اقیانوس‌های جهان در معرض خطر جدی هستند

طی سال‌های اخیر تحقیقات وسیعی از سوی گروه‌های مختلفی از دانشمندان در این خصوص انجام شده است که هر یک به نوبه خود داده‌هایی را در این زمینه ارائه کرده‌اند.
پروفسور هاگ گادبرگ، مدیر انستیتو تغییرات جهانی دانشگاه کوینزلند استرالیا در صدر یکی از تازه‌ترین تلاش‌های جهانی برای نمایش هر چه روشن‌تر وضعیت نگران‌کننده اقیانوس‌ها قرار داشته است. وی در گفتگو با Science Daily به تشریح جنبه‌های مختلف پروژه اخیر خود پرداخته و معتقد است اقیانوس‌ها خیلی بیشتر از آنچه مردم تصور می‌کنند در معرض خطر قرار دارند.طی چند سال گذشته و همزمان با مشخص‌تر شدن خطرات مربوط به گرمایش زمین و تاثیر آن بر اکوسیستم‌هایی نظیر اقیانوس‌های جهان، مطالعات تحقیقاتی زیادی انجام شده است که البته هر یک به بخشی از این موضوع گسترده پرداخته‌اند.

آیا در پروژه اخیر شما می‌توان وجه تمایزی نسبت به آنچه در گذشته انجام شده پیدا کرد؟اقیانوس‌های زمین را می‌توان در حکم فاکتور تعیین‌کننده برای زنده ماندن انسان‌ها دانست. از این رو هر خطری که متوجه آنها باشد را باید جدی گرفت. گرچه در سال‌های اخیر تحقیقات زیادی در این زمینه صورت گرفته است، اما به رغم تمامی هشدارهای اعلام شده کمتر شاهد اقداماتی برای نجات آنها بوده‌ایم. نتایج کلی پروژه اخیر ما نشان می‌دهد اقیانوس‌های جهان خیلی بیشتر از آنچه تصور می‌شود در معرض خطرات زیست محیطی قرار دارند. مرجان‌ها از جمله ساکنان ارزشمند اقیانوس‌ها هستند که زندگی آنها به طور غیرمستقیم فواید زیادی برای ما انسان‌ها دارد، با این حال آنها در حال از بین رفتن هستند. از عمر زمین و اقیانوس‌های آن میلیون‌ها سال می‌گذرد، اما مشابه آنچه در چند دهه اخیر بر سر این اکوسیستم‌ها آمده است در میلیون‌ها سال گذشته روی نداده است.

توجه به برخی آمار و ارقام می‌تواند دلایل بسیار روشن و ساده‌ای ارائه کند. اقیانوس‌های زمین نیمی از اکسیژن سیاره مادر و آنچه ما برای تنفس نیاز داریم را تامین می‌کنند. در عین حال حدود 30 درصد از گاز دی اکسید کربن تولید شده توسط انسان‌ها را نیز به خود جذب می‌کنند. از این رو می‌توان اقیانوس‌های زمین را به قلب و شش تشبیه کرد. اگر خیلی ساده به این فرآیند نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که زمین نمی‌تواند بدون اقیانوس‌هایش به حیات خود ادامه دهد. مطالعات ما نشان داده‌اند اقیانوس‌های زمین علائم نگران‌کننده‌ای از بیماری دارند. این بیماری را می‌توان با شرایطی مقایسه کرد، گویی زمین همچون انسانی است که هر روز دو بسته سیگار استعمال می‌کند.

نکته جالب توجه اینجاست که همین صنایع نقش مهمی در تغییر وضعیت اقیانوس‌ها داشته‌اند. با این حال آنها نیز از جمله ضررکنندگان این فرآیند به شمار می‌آیند. صنایعی همچون ماهیگیری بتدریج رو به افول گذاشته و در نتیجه انسان‌ها با چالش‌های فراوانی روبه‌رو می‌شوند. ما فکر می‌کنیم فرسودگی و انحطاط تدریجی اقیانوس‌ها همچنان ادامه خواهد یافت مگر آن‌که اقدام اساسی صورت گیرد.

دقیقا همین‌گونه است و این نکته‌ای است که ما در انتهای گزارش اخیر خود به آن اشاره کرده ایم. ما هشدار داده‌ایم که ممکن است بزودی تغییرات ناگهانی در ساختار و ترکیبات سازنده اقیانوس‌ها ایجاد شود. در نتیجه این تغییرات حیات انسان‌ها با خطرات زیادی روبه‌رو خواهد شد. به عبارت دیگر می‌توان گفت اگر تغییری در این روند صورت نگیرد، ممکن است بشر در آینده با چالشی به نام انقراض نسل بعدی روبه‌رو شود.

همه چیز به آینده اقدامات بشری بستگی دارد. اگر این روند همچنان ادامه داشته باشد، حیات گونه‌های دریایی در معرض نابودی قرار گرفته و با اسیدی شدن آب اقیانوس‌ها شاهد تغییرات گسترده در چرخه آب اقیانوس‌ها و دریاهای زمین خواهیم بود. در نتیجه مناطق مرده اقیانوسی که هم اکنون نیز در گوشه و کنار زمین دیده می‌شوند و هیچ نوع حیاتی نیز در آنها وجود ندارد، گسترش نگران‌کننده‌ای می‌یابند. این مناطق در سال‌های اخیر بتدریج وسیع شده‌اند، اما برخی مطالعات از جمله مطالعه اخیر ما نشان می‌دهد این احتمال وجود دارد که گسترش آنها ناگهان سرعت قابل توجهی پیدا کند.

این رهبران جهان هستند که تصمیمات بزرگ و اصلی را اتخاذ می‌کنند و اگر بخواهیم به دنبال راهی برای کاستن از سرعت این روند مخرب باشیم تنها این رهبران جهان هستند که نظر آنها کارساز خواهد بود. نکته مهم این است که تغییرات جوی ثانیه به ثانیه ادامه پیدا می‌کند و ما انسان‌ها هستیم که اثرات مخرب آن را در دراز مدت متحمل می‌شویم.

البته نمی‌توان نگاه مجزایی به مناطق مختلف اقیانوس‌های جهان داشت. با این حال در یک طبقه‌بندی بسیار کلی می‌توان گفت مناطق ساحلی بیشتر در معرض خطر قرار دارند، چون نتیجه اقدامات مخرب انسانی در به هم ریختن چرخه طبیعی اقیانوس‌ها بیشتر در این نواحی دیده می‌شود. البته این به آن معنا نیست که سایر مناطق اقیانوسی در معرض خطرات جدی قرار نداشته باشند. تحقیقات نشان می‌دهد اقیانوسی شدن آب اقیانوس‌ها بتدریج صورت می‌گیرد که در این صورت تمامی مناطق آبی جهان تحت تاثیر قرار خواهند گرفت.

مهدی پیرگزی