بحران آب و شور شدن خاک، کشاورزی استان فارس را از پای در می آورد

میزان برداشت آب از منابع زیرزمینی این استان سالانه 7‌/‌11 میلیارد مترمکعب و میزان برداشت آب از منابع سطحی این استان سالانه 2‌/‌2 میلیارد مترمکعب است.

92 درصد آب منابع زیرزمینی و سطحی فارس در بخش کشاورزی، 6 درصد در بخش آشامیدنی و 2 درصد در بخش صنعت مصرف می‌شود.

40 درصد آب مورد نیاز کشاورزی به مصرف گیاهان می‌رسد و 60 درصد هم هدر می‌رود.

خشکسالی و در پی آن برداشت‌های بی‌رویه از آب سفره‌های زیرزمینی و حفر چاه‌های غیرمجاز در فارس منجر به افت 85 درصدی ذخایر آب‌های زیرزمینی و در نتیجه پیشروی آب‌های شور شده که براثر آن هر روز بخشی از اراضی مستعد کشاورزی این استان از زیرکشت خارج می‌شود یا تولید محصول در این اراضی به کمتر از نصف در واحد سطح کاهش می‌یابد.

هم‌اکنون در بخش کشاورزی استان فارس به علت آبیاری سنتی باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی، کم‌توجهی به تغییر الگوی سامانه آبیاری، استفاده بیش از حد از سفره‌های آب زیرزمینی و حفر چاه‌های غیرمجاز، وضع آب کشاورزی این استان با بحران روبه‌روست و 60 درصد آب مصرفی هم در این بخش هدر می‌رود.

احمد دزفولی، مدیر امور زراعت سازمان جهاد کشاورزی، چندی پیش از هجوم آب‌های شور و همچنین شور شدن خاک در بیش از 35 درصد اراضی فارس خبر داد و گفت: خشکسالی و کاهش سطح آب‌های زیرزمینی، موجب افزایش درجه شوری آب و خاک شده و عملکرد تولید محصول در این اراضی به کمتر از نصف میانگین تولید در واحد سطح کاهش یافته است.

او افزود: هر سال به علت کمبود آب و شوری آن، تولید در سطح وسیعی از اراضی قابل کشت استان متوقف می‌شود که امسال بیش از 300 هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان فارس از چرخه تولید محصولات کشاورزی خارج شد.

خرد، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان فارس نیز گفت: بسیاری از زمین‌های کشاورزی و باغ‌ها هنوز با شیوه‌های سنتی مانند غرقابی آبیاری می‌شوند و فقط 28درصد اراضی کشاورزی و باغی در استان فارس به شبکه آبیاری نوین مجهز است که این مساله مهم‌ترین علت هدررفت آب در بخش کشاورزی استان است.

به گفته او با اجرای شیوه‌های نوین آبیاری علاوه بر جلوگیری از هدررفت آب از فرسایش خاک و شوری خاک و آب هم جلوگیری می‌شود.

او بر این باور است که تبخیر و تعریق بیش از حد، کمبود بارندگی، استفاده بیش از حد از منابع آب در کاهش و کمبود منابع و شوری آب‌ها و اراضی کشاورزی فارس دخیل بوده‌اند.

حسین آهنی، مدیر طرح‌های استراتژیک سازمان جهادکشاورزی فارس نیز با بیان این‌که کشاورزی فارس متکی به آب‌های زیرزمینی است و همین مساله سبب بروز بحران در سفره‌ها و شوری آب شده است، افزود: در حالی که در کشور به‌طور میانگین 55 درصد از آب مورد نیاز بخش کشاورزی از آب‌های زیرزمینی تامین می‌شود این رقم در فارس بیش از 75 درصد است. به عبارت دیگر کشاورزان فارس 20 درصد بیشتر از کشاورزان کشور از آب‌های زیرزمینی استفاده می‌کنند که این مساله سبب شوری آب شده است.

به گفته کاظم بهرامی کشاورز 57 ساله اقلیدی، محصول کشتزارهای ما کم و آب کشاورزی هم شور شده و زمین‌ها دیگر قابل کشت نیست. محسن ملکی دیگر کشـاورز اقلیدی هم معتقد است: آبی برای کشت نیست و هرچه هست شور شده و کارشناسان هم توصیه می‌کنند زمین‌ها را با آب شور آبیاری نکنیم، با این وضع نمی‌دانیم چه باید کرد.

بنابراین به جز محدودیت‌های ذاتی آب، یکی از چالش‌های اصلی در زمینه آب چگونگی بهره‌برداری و مدیریت مصرف آن است که کارشناسان دراین زمینـه طرح‌هایی را چون آموزش‌های علمی و کاربردی در زمینه مدیریت بحران آب به کشاورزان. جلوگیری از تخریب زیست بوم‌های منطقه. استفاده از آبیاری‌های نوین (بارانی ـ قطره‌ای) به جای آبیاری سنتی در باغ‌ها و مزارع. استفاده از سامانه‌های هوشمند آبیاری، ایجاد شبکه‌های آبیاری و زهکشی و بهره‌گیری از نظر کارشناسان آب و خاک در آبیاری اراضی پیشنهاد می‌کنند.

مدیر طرح‌های استراتژیک سازمان جهاد کشاورزی فارس با اشاره به برنامه‌های این سازمان برای مقابله با بحران کم آبی و شوری آب چاه‌های کشاورزی گفت: بهترین راه برای مقابله با خشکسالی، مدیریت و استفاده بهینه از آب و خاک است.

او با بیان این‌که استان فارس از طرح‌های جامع کشاورزی نوین بی‌بهره و در برخی شاخص‌ها، ده‌ها سال از کشورهای اروپایی عقب است، افزود: هم اکنون طرحی با عنوان فناوری اطلاعات کشاورزی برای گردآوری اطلاعات خاک، آب، بهره‌بردار، اقلیم و آب و هوای کشاورزی در دست اجراست که با بهره‌برداری از آن منابع پایه این بخش، مدیریت می‌شود و تولید به چندین برابر میزان کنونی افزایش می‌یابد.به گفته مدیر طرح‌های استراتژیک سازمان جهاد کشاورزی فارس، این سامانه هوشمند اطلاعاتی در 40 دشت فارس نصب می‌شود و 12 پارامتر درون خاک را با سنسورهای نصب شده در زیر خاک و 20 پارامتر اقلیم مزرعه را اندازه‌گیری می‌کند. کشاورزان با این اطلاعات از وضع کنونی رشد محصولات خود اعم از نیاز آنها به آبیاری و کود اطلاع می‌یابند و از پدیده‌های آب و هوایی روزهای آینده مطلع می‌شوند.

به گفته آهنی با اجرای طرح سامانه هوشمند، کشاورزان 24 ساعت زودتر از وقوع بلایای طبیعی مانند سیل یا سرمازدگی مطلع می‌شوند و می‌توانند برای مقابله با آن چاره‌اندیشی کنند.