حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نائین، ستاره تاریخ و معماری در آسمان کویر
مشهور است که شکلگیری شهر نائین به پیش از دوران اسلامی برمیگردد. نائینیها هنوز لهجه خاص خود را دارند و فرهنگی که به آن میبالند و آن را خاص خویشتن میدانند.
نائین شهری کویری است، در دل کویر با تابستانهایی بس گرم و آسمانی پرستاره که جایی باران بر این شهر کویری میبارد تا ریگهای تفتیده آن همچنان داغ داغ بر تارک کویر بدرخشند؛ اما این شهر تاریخی مینیاتوری از دیدنیها را در دل خویش جای داده است.
قالیهای دستباف زنان این سرزمین در دنیا به هنرمندی و ظرافت شهره است؛ همچنین نائین شهر مساجد و منابر نیز هست و مسجد جامع شهر را میتوان مروارید خاموش مساجد ایران خواند.
شهرستان نائین در حاشیه جنوبی کویر مرکزی ایران و شمال باتلاق گاوخونی قرار دارد. از جنوب به شهرستان اردکان از توابع یزد، از شرق به شهرستان طبس از توابع استان خراسان و از شمال به دشت کویر و دامغان، از غرب به اردستان وزواره و از جنوب غربی به شهرستان اصفهان محدود است.
مسجد جامعمسجد جامع نائین را از اولین مساجد پس از اسلام دانستهاند، برخی معتقدند که این مسجد نخستین مسجد ایران است و برخی نیز آن را دومین مسجد میدانند، اما هر آنچه هست مسجد جامع نائین یکی از مهمترین جذابیتهای این شهر محسوب میشود. در کتاب مرآه البلدان بنای اولیه این مسجد به عمربن عبدالعزیز منسوب شده است که دوران خلافتش از سال 99 تا 101 هجری قمری بوده است. بنابراین براساس مستندات موجود ساخت این مسجد به سده دوم هجری بازمیگردد.
مسجد نائین به چند جهت حائز اهمیت است، نخست قدمت آن است، تا جایی که از نادر مساجد باقیمانده پس از اسلام محسوب میشود. یکی دیگر از وجوه حائز اهمیت این مسجد گچبریهای آن است. کارشناسان عمق گچبریها و همچنین شکل آن را از خاصترین وجوه گچبری دانستهاند و برای آن ارزش زیادی قائلند.
نکته دیگر در ارتباط با این مسجد، منبر چوبی آن است که با هنر منبت تزیین شده است. براساس کتیبهای که روی این منبر وجود دارد ساخت آن به سال 711 هجری قمری بازمیگردد. از ویژگیهای خاص این منبر آن است که در ساخت آن از هیچ میخی استفاده نشده و جای آن از تکنیک زبانه و چفت بهره گرفته شده است.
مسجد نائین را بسیار شبیه به مسجد تاریخانه دامغان دانستهاند. این مسجد دارای محرابی بسیار زیباست که حکایت از هنر این مرز و بوم دارد. از دیگر بخشهای معماری مسجد پایاب و وضوخانه است که در قدیم از طریق آب قنات تامین میشده است. این مسجد زیر زمینی هم دارد که کاملا در دل زمین حفر شده است.
مسجد جامع نائین در محله باب المسجد واقع شده است؛ هر چند دارالمومنین نائین را با بیش از 160 مسجد میتوان شهر مساجد و منارهها نیز نامید اما همچنان این مسجد جامع است که بر دل تاریخ و فرهنگ این شهر میدرخشد.
فرش نائیننائین شهر بافندگی است. کارگاههای سنتی عبابافی هر چند دیگر رونقی ندارند اما در هر صورت از قدیم الایام از جمله هنرهای سنتی این شهر محسوب میشدهاند؛ اما هماکنون همچنان فرش نائین به عنوان برترینهای دنیا شناخته میشود. فرش نائین بیش از هر چیز به ریزبافت بودن مشهور است.
فرش نائین از جمله فرشهای دارای گره فارسی و دو پود است و شباهت زیادی به فرش کاشان دارد. قالیبافی بیش از هر چیز در نائین هنر زنان است که در کنار امور خانهداری از این طریق علاوه بر پر کردن اوقات فراغت خود به اقتصاد و معیشت خانواده نیز کمک میکنند.
دیدنیهای شهر نائین
در این سالها بافت قدیمی نائین تقریبا از بین رفته است، به همین دلیل معماری کویری و منحصربهفرد آن نیز دیگر دیده نمیشود؛ اما همچنان هنگامی که در پسکوچههای قدیمی نائین قدم میزنی آبانبارهایی که به نوعی سند دیرزی بودن این شهر است خودنمایی میکند هر چند دیگر مورد استفاده قرار نمیگیرد.
بازار شهر نائین نیز از دیگر دیدنیهای این شهر است. این بازار به صورت خطی مستقیم از دروازه چهل دختران شروع و به مسجد خواجه ختم میشود. طول این بازار در حدود340 متر است. آنچه در بازار نائین جلب توجه میکند نوع معماری آن است. به طوری که همه مراکز محلات با کوچههای فرعی و اصلی به آن مربوط میشوند.
در امتداد راسته بازار دو چهارسو وجود دارد که محل تقاطع بازار با دو معبر هستند. بازار نائین تا چند سال پیش دائر بود و در آن فعالیتهای بازرگانی انجام میشد.
در سالهای گذشته با هدف حفظ میراث این بازار و به دلیل وجود آثار تاریخی مانند مسجد شیخ مغربی، مسجد خواجه و حسینیه چهل دختران در دل این بازار، نسبت به مرمت آن اقدام شده است.
مریم چهاربالش
گفت و گو
