سنگری: کیفیت آثار داستانی دفاع مقدس ارتقا یافته است

در چند سال گذشته، اغلب افرادی که در عرصه ادبیات دفاع مقدس فعالیت می‌کنند، به خاطره‌نویسی پرداخته‌اند، همین اتفاق باعث شده است تا به صورت میانگین از هر 2 کتاب مرتبط با دفاع مقدس، یکی از آنها را خاطره تشکیل بدهد. جایزه کتاب سال دفاع مقدس نیز از این کتاب‌ها بی‌نصیب نبوده است تا جایی که حدود یک‌سوم آثار کتاب سال دفاع مقدس را خاطرات تشکیل می‌دهند.

سنگری با اشاره به رشد عجیب کتاب‌ها در این حوزه آن را اتفاق مبارکی می‌داند و می‌گوید: از 835 عنوان کتاب، 305 عنوان کتاب به این ژانر تعلق دارد که این نشانگر رشد کمی و کیفی خاطره نسبت به دیگر ژانرهاست که شاید بی‌ربط با موفقیت کتاب‌هایی چون دا و بابانظر نباشد.

اما احمد شاکری، نویسنده معتقد است؛ تحلیل کیفیت براساس این آمار و این تعداد عنوان کتاب در ژانر خاطره دقیق و قابل تعمیم به ادبیات داستانی نیست. او افزایش عناوین کتاب در این حوزه را محصول دلایلی زیادی می‌داند و به «جام‌جم» می‌گوید: کتاب‌های خاطره کمتر کتاب‌های خودنوشت هستند و اغلب آنها به نقل خاطرات دیگران یا دیگرنوشت اختصاص دارد؛ جایی که نیاز چندانی به دشواری‌ها و ظرافت‌های هنری نیست.»

او می‌گوید: در خاطره‌نویسی به دلیل این‌که خود واقعه مهم‌تر از شکل روایی آن است، خواننده و گوینده خاطره، کمتر به مهارت‌های هنری در شکل روایی آن می‌پردازند. به همین دلیل نویسنده برای این کار توانایی کمتری لازم دارد و شاید یکی از دلایل افزایش تعداد عناوین در این حوزه زحمت کمتری است که نویسنده برای آن متقبل می‌شود. شاکری، شرایط اجتماعی را یکی دیگر از دلایل اقبال عجیب نویسندگان و ناشران به خاطره‌نویسی می‌داند و می‌گوید: چون در ادبیات دفاع مقدس «موضوع» سابقه تاریخی دارد و دستیابی به اطلاعات آن نسبت به دیگر حوزه‌های داستانی راحت‌تر است، نویسندگان به این حوزه تمایل بیشتری دارند.» این نویسنده دفاع مقدس با اشاره به آفت‌های تعداد زیاد عناوین کتاب خاطره‌نویسی می‌گوید: یکی از نکات مهم در این تعداد زیاد عناوین کتاب‌ها تکرار موضوعات و تکرار موقعیت‌هاست، اگرچه تعداد عناوین زیاد است؛ اما به تکرار موقعیت‌ها انجامیده است.» هر چند در ژانر خاطره‌نویسی در دوسالانه کتاب سال دفاع مقدس شاهد رشد عناوین کتاب‌ها هستیم؛ اما به گفته سنگری در حوزه‌ای چون ترجمه تعداد آثار به اندازه‌ای کم و ضعیف بوده که ممکن است در سال‌های آتی، این سرفصل‌ها تغییر کند. 70 داور جشنواره سیزدهم در 15 گروه مختلف، حدود 2 هفته است که داوری این جایزه را شروع کرده‌اند و به‌طور قطع، گروه خاطره، کار بسیار سخت‌تری به نسبت باقی گروه‌ها خواهد داشت.

میثم اسماعیلی‌ /‌ گروه فرهنگ و هنر