اختلاف جهاد کشاورزی و منابع طبیعی مازندران بر سر انار وحشی

انار وحشی، درختی است تک‌پایه و خاردار با گل‌های قرمز و زیبا و میوه‌ای ترش و شیرین که در مناطق مدیترانه‌ای و نیمه مدیترانه‌ای می‌روید و شمال ایران یکی از رویشگاه‌های عمده این گونه وحشی است، به گونه‌ای که در بیشتر نقاط مازندران درختچه‌های وحشی انار ترش به صورت ارگانیک به عمل می‌آید.

یکی از کارشناسان منابع طبیعی و جنگلداری و پژوهشگر گونه‌های بومی مازندران درباره نابودی انارستان‌های شمال به جام‌جم می‌گوید: بر اساس مطالعات به عمل آمده در گذشته از شهرستان ساری تا بهشهر به مسافت بیش از 40 کیلومتر انارستان وجود داشته که با گذشت زمان، ساخت و سازهای بی‌رویه و ایجاد جاده و کارخانه، مساحت زیادی از این گونه بومی نابود شده است و در حال حاضر تنها در نواحی خاصی از استان مازندران شاهد آن هستیم.ثریا عالیشاه با اشاره به فواید طبی و خوراکی این گونه وحشی می‌افزاید: در مازندران از انار ترش، رب تهیه کرده و از آن به عنوان چاشنی غذاهای مختلف شمالی استفاده می‌کنند. برخی نیز دانه‌های انار را برای استفاده خشک می‌کنند یا از میوه انار، ریسه‌ای ساخته و بر ایوان یا پشت بام خانه‌های روستایی‌شان می‌آویزند تا هر زمان که خواستند از آن استفاده کنند. این میوه بهشتی علاوه بر داشتن ویتامین‌های A، B، E و C، تقویت‌کننده اعصاب بوده و خاصیت خونسازی دارد.

وی تصریح می‌کند: بی‌توجهی به هر یک از گیاهان یا حتی جانوران بومی استان موجب از هم پاشیدگی تدریجی نظم اکوسیستم منطقه خواهد شد و این امر در طولانی مدت اثرات جبران ناپذیری بر پیکره طبیعت استان خواهد داشت.پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران در نوشهر نیز درباره انار ساحلی می‌گوید: هم اکنون در شمال کشور تجمعی از این گیاه که به صورت انارستان باشد، وجود ندارد.

یوسف گرجی بحری می‌افزاید: انار، گیاهی کم ارتفاع است و قدرت رقابت کمی دارد و فقط در مناطق باز یا مناطق ساحلی قدرت رویش دارد که تخریب گسترده سواحل شمال، مهم‌ترین رویشگاه آن را نابود کرده است و در حال حاضر تنها در مناطق غیرساحلی نظیر دره سفیدرود و دره مرزن آباد می‌توان این درختچه را مشاهده کرد، ولی در سواحل و حتی مناطق جلگه‌ای، به دلیل توسعه شهرها و ساخت جاده‌ها و تاسیسات مختلف اثر چندانی از آن باقی نمانده است. مسوول محصولات فرعی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور نیز با بیان این که در گذشته سواحل شمال کشور پوشیده از درخت انار بود، می‌گوید: در حال حاضر فقط قطعه زمین هایی پراکنده و پوشیده از این درخت در این مناطق باقی مانده است.

عیسی بوداغی ساخت و سازهای گسترده در سواحل و توسعه شهرنشینی را عامل نابودی درخت انار دانسته و از مسوولان امر می‌خواهد تا بر روند ساخت و سازهای بی‌رویه در این مناطق نظارت جدی داشته باشند.

از سوی دیگر مدیر جهاد کشاورزی شهرستان بهشهر با اشاره به این که 763 هکتار از اراضی این شهرستان با متوسط عملکرد 5‌‌/‌‌10 تن در هکتار، به باغات انار اختصاص دارد، می‌گوید: سالانه 5 تا 7 هزار تن انار در باغات این شهر تولید می‌شود. غلامرضا قنبری می‌افزاید: 12 هکتار از اراضی میانکاله با عملکرد 5 تن در هکتار، دارای درختان انار وحشی با محصولات ارگانیک است اما با شروع فصل پاییز که همزمان با محصول دهی انارهای ترش در شبه جزیره میانکاله و شهرستان‌های بهشهر و نواحی اطراف آن است، شاهد حضور بومیان و مردم استان در این نواحی به انگیزه چیدن انارهای ترش هستیم. لذا چیدن انار به شکل غیراصولی سبب نابودی تعداد زیادی در این منطقه می‌شود و حتی سهمی برای جانوران منطقه که از این میوه تغذیه می‌کنند باقی نمی‌گذارند.

اما مدیر باغبانی جهاد کشاورزی استان مازندران، نگرانی کارشناسان منابع طبیعی مبنی بر کاهش درختچه‌های بومی انار ترش مازندران را بی‌مورد دانسته و می‌گوید: در حال حاضر هیچ موردی این درختچه‌های بومی را تهدید نمی‌کند و این گیاه به لحاظ آفت نیز در شرایط بحران قرار ندارد.عادل صفایی با بیان این‌که درخت انار ترش وحشی درختچه‌ای است دائمی که در انواع خاک‌ها از شنی سبک تا رسی سنگین و حتی اراضی شور و قلیایی قابلیت رشد و پرورش دارد، می‌افزاید: در زمین‌های شمال ایران که خاکشان رسی است درخت‌های انار به صورت وحشی در جنگل‌ها و به حالت خودرو به تعداد زیاد وجود دارد و در گذشته درختچه‌های خودروی انار وحشی نیز در سواحل به وفور دیده‌می‌شد.وی با تاکید بر این‌که محصول انار شهرستان بهشهر و خلیج میانکاله کاملا ارگانیک است، به فواید این گونه اشاره کرده و می‌گوید: انار ترش وحشی میوه‌ای بومی و ارگانیک است که هیچ نوع سمی به آن زده نشده و کودی هم برایش استفاده نمی‌شود و کاملا سازگار با محیط است.

انار خودرو از دیرباز علاوه بر مصرف خوراکی، دارای مصارف گسترده دارویی بوده و از همه قسمت‌های آن استفاده می‌شده است. در روزگاران قدیم، در خطه شمال ایران بویژه روستاها، خانواده‌هایی بودند که پوست این نوع انار را بار چهارپایان می‌کردند و در شهرها می‌فروختند و درآمدی عایدشان می‌شد.

همچنین درخت آن نیز در اراضی میان‌بند که دارای شیب است از فرسایش خاک جلوگیری می‌کند.

مژگان عالیشاه ‌‌/‌‌ جام‌جم مازندران