برخاستن نت‌اسکیپ از گور و تسخیر مایکروسافت

هفته گذشته، بالاخره نظارت 10 ساله دولت آمریکا بر مایکروسافت در زمینه آنتی‌تراست خاتمه یافت و انگار که روح نت‌اسکیپ شکست خورده از مایکروسافت از گور برخاسته بود و می‌خواست قصر مایکروسافت را که توسط بیل گیتس تاسیس شده است، تسخیر کند. اگر به دلیل نظارت بر رفتارهای مایکروسافت نبود، شاید سیستم عامل گوگل کروم هیچ وقت عرضه نمی‌شد.

18 می‌سال 98، دادگاه 20 ایالت علیه مایکروسافت رای دادند؛ چرا که در سال 95 مایکروسافت و دولت آمریکا به این توافق رسیده بودند که اینترنت اکسپلورر به صورت یک قابلیت مجانی در ویندوز قرار داشته باشد و این باعث شده بود مایکروسافت در جهت کسب مشتریان بیشتر، موفق‌تر باشد. در این فاصله، نت اسکیپ روی استراتژی‌ای فعالیت می‌کرد که بتواند مرورگر را به بستری مستقل تبدیل کند. توسعه‌دهندگان نت‌اسکیپ می‌خواستند نرم‌افزارها را مبتنی بر مرورگر بسازند، نه مبتنی بر سیستم‌های عامل.

رگولاتورها و قضات معتقد بودند یکپارچه کردن ویندوز و اینترنت اکسپلورر، وجود توسعه‌دهندگان دائم و همچنین توافق با ISPها و بستن قراردادهای OEM باعث شده است این شرکت بخش 2 قانون ضدتراست مصوب 1890 شرمان را نقض کند. با وجود این، مایکروسافت از موقعیت مونوپل خود استفاده کرد تا نت‌اسکیپ را در هم بکوبد و این مونوپلی را با گسترش سهم بازار مرورگر خود، بیشتر کند. به همین جهت، از جهات و نقاط مختلف کم‌کم سر و صدا به پا شد و حتی می‌خواستند مایکروسافت را وادار کنند به دو بخش جداگانه تقسیم شود و یکی روی آفیس کار کند و دیگری روی ویندوز تا یک duopoly تشکیل نشود و نتیجه این شد که مایکروسافت تمام دهه 2000 را زیر نظر ماموران ضدتراست سپری کرد.

با این حال، نت‌اسکیپ از بین رفت و با مرگ این مرورگر، دیگر تهدیدی از سوی بسترهای مبتنی بر مرورگر مایکروسافت را تهدید نمی‌کرد.

چشم‌انداز چهارساله آمریکا، کفه ترازو را به نفع گوگل سنگین می‌کند. این چشم‌انداز به گوگل اجازه می‌دهد کاری را انجام بدهد که نت‌اسکیپ نتوانست: ایجاد یک بستر مبتنی بر مرورگر که بتواند با ویندوز مقابله کند. این‌که کروم می‌تواند علیه ویندوز موفق باشد یا خیر،‌خود بحث جداگانه‌ای است؛ اما نکته مشخص این است که راه برای گوگل باز است. در کل، اوضاع آنتی تراست خیلی به‌نفع گوگل است. قبل از عرضه ویندوز ویستا، این شرکت پرونده‌ای را علیه مایکروسافت ثبت کرد که در آن، نسبت به سیستم جستجو در ویستا شکایت کرده بود و مایکروسافت مجبور شد جستجوی ویستا را تغییر دهد.

گوگل خوب می‌تواند از نظارت دادگاه بر مایکروسافت استفاده کند. مرورگر گوگل کروم، بعد از این‌که چند ماه نسخه آزمایشی خود را سپری کرد، در دسامبر 2008، اولین نسخه نهایی خود را عرضه و هفته گذشته این شرکت اعلام کرد که بیش از 160 میلیون کاربر دارد و این رقم نزدیک به دوبرابر سال گذشته است. در ماه مارس، گوگل نگارش دهم کروم را عرضه کرد در حالی که نگارش 12 در مرحله آزمایشی به سر می‌برد. اینترنت اکسپلورر 9 درست اندکی بعد از گوگل کروم 10 عرضه شد و تنها در ویندوز 7، گوگل کروم 10 بیش از 2برابر سهم بازار اینترنت اکسپلورر 9 را در اختیار دارد.

دغدغه‌های گوگل، تنها به یک مرورگر محدود نشده و این شرکت در انتظار گسترش سیستم عامل کروم است که شاید نخستین سیستم عامل مبتنی بر رایانش ابری با پشتیبانی از سوی یک ابرشرکت است. گوگل فروشگاه وب کروم را هم راه انداخته است و در می‌2010 تمام نرم‌افزارهای مبتنی بر این مرورگر، در تمام سیستم‌های عامل کار می‌کنند و هفته گذشته، اعلام شد که بازی محبوبAngry Birds نیز به جمع 19هزار نرم‌افزار دیگر در فروشگاه وب کروم پیوسته است.

از دسامبر سال 2010 که لپ‌تاپ CR-48‌ (اولین نسخه آزمایشی کروم) رونمایی شد، گوگل بیش از یک میلیون نرم‌افزار دریافت کرد و بیش از 50 هزار شغل ایجاد کرد. 7 ماه بعد نخستین نت‌بوک‌های مبتنی بر کروم،‌یا به اصطلاح کروم‌بوک منتشر خواهند شد. اما این‌که این مرورگر یا سیستم عامل همان چیزی است که مدیر محصولات نت‌اسکیپ 15 سال پیش در ذهن داشته است یا خیر،‌ باید منتظر ماند و مشاهده کرد. اگر انتقامی برای رفتارهای مونوپل مایکروسافت بشود در نظر گرفت، ‌احتمالا همین کروم او‌اس خواهد بود.

شاید اگر 4 سال پیش، مشکلات مایکروسافت و گوگل را با هم مقایسه می‌کردیم و آن را الان بررسی می‌کردیم، بیشتر گزینه‌های مایکروسافت دست‌نخورده باقی می‌ماند. در حالی که گوگل اکنون کاملا این پتانسیل را دارد که به بزرگ‌ترین شرکت کامپیوتری تبدیل شود. نت‌اسکیپ به‌جز در بستر وب برای مایکروسافت رقیبی به شمار نمی‌رفت و بعد از آن، بسیاری از توسعه‌دهندگان، اولویت‌های وب را بر مبنای سیستم عامل ویندوز قرار دادند. رایانش ابری، جریانی بود که درست مخالف این عقیده آغاز شد و توسعه‌دهندگانی که به بستر وب اعتقاد داشتند، با این قول که می‌توان به داده، در هر کجا، هر زمان و روی هر بستری دسترسی پیدا کرد، استانداردها را تغییر داده و از بستر تقریبا به قلمرو تبدیل شده مایکروسافت دور کردند.

گوگل برای مایکروسافت دهه 2000، همانند مایکروسافت برای آی‌بی‌ام در دهه 1980 و 90 است درست، همان‌طور که مایکروسافت به فروش داس به IBM ‌انقلاب PC را به‌راه انداخت. آی‌بی‌ام محتاط بود و تصمیمات بزرگ نمی‌گرفت تا مشتریان خود را از دست ندهد. مایکروسافت فقط باید مشتری جلب می‌کرد، مشتریانی که از تولیدکنندگان مین‌فریم می‌آمدند. گیتس اهمیت بسترها را خوب می‌دانست و به‌همین علت، به توسعه‌دهندگان اجازه می‌داد استانداردهای خودشان را پیش ببرند.

و حالا بعد از گذشت سه دهه، مایکروسافت همانند آی‌بی‌ام آن زمان، جریان اصلی را کنترل می‌کند. حالا این مایکروسافت است که بستر و زیرساخت بسیار بزرگی دارد. اما این شرکت شاید دوبرابر آی‌بی‌ام از روند منفی خود بترسد و تصمیمات جدی‌تری بگیرد.

در حالی که گوگل شرکت جوان‌تری است و زیرساخت و مشتریانی به‌اندازه مایکروسافت ندارد و چیزی که از دست خواهد داد، خیلی کمتر از مایکروسافت است. بعد از آن که گوگل خوب توانست خودش را به‌عنوان یک موتور جستجوی بدون رقیب جا بیندازد و تبلیغات وب را به هوشمندترین حالت خود برساند، حالا به جلو نگاه می‌کند تا بستری را بر مبنای وب (که در آن ماهر است) گسترش دهد. این مشتریان از کجا می‌آیند؟ مایکروسافت!

در دهه 80، مایکروسافت با شرکت‌هایی چون Compaq قرارداد OEM داشت و مشتریان IBM را با عرضه کامپیوترهایی ارزان‌تر و دردسترس‌تر به چنگ می‌آورد. مایکروسافت این دهه را طوری به پایان رساند که میلیون‌ها دلار سود از سوی شرکت‌های مختلف به جیب این شرکت سرازیر شده بود. گوگل مایکروسافت را به روش مشابهی به چالش می‌کشد، با کاهش هزینه‌ها می‌توان با سرویس‌ها و نرم‌افزارهای محکم و پایداری چون آوت‌لوک و آفیس نیز مقابله کرد. به این ترتیب، دسترسی به اطلاعات و داده‌ها برای افراد بیشتری فراهم‌شدنی خواهد بود.

در زمان حکمرانی PC، مایکروسافت به کمک چند وسیله، ویندوز را گسترش می‌داد. این شرکت همچنین با کمک یکپارچگی (که یکی از دلایل تشکیل دادگاه آنتی‌تراست علیه این شرکت بود) توانست یکی‌یکی رقبا را از پا در بیاورد. مایکروسافت با عرضه مجانی نرم‌افزاری که نیاز به میلیون‌ها دلار سرمایه‌گذاری داشت در سیستم عامل خود و آن هم به صورت یکپارچه با دیگر نرم‌افزارهای این سیستم‌عامل، رقیبی برای خود باقی نمی‌گذاشت. گوگل با عرضه نرم‌افزارها و محصولاتی که یا هزینه‌ای ندارند یا بسیار هزینه ناچیزی دارند، به جنگ مایکروسافت رفته است.

به‌عنوان مثال، می‌شود نگاهی به نرم‌افزارهای گوگل انداخت که شامل جی‌میل و تقویم این شرکت می‌شود که می‌توانند تهدید بزرگی برای مایکروسافت و سرویس Exchange آن باشد. مساله این نیست که گوگل چقدر از این راه سود می‌کند، مساله،‌ضرر بیشتر مایکروسافت است.