مرگ ناگهانی هزاران ماهی در سواحل بندرعباس

با بروز فجایع زیست‌محیطی مانند مرگ دسته‌جمعی ماهیان و آبزیان دریایی هرچند بررسی‌های اولیه و تحقیقات بعدی نشان می‌دهد که آلودگی دریا بر اثر آلاینده‌هایی با منشاء انسانی عامل اصلی بروز این فاجعه بوده است، اما مسوولان امر باز هم در این زمینه تلاش می‌کنند مرگ و میر آبزیان را به مسائل غیرواقعی ارتباط دهند، اما مشاهده تکرار تلفات آبزیان در ساحل بندرعباس و دیگر سواحل ‌نشان از عمق فاجعه‌ای دارد که هر لحظه خود را بیش از پیش نمایان می‌سازد. کارشناسان معتقدند‌ ‌گسترش زندگی شهری و رشد جمعیت بومی و ساخت و سازهای فراوان در حاشیه دریای عمان و خلیج فارس، ‌حجم بالایی از فاضلاب‌ها را به طور مستقیم به سوی دریا هدایت می‌کند و در کنار آلودگی‌های نفتی که مهم‌ترین نوع آلودگی‌های خلیج فارس را تشکیل می‌دهند،‌ ادامه حیات طبیعی اکوسیستم‌های دریایی را به طرز نگران‌کننده‌ای تهدید می‌کنند.

به طور نمونه ورود فاضلاب‌های خانگی در شهر بندرعباس که از طریق خورهای موجود در سطح شهر وارد دریا می‌شود،‌ آلودگی‌های جدی به همراه دارد، همچنین گسترش واحدهای صنعتی در غرب شهر بندرعباس و همچنین ورود فسفات و فسفر ناشی از مواد مصرفی در امور کشاورزی از طریق آب‌های روان وارد دریا شده و این امر رشد سریع و نامطلوب فیتوپلانکتون‌ها را به همراه دارد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد‌ رشد فیتوپلانکتون‌ها باعث نابودی آبزیان دریا شده و بسیاری از منابع ارزشمند جانوری را از بین می‌برد.این بار نیز در پی مرگ ناگهانی 12 تن ماهی در بندرعباس علت مرگ دسته‌جمعی ماهیان گاریز در این منطقه، ورود حجم انبوهی از فاضلاب و بالا رفتن میزان مواد آلی به دریا اعلام شد.

بررسی‌ها نشان داد که تلفات محدود به منطقه‌ای به طول تقریبی حدود 1000 متر بوده که از اسکله شیلات آغاز و به پارک دولت ختم می‌شده است. الگوی تلفات مشابه به تلفات واقع شده در شهریور سال جاری در منطقه هدیش بندرعباس بوده است که در آن تلفات سنگینی در منطقه بسیار محدود از ساحل رخ داده و در آن صدف‌ها (شکم‌پایان) به همراه ماهیان تلف شده به ساحل آمده بودند و پس از مرگ‌ومیر آنها، آب به نسبت شفاف شده بود.

البته در روزهای قبل از تلفات، دریا بسیار آرام بوده و شرایط مساعدی برای رشد پلانکتون‌ها مهیا بوده است. به گفته مسوولان شیلات، همچنین گزارش‌هایی که از استشمام بوی نامطبوع در روز قبل از تلفات در این منطقه به دست رسیده، می‌تواند مربوط به تخلیه حجم گسترده‌ای از فاضلاب به دریا یا شکست شکوفایی پلانکتونی باشد. جمع شدن کف در سطح دریا در نزدیکی اسکله و وجود ماده‌ای سیاه‌رنگ در خط ساحل می‌تواند تاییدکننده موارد فوق باشد.

اقدامات انجام شده توسط پژوهشکده اکولوژی آبزیان خلیج‌فارس و دریای عمان وابسته به موسسه تحقیقات شیلات ایران شامل نمونه‌برداری از آب و ماهیان بیمار و شکم‌پایان جهت آزمایشات پلانکتون‌‌شناسی و PCR و تعیین وجود سموم جلبکی بوده است.

رئیس موسسه تحقیقات شیلات ایران در این زمینه گفت با استناد به گزارش این پژوهشکده و براساس آخرین بررسی‌ها، علت تلفات دسته‌جمعی ماهیان در منطقه تعریف شده ناشی از ورود حجم انبوهی از فاضلاب به دریا و بالا رفتن میزان مواد آلی و متاسفانه تلف‌شدن آبزیان بوده است. همچنین براساس نمونه‌برداری انجام شده، هیچ گونه پدیده جلبکی در منطقه مورد نظر بروز نکرده است.

از سوی دیگر مدیرکل محیط زیست هرمزگان نشت فاضلاب شهر بندرعباس به دلیل کامل نبودن تاسیسات فاضلاب شهری به خورها را یکی از علل مرگ ماهیان دانست و اظهار کرد: خورهای متعددی در هرمزگان وجود دارد که مهم‌ترین آنها خور شیلات و خور گورسوزان است که اکوسیستم‌های حساسی محسوب می‌شوند و هنگام مد، آب دریا به آنها می‌ریزد.وی تاکید کرد: فاضلاب بندرعباس به شکل سنتی قبل از احداث سیستم تصفیه فاضلاب شهری به داخل خوریات می‌ریخت ولی در سال 70 که این سیستم افتتاح شد وضعیت بهتر شد، اما با توجه به انفجار جمعیت و افزایش ساخت و سازها در هرمزگان این سیستم جوابگوی جمعیت بالاتر از 320 هزار نفر نیست.

مدیرکل محیط‌زیست هرمزگان با اشاره به این که عوامل متعدد در مرگ ماهیان دخیل بوده‌اند مهم‌ترین دلیل را فاضلاب شهری و افزایش دما عنوان و اظهار کرد: آلودگی نفتی در منطقه وجود دارد، اما علت مرگ ماهیان نبوده. با این حال دلایل دیگر در مرکز تحقیقات شیلات در حال بررسی است. همچنین به گفته رئیس موسسه تحقیقات شیلات ایران این تلفات در محدوده 1000 متر از سواحل دریا در بندرعباس اتفاق افتاده که بعد از تلف‌شدن اولین گله، ماهی‌های بعدی وارد این محدوده نشده‌اند و به همین دلیل از تلف شدن بیش از حد ماهی‌ها جلوگیری شده است.

اصلاح سیستم فاضلاب شهری و صنعتی و جلوگیری از ورود آلاینده‌ها با منشاء خشکی و عامل انسانی مهم‌ترین اولویت‌هایی است که به گفته کارشناسان محیط‌زیست برای جلوگیری از تکرار این فاجعه باید در دستور کار قرار گیرد.