هفته کتاب؛‌ فرصتی برای گسترش فرهنگ کتابخوانی

مخاطب 20 میلیونی و هیاهوی آمارها

هفته کتاب این روزها در حالی با تبلیغات و سر و صدا و ارائه آمارهای مختلف آغاز شده است؛ که به اعتقاد بسیاری از ناشران و کارشناسان فرهنگی این برنامه‌ها چندان نمی‌توانند در ارتقای مهم ترین معیارهای حوزه کتاب و کتابخوانی موثر باشند.

به عنوان مثال، در طول سال‌های گذشته شمارگان کتاب‌ها به نصف تقلیل پیدا کرده و قیمت کتاب هم 2برابر گذشته افزایش داشته است؛ نکته‌ای که غلامعلی حداد عادل، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس هم در گشایش مراسم هفته کتاب نتوانست به آن بی‌اعتنا باشد و با انتقاد از شمارگان کم کتاب‌ها آرزو کرد که همگام با افزایش شمارگان، کتابخوان‌ها هم افزایش یابند.

البته خود دری هم خیلی کوتاه به این بحث اشاره‌ای داشته و گفته است که زیبنده کشور ما نیست که کتابی با شمارگان 1000 نسخه در آن منتشر شود.

اگر این رقم شمارگان هزار نسخه‌ای کتاب را با رقم 20 میلیونی مخاطب هفته کتاب که ادعای برگزارکنندگان آن است در کنار هم بگذاریم آن هنگام باید کمی به برخی آمارها و ارتباطشان با واقعیت به دیده تردید نگریست.

از سوی دیگر این برنامه‌ها به نظر می‌رسد در ارتقای سرانه مطالعه هم چندان تاثیرگذار نبوده‌اند و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مانند سال‌های گذشته به آمار 18 دقیقه‌ای مطالعه اکتفا کرد.

به نظر می‌رسد که مسوولان بر سر این رقم 18 دقیقه‌ای و میزان آن فعلا به توافق و تفاهم رسیده‌اند و با یک انسجام کم‌نظیر وزیر، معاونش، رئیس کتابخانه ملی و دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور همگی همین 18 دقیقه را در سال‌های اخیر اعلام کرده‌اند تا ضمن درجا زدن در آمار 3 سال گذشته اوضاع هم چندان نامناسب جلوه نکند !

برای ریشه‌یابی این وضعیت ابتدا به سراغ مرتبط‌ترین نماینده مجلس شورای اسلامی در حوزه کتاب و کتابخوانی رفتیم ، یعنی علی حسینی نماینده مردم نیشابور و عضو کمیسیون فرهنگی مجلس که به طور مستقیم نظارت بر برنامه‌های مرتبط با کتاب و کتابخوانی و گسترش فرهنگ مطالعه را پیگیری می‌کند.

او ضمن تقدیر از مسوولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بخشی از برنامه‌های هفته کتاب را مانند تقدیر از خادمان نشر، برپایی هزاران نمایشگاه کتاب در مدارس و نقاط مختلف کشور، تجلیل از نویسندگان و کتابداران و ... را مثبت ارزیابی می‌کند.

اما حسینی معتقد است غفلت‌هایی هم در این زمینه وجود دارد و پایه‌های صنعت کتاب و کتابخوانی و چرخه نشر کمتر مورد توجه جدی قرار می‌گیرند.

او می‌گوید: متاسفانه در سال‌های اخیر شاهد رشد فله‌ای و سرطانی ناشران بوده‌ایم که بسیاری از آنها کمترین آموزش و تخصص در این زمینه را دارند و حتی یک دفتر و مکان مشخص هم ندارند.

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس ادامه می‌دهد: چرخه توزیع کتاب در کشور معیوب است و اگر ما یک نمایشگاه در یک استان برگزار می‌کنیم و مورد اقبال عمومی و گسترده قرار می‌گیرد از یک طرف امیدوارکننده است و از طرفی بیانگر این است که سیستم توزیع کتاب و رساندن آن به دست مصرف‌کننده معیوب است.

او تاکید می‌کند: امروز تعداد کتابفروشی‌های ما از تعداد ناشرانمان کمتر شده است که خود یک آسیب جدی است.

حسینی همچنین تولید انبوه کتاب‌هایی با کیفیت پایین را یکی دیگر از آسیب‌های این حوزه می‌داند و می‌گوید: در وزارت ارشاد نظارت پیش از چاپ بیشتر به مسائل کلی نظام و منافع ملی و شرع بر می‌گردد، در حالی که هیچ نظارتی برای انتشار کتاب‌های کم‌مایه و بی‌کیفیت وجود ندارد و هر نویسنده‌ای می تواند هر اثر ضعیفی را منتشر کند که باعث بی‌اعتمادی مخاطب می‌شود.

از سوی دیگر امیرمسعود شهرام‌نیا هم که دبیری یکی ازبزرگ ترین نمایشگاه‌های کتاب کشور (یاد یار مهربان) و مدیریت نشر شهر را بر عهده دارد تا حدودی دیدگاه‌هایش نزدیک به علی حسینی است و ضمن این که هفته کتاب را اتفاقی مبارک ارزیابی می‌کند، معتقد است که نقص‌های فراوانی در این زمینه وجود دارد.

او تاکید می‌کند که هفته کتاب بیشتر متمرکز بر کار رسانه‌ای و تبلیغاتی شده است و به دنبال ایجاد یک جریان است تا این که به امور پایه‌ای و زیربنایی بپردازد.

شهرام‌نیا می‌گوید: امروز در همین شهر تهران بسیاری از کتابفروشی‌ها به دلیل عدم سودآوری یا تعطیل شده یا در آستانه تعطیلی قرار گرفته‌اند. اگرچه به گفته او، شورای شهر تهران مصوبه‌ای را بتازگی تصویب کرده است که کتابفروشی‌ها می‌توانند از اماکن و فضاهای غیرتجاری و اداری هم برای راه‌اندازی کتابفروشی استفاده کنند.

دبیر نمایشگاه یاد یار مهربان از آمار فضاهای مطالعاتی شهری هم رضایت ندارد و می‌گوید : در پایتخت با احتساب کتابخانه‌های ارشاد و شهرداری در بهترین حالت حدود 300 کتابخانه عمومی داریم که در مقایسه با جمعیت چندمیلیونی تهران رقم اصلا خوبی نیست.

او تاکید می‌کند که باید به سمتی حرکت کنیم که دسترسی به کتاب را آسان کنیم و بویژه در حوزه فروش آنلاین کتاب و کتابخانه‌های دیجیتال باید گام‌های جدی برداشته شود.

با این اوصاف به نظر می‌رسد مسوولان و برنامه‌ریزان هفته کتاب باید بیشتر در این هفته به فرهنگ‌سازی برای مطالعه و اصلاح زیرساخت های کلان صنعت نشر بپردازند تا این که این هفته را فرصتی برای ارائه بیلان‌کار و اعداد و ارقام و پرکردن رسانه‌ها از اخبار گوناگون مرتبط با کتاب بدانند.