هجوم ربات‌های جراح به اتاق‌های عمل

این کاربرد چیزی نیست جز استفاده از این ابزار در امور پزشکی و درمانی. از زمانی که صحبت از ربات‌ها در امور پزشکی و درمانی به‌طور واقعی آن شده است مدت زمان زیادی نمی‌گذرد. شاید اوج این ابتکار عمل را بتوان در ربات داوینچی یافت، اما همین ماشین هوشمند هموارکننده راه طولانی و پر پیچ و خمی برای دانشمندان این عرصه بوده است. دکتر تونی پریسکات از دانشگاه شفیلد انگلیس که در سال‌های گذشته تیم‌های تحقیقاتی متعددی را در این زمینه سرپرستی کرده است در گفت‌وگوی اختصاصی با سیب به بررسی این موضوع هیجان‌انگیز پرداخته است. او می‌گوید در سال‌های پیش روی تغییرات زیادی در اتاق‌های عمل سراسر جهان روی خواهد داد.

گرچه استفاده از دانش رباتیک در دنیای پزشکی از هیجان خاصی برخوردار و همین نکته سرمنشأ پیدایش ایده‌های فراوانی بوده است، اما به نظر می‌رسد با توجه به امکانات و پیشرفت‌های صورت گرفته این روند سرعت چندان مناسبی ندارد؟

البته نظرات در این خصوص با هم متفاوت است. من تقریبا با شما موافق هستم، اما اگر از شخص دیگری این پرسش را مطرح کنید ممکن است چندان هم موافق نباشد. نکته مهم این است که در اینجا صحبت استفاده از ربات‌ها در دنیای پزشکی است و نه امور ردیابی و ساخت و ساز. زمانی که با سلامت انسان‌ها سر و کار داریم باید ضریب اطمینان کارهایی را که انجام می‌دهیم تا حد قابل توجهی افزایش دهیم.

اگر نگاهی به اطراف بیندازیم متوجه حضور گسترده ربات‌ها در امور مختلفی می‌شویم. از مانورهای نظامی گرفته تا حساس‌ترین بخش‌های صنعت ساختمان‌سازی، همگی نشان از توانمندی ربات‌ها دارند، اما درخصوص تشخیص و درمان انسان‌ها باید محتاطانه‌تر عمل کرد. اگر فرض کنیم کندی در این فرآیند وجود داشته باشد، صرفا به خاطر همین نگرانی‌هاست.

این به نظر و دیدگاه دولت‌ها و سازمان در سطح کلان مربوط می‌شود. بدون شک هرچه سرمایه‌گذاری در این بخش بیشتر و هدفمندتر باشد، نتیجه نهایی نیز دلپذیرتر خواهد بود. هم اکنون ربات‌های فوق مدرنی ساخته می‌شوند که استفاده در اتاق عمل جراحی تنها کاربرد آنهاست.

در ساخت این ربات‌ها از عناصر و مواد گرانقیمتی نظیر فیبر کربنی و حتی سیلیکون استفاده می‌شود. گرچه ربات‌هایی که به این شکل ساخته می‌شوند از قابلیت‌های حرکتی چشمگیری برخوردارند، اما به جهت قیمت تمام‌شده قابل توجهی که دارند بسیاری از مراکز درمانی در گوشه و کنار جهان از خرید آنها ناتوان هستند. بدون شک کاهش قیمت می‌تواند ورود دانش رباتیک به عرصه پزشکی و تشخیص امراض را تسریع ببخشد. هم اکنون در برخی کشورهای جهان اعمال سخت و پیچیده‌ای با استفاده از ربات‌ها انجام می‌شود که بیماران ممکن است تا ده‌ها هزار دلار هزینه پرداخت کنند. این وضعیت موجب می‌شود تا همگان امکان استفاده از این امکانات را نداشته باشند.

در پاسخ به این پرسش باید گفت «بله». ولی باید به یک سری نکات نیز توجه کرد. استفاده از پیشرفته‌ترین یافته‌های دانش رباتیک در علم پزشکی در سراسر جهان به یک میزان ار گستردگی برخوردار نبوده است. نگاهی به مناطق مختلف جهان ازجمله آفریقا و آمریکای لاتین و همچنین شرق اروپا در کنار بخش‌های متعددی از آسیا بخوبی نشان می‌دهد که بسیاری از مردم این مناطق امکان بهره‌مندی از این پیشرفت‌ها را ندارند. از آنجا که استفاده از دانش رباتیک در توسعه علم پزشکی و تشخیص امراض می‌تواند امید به زندگی در میان جوامع را افزایش دهد، بهره گرفتن از آن در میان تمام جوامع می‌تواند کلید موفقیت آن باشد.

عمر این پروژه چندان طولانی نیست و ما هنوز در ابتدایی‌ترین مراحل قرار داریم. به این نکته توجه داشته باشید که وقتی صحبت از حس لامسه در دنیای ربات‌ها می‌شود یعنی با ماشین آلاتی سر و کار خواهیم داشت که همچون انسان‌ها می‌توانند داغی را از سردی تشخیص دهند.

ما فکر می‌کنیم برای رسیدن به روزی که با ربات‌هایی کار کنیم که دارای حس لامسه باشند، باید حداقل سه دهه دیگر صبر کنیم. تاکنون کمتر گروه تحقیقاتی به فکر طراحی این نوع ربات‌ها بوده است و این خود، کار را برای ما کمی سخت می‌کند؛ چون در این شرایط نمی‌توان چندان به استفاده از تجربیات دیگران متکی بود.

البته این یک چشم‌انداز بسیار دور یا دست نیافتنی نیست. هم اکنون در برخی از بیمارستان‌های اروپا و کشورهایی نظیر انگلیس و اسپانیا از تیمی متشکل از ربات‌ها استفاده می‌شود، هرچند همواره نیروهای متخصص انسانی نیز حمایت‌های لازم فنی و مهارتی را از آنها به عمل می‌آورند. اما برای انجام پیچیده‌ترین اعمال جراحی آن هم بدون نیاز به حضور نیروهای متخصص انسانی باید چند فاکتور مهم را مد نظر قرار داد.

شرایط محیطی مناسب و همچنین ابزارآلات پیشرفته ازجمله این فاکتورها به شمار می‌آیند. ربات داوینچی یکی از مهم‌ترین موفقیت‌های دانش بشری در زمینه استفاده از دانش رباتیک در توسعه علم پزشکی است و ما فکر می‌کنیم در آینده نمونه‌های دیگری از این موفقیت باز هم تکرار خواهد شد.