کرد هنرمندان یک کشور کوچک اروپای شرقی مثل رومانی بتوانند چنین صحنه‌های جذاب و چشمگیر (و همچنین نفسگیر)‌ را به وجود بیاورند. هنر جلوه‌های ویژه و اکشن مجموعه به کمک فیلمنامه خوب آن می‌آید، فیلمنامه‌ای که در مقاطع مختلف و سربزنگاه چرخش‌های جذاب و پیش‌بینی‌نشده‌ای را در دل قصه ایجاد می‌کند و باعث شگفتی ـ و تا حدی سردرگمی و گیجی ـ تماشاچی می‌شود. رادو تودوران نویسنده بادبان‌های برافراشته (سال 1992 درگذشت)‌ در زمان تولید این فیلم ـ مجموعه کنار فیلمساز و تهیه عوامل تولید آن بود. وی در کار نگارش فیلمنامه با میرسیا مورسان همکاری کرد و طرح‌هایی را (اضافه بر قصه)‌ به وی داد تا در زمان تولید مجموعه، مورد استفاده قرار دهد. این نویسنده پس از پخش سینمایی و تلویزیونی بادبان‌های برافراشته آن را اثری خوش‌ساخت ارزیابی کرد که به متن و حال و هوای قصه او وفادار مانده است.

یکی از نکاتی که منتقدان به آن اشاره می‌کنند این است که با گذشت زمان، نه‌تنها از ارزش تصویری و محتوایی این مجموعه کاسته نشده، بلکه ارزش آن بیشتر هم شده و محبوبیت بیشتری بین علاقه‌مندان جدی کارهای تلویزیونی پیدا کرده است. گذر زمان این مجموعه را تبدیل به یکی از کارهای کلاسیک و قابل ذکر دنیای رسانه تلویزیون کرده است. منتقدان می‌گویند بادبان‌های برافراشته از آن دسته کارهایی به شمار می‌رود که در سال‌های مختلف می‌توان بارها به تماشای آن نشست و همچنان از آن لذت برد. در عین حال، با هر بار تماشای جدید و دوباره مجموعه، بیننده نکات تازه‌ای در آن پیدا می‌کند که تا قبل از این به آنها توجه نداشته است. همین منتقدان عقیده دارند بادبان‌های برافراشته هیچ وقت کهنه نمی‌شود. با آن که مورسان در مجموعه خود اقتباسی وفادارانه از قصه تودوران ارائه داده است، ولی مهر شخصی خود را به عنوان یک کارگردان براثر خود زده است و می‌توان گفت این مجموعه بیشتر متعلق به اوست تا نویسنده کتاب. مجموعه با چیزهایی مثل ایده‌های متفاوت آدم‌ها، ماجراجویی، دوستی، صداقت و رویاپردازی سروکار دارد که همگی از نکته‌های مورد علاقه تماشاگران (بویژه نوجوانان)‌ هستند. این نکات در تلفیق با حال و هوای ژول ورن‌گونه مجموعه، دست به خلق اثری به یادماندنی می‌زنند. فراموش نشود این مجموعه در دوران پس از انقلاب فرهنگی دولت کمونیستی وقت رومانی ساخته شد. تولید مجموعه‌ای با این حال هوا و فضا در آن دوران کمی تعجب‌برانگیز است. بادبان‌های برافراشته که در یک فصل 12 اپیزودی روی آنتن رفت، یادآور نوستالژی‌های دوران کودکی و نوجوانی تماشاگران تلویزیونی است.