نقش آیتالله بروجردی در کنترل غائله فرقه دموکرات آذربایجان
تاثیر تحولات سیاسی ـ اجتماعی روسیه و آسیای میانه بر جریانها و تحولات ایران قابل انکار نیست. در این میان نقش جنبشهای سوسیال دموکرات حوزه قفقاز در مددرسانی به مشروطهخواهان ایرانی بسیار قابل توجه و پررنگ است. به محض اینکه بلشویکها به پیروزی رسیدند و پس از چند صباحی به توسعه نفوذ امپریالیستی خود با ذائقهای جدید پرداختندو از همکاران، دوستان و طرفداران سوسیالیست خود در کشورهای مختلف برای پیشبرد مقاصد خود سود بردند.
از جمله در ایران به فرقه دموکرات آذربایجان همهگونه مساعدت و مشاورت میدادند. پیوستن اعضای حزب توده به حزب پیشهوری، پای آنها را مستحکمتر ساخت، اما رهبران مذهبی که اکنون حتی شاهد حضور برخی وزرای تودهای در کابینه بودند و آذربایجان را در شرف تجزیه میدیدند، در کنار مبارزه با بهائیت، مبارزه با تودهایها را نیز آغاز کردند.
بویژه مخالفتهای آیتالله العظمی بروجردی با فعالیتهای حزب توده و تحریم انتخابات دوره پانزدهم مجلس شورا از سوی ایشان به بهانه تحت اشغال بودن آذربایجان، باعث انفعال و پس از آن اضمحلال فرقه دموکرات آذربایجان شد و حزب توده را در سراسر ایران به انزوا و شکست کشانید.
آیتالله بروجردی به دولت اعلام کرده بود چنانچه در دفع خطر تودهایها و دموکراتها از مقدرات کشور و استانهای غربی اهمال کند، علیه دولت نیز فتوا خواهد داد.
درباره نقش برجسته آیتاللهالعظمی بروجردی در نابودی فرقه دموکرات متاسفانه تاکنون آنگونه که لازم بوده، به این مساله پرداخته نشده است. چهبسا فهم نادرست عدهای موجب شده است که این مرجع عالیقدر جهان تشیع به عنوان شخصیتی منفعل و غیرسیاسی شناخته شود، اما خوب است بدانیم حداقل درباره فرقه دموکرات آذربایجان اگر دخالت صریح آیتالله بروجردی نبود، این فرقه در معرض سقوط قرار نمیگرفت.
جریان از این قرار است که به هنگام برگزاری انتخابات دوره پانزدهم مجلس شورای ملی، احزاب شورویگرا توانسته بودند فعالیت خود را گسترش دهند. این افراد که در پی تسلط یافتن بر مجلس نیز بودند، تبلیغات وسیعی برای جذب آرای مردم به راه انداختند.
در این میان، آیتالله بروجردی وارد صحنه شد و تهدید کرد که نهتنها انتخابات را تحریم خواهد کرد، بلکه علیه دولت نیز فتوا خواهد داد. آیتالله بروجردی اعلام کرد: «در آذربایجان که تحت اشغال بیگانهگرایان و کمونیستهای ضددین است، انتخابات نباید انجام شود.»
در کتاب خاطرات دکتر مهدی حائری یزدی آمده است: «در مساله آذربایجان، قوامالسلطنه به ایشان [آیتالله بروجردی] پیغام داد که الان چون در کار انتخابات آذربایجان مساله هست و به علاوه ما با روسیه راجع به نفت شمال قرارداد بستیم که آن قرارداد را به مجلس پانزدهم برای تصویب ببریم و بدون شرکت آذربایجان، انتخابات نباید در سایر استانهای ایران برگزار بشود، احتیاج هست به این که شما [آیتالله بروجردی] انتخابات را تحریم بکنید... این یعنی آذربایجان در اشغال است...». حائری یزدی در ادامه مینویسد: «آیتالله بروجردی همان طور که بهاییها را مخل امنیت و استقلال ایران میدانست، تودهایها را هم میدانست و به همان نحوی که با بهاییها مبارزه میکرد، با تودهایها هم مبارزه میکرد.»
آیتالله بروجردی نمایندگانی به شهرهای سراسر ایران اعزام کرد تا فتوای تحریم انتخابات را اعلام کنند. نمایندگان مذکور، علاوه بر انجام این ماموریت، در دیدار با مردم شهرهای مختلف، آنها را نسبت به اهمیت مساله آذربایجان آگاه میکردند. این اقدام موجب شد در سراسر کشور جبهه واحدی برای رهایی آذربایجان از چنگال فرقه دموکرات تشکیل شود.تحریم انتخابات مجلس پانزدهم از سوی آیتالله بروجردی به بهانه تحت اشغال بودن آذربایجان، حکومت پیشهوری را متزلزل ساخت و زمینه قیام مردم تبریز علیه حکومت به اصطلاح ملی آذربایجان! را فراهم کرد.
محمدطاهری خسروشاهی
