احتمال خارج شدن ارگ بم از فهرست آثار جهانی

این در حالی است که تا زمان سفر بازرسان سازمان جهانی یونسکو به ایران برای بازدید از نحوه بازسازی ارگ و اعمال ضوابط منظر فرهنگی آن فقط 2 ماه باقی‌مانده است. از سوی دیگر، پیش‌بینی می‌شود انجام ساخت و سازهای بی‌رویه همانند احداث پمپ بنزین در حریم ارگ بم و رعایت نکردن دیگر ضوابط یونسکو موجب خروجی ارگ از فهرست میراث فرهنگی شود.

پس از وقوع زلزله دلخراش 5 دی 82 شهر بم که طی آن بسیاری از بناهای مسکونی و تاریخی همانند ارگ تاریخی با خاک یکسان شدند، اقداماتی برای بازسازی شهر و ارگ تاریخی بم به عنوان بزرگترین مجموعه خشتی و گلی جهان صورت گرفته و با پیشنهاد سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران در بیست و هشتمین اجلاس جهانی کمیته میراث فرهنگی یونسکو که در تیرماه سال 83 در شهر سوژو چین برگزار شد ارگ تاریخی بم و منظر فرهنگی آن به ثبت جهانی رسید و در فهرست میراث جهانی در معرض خطر قرار گرفت تا شهر بم از معدود شهرهای دنیا و تنها شهر ایران باشد که به عنوان منظر فرهنگی یک اثر تاریخی ثبت جهانی می‌شود. پس از ثبت جهانی ارگ بم با کمک‌های مالی و کارشناسی توسط سازمان یونسکو و برخی کشورها همانند ژاپن، بازسازی ارگ شروع و ادامه یافته است.

پس از گذشت 5 سال از ثبت جهانی ارگ، در بهمن 88 با پیشنهاد یونسکو ضوابطی برای منظر فرهنگی بم تحت عنوان طرح جامع مدیریت شهری به تصویب شورای عالی معماری و شهرسازی ایران رسید تا با ابلاغ هر چه سریع‌تر این ضوابط تمامی ساخت و سازهایی که در بم صورت می‌گیرد براساس ضوابط سازمان یونسکو باشد. ولی اکنون با گذشت 2 سال از تصویب این طرح هنوز این ضوابط به دلایل نامعلوم از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور به مسوولان اجرایی شهر بم ابلاغ نشده است. ضوابطی که به گفته محسن موحدی، معاون فنی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان ابلاغ آن یک خط‌مشی و یک سری محدودیت‌ها را در ساخت و ساز و بازسازی بم اعمال می‌کند.

طی 2 ماه آینده در حالی بازرسان سازمان جهانی یونسکو برای بازدید از نحوه بازسازی ارگ و اعمال ضوابط منظر فرهنگی آن وارد کشور می‌شوند و به این شهر سفر می‌کنند که از یک سو ابلاغ نشدن این ضوابط احتمالا باعث نارضایتی این بازرسان می‌شود و از سوی دیگر به احتمال بسیار زیاد انجام ساخت و سازهای بی‌رویه همانند احداث پمپ بنزین در حریم ارگ و رعایت نکردن برخی از ضوابط یونسکو منجر به خارج کردن ارگ بم و منظر فرهنگی آن از فهرست میراث جهانی خواهد شد. همچنین تاکنون به غیر از ارگ دیگربنا‌های تاریخی شهر بم همانند قیصریه زرتشتیان و مسجد وکیل نه‌تنها بازسازی بلکه حتی آواربرداری هم نشده‌اند که این موضوع برخلاف شرایط یونسکو است. یکی از مشاوران ارشد سازمان جهانی یونسکو که اطلاعات کاملی از اتفاقات صورت گرفته در بم دارد، در گفت‌وگو با جام‌جم از امتناع سازمان میراث فرهنگی کشور برای ابلاغ ضوابط منظر فرهنگی بم خبر می‌دهد و می‌گوید: طی 2 سال گذشته علی‌رغم درخواست‌های مکرر مسوولان شهر بم، سازمان میراث فرهنگی کشور هرگز این ضوابط را ابلاغ نکرد. وی احتمال خارج شدن ارگ از فهرست میراث جهانی را رد نمی‌کند و می‌افزاید: در خوشبینانه‌ترین حالت شاید بتوان به باقی ماندن ارگ در فهرست میراث جهانی در معرض خطر هنوز امیدوار بود.

نماینده میراث فرهنگی شهرستان بم نیز در این باره می‌گوید: پس از ثبت جهانی ارگ تاریخی بم در فهرست میراث جهانی در معرض خطر، محوطه‌های اطراف ارگ و شهر بم، محدوده گسل بم، حریم مرکزی قلعه‌هایی همانند قلعه دختر کوشک رحیم‌آباد و تقریبا یک حریم پیرامونی از شرق به غرب و از جنوب به شمال بم به طول 30 کیلومتر به عنوان منظر فرهنگی ارگ ثبت جهانی شده‌اند.

علی رنجبرنسب ادامه می دهد: پس از این اقدام یونسکو، باید یک سری ضوابط و اقدامات در بم رعایت و انجام می‌شد تا پس از بازدیدی که بازرسان میراث جهانی از بم به عمل می‌آورند این اثر از فهرست میراث جهانی در معرض خطر خارج و در فهرست میراث جهانی عادی قرار گیرد. وی با اشاره به تلاش‌هایی که برای رعایت برخی ضوابط یونسکو در بازسازی ارگ تاریخی و شهر بم صورت گرفته می‌افزاید: ما سعی کرده‌ایم با همکاری و هماهنگی فرماندار شهرستان بم و طی چند جلسه با حضور کارشناسان و نمایندگان سازمان یونسکو، مسوولان شهری و اعضای شورای شهر را برای رعایت ضوابط یونسکو توجیه کنیم ولی متاسفانه به دلیل این که ضوابط منظر فرهنگی شهر بم به صورت رسمی ابلاغ نشده است، نمی‌توانیم مسوولان شهری بم را به رعایت این ضوابط ملزم کنیم.

علی رنجبرنسب می‌گوید: ما فقط توانسته‌ایم در جلسه کمیته منظر شهری بم از شهرداری و ادارات مختلف درخواست کنیم قبل از دادن مجوز ساخت درخصوص نماها و ارتفاعات ساختمان‌ها از میراث فرهنگی استعلام بگیرند، ولی تا زمانی که بازرسان یونسکو از بم بازدید نکنند نمی‌توانیم از میزان رعایت این ضوابط مطلع شویم. وی با اشاره به این که اگر ضوابط و نظریات یونسکو رعایت نشده باشد ارگ بم از فهرست میراث جهانی خارج می‌شود، می‌افزاید: این اتفاق تبعات بسیار سنگینی برای میراث فرهنگی کشور در پی خواهد داشت و اگر این اتفاق بیفتد دیگر آثار ما براحتی ثبت جهانی نمی‌شود.

حتی احتمال می‌رود با خارج شدن ارگ تاریخی بم از فهرست میراث جهانی، بازسازی ارگ بم و کمک‌های مالی یونسکو متوقف شود.

در کنار این مشکلات، طی چند سال اخیر همواره اختلاف‌نظرهایی میان مسوولان میراث فرهنگی استان و برخی از مسوولان اجرایی شهر بم وجود داشته است. تا جایی که چندی پیش، شهرداری بم طی درخواستی خواهان تخلیه محل اسکان کارشناسان و امکانات پروژه نجات بخشی ارگ بم از پارک روبه‌روی ارگ شده بود تا این پارک مورد استفاده عموم قرار گیرد.

مسوولان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان نیز که به دلیل همجواری این پارک با ارگ تاریخی، مکان مناسب دیگری را برای استقرار تجهیزات این پروژه در اختیار نداشتند خواستار تعیین مهلتی چند ماهه برای پیدا کردن محل مناسب شدند. مسلما چنین جابه‌جایی بر روند بازسازی بم تاثیر منفی خواهد داشت.

از سوی دیگر درختان بسیاری در بم وجود دارد که علاوه بر زیبایی بخشیدن به این شهر باعث شده است بم به عنوان یک باغ‌شهر و منظر فرهنگی ارگ تاریخی ثبت جهانی شود، اما متاسفانه گفته می‌شود چندی پیش ده‌ها درخت قدیمی چندین ساله اوکالیپتوس این شهر به بهانه تعریض خیابان قطع شده است.

در همین حال تلاش‌های خبرنگار ما از کرمان برای ارتباط با سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور در مورد چگونگی عدم ابلاغ ضوابط منظر فرهنگی ارگ بم بی‌نتیجه ماند.